Waarom fakenews zo succesvol is: het verspreidt zoveel makkelijker

De onzin heeft wind mee. Onware roddels verspreiden zich sneller en onder meer mensen dan nieuwtjes die wél kloppen. Dat komt niet door overijverige softwarerobots: het komt gewoon doordat mensen vaker onzin rondpompen dan waarheden.

Tot die opmerkelijke conclusies komen Amerikaanse wetenschappers na bestudering van niet minder dan 126 duizend nieuwsberichten die de afgelopen 11 jaar rondgingen op Twitter. De digitale dorpspomp - die nu 300 miljoen gebruikers heeft - blijkt harder te pompen bij berichten die achteraf door factcheckers als 'onzin' worden aangemerkt: de nepberichten worden sneller en door meer mensen gedeeld, en bereiken uiteindelijk een groter publiek dan echte berichten.

'Onze analyse bevestigt dat vals nieuws online dieper doordringt dan de waarheid', aldus de wetenschappers onder leiding van hoogleraar sociale netwerken Sinan Aral van het Bostonse technologie-instituut MIT in vakblad Science. 'Leugens diffunderen significant verder, sneller, dieper en breder dan de waarheid. Omdat mensen, niet robots, ze vaker verspreiden.'

Daarvoor is overigens een goede verklaring: onware roddels zijn nu eenmaal vaak veel spannender dan de saaie waarheid. Twitteraars voorzien onzinberichten vaker dan echt nieuws van een emotioneel geladen tekst voordat men ze rondstuurt, ontdekte Aral. Nepnieuws scoorde daarbij hoog op de emoties verrassing en walging; echt nieuws wekt online vaker de wat minder uitgesproken gevoelens vreugde, verwachting en vertrouwen op.

Nepnieuws-onderzoeker Alexander Pleijter (Universiteit Leiden) reageert verheugd: 'Een fraaie bevestiging van wat we al vermoedden: dat fout nieuws tot de verbeelding spreekt. Dat is de reden om nieuws te verzinnen, maar ook de reden waarom nieuws wordt overdreven of spectaculairder wordt gemaakt: je trekt er meer lezers mee. Dit onderzoek bevestigt dat dat werkt.'

Hierbij tekent Pleijter overigens aan dat er bij het rondgepompte nepnieuws ongetwijfeld ook berichten zitten van het slag: pas op, dit klopt niet. 'Maar ik verwacht niet dat het effect erg groot is.'

De VS zitten zeer met de kwestie in de maag nadat aan het licht kwam dat de verkiezingen in het land van de vrijheid naar

alle waarschijnlijkheid door nepnieuws zijn bijgestuurd. In een tobberige open brief, ook in Science, roepen zestien juristen, gerdragswetenschappers en informatici, verbonden aan tien universiteiten, op tot meer onderzoek 'om de verspreiding van nepnieuws tegen te gaan en de onderliggende pathologieën die nepnieuws heeft blootgelegd aan te pakken'.


Gedragsinterventies

Volgens Aral bewijst zijn onderzoek dat nepnieuws in elk geval niet zomaar is weg te poetsen door bijvoorbeeld de software van sites als Facebook en Twitter aan te passen. 'Misinformatie-beheersing moet ook de nadruk leggen op gedragsinterventies, zoals prikkels om de verspreiding van misinformatie te ontmoedigen', aldus Aral. Pleijter is het daarmee eens. 'Mensen zijn nu eenmaal geneigd om sterke verhalen meer door te vertellen dan het gewone nieuws.'

Uit de cijfers van Aral blijkt dat vooral politieke geruchten leiden tot een kettingreactie van doorgeefberichten, meer nog dan berichten uit de categorie 'broodje-aapverhalen'. De wetenschappers mijden overigens het woord nepnieuws ('fake news'), omdat dat te veel politieke lading heeft gekregen sinds president Trump het gebruikt om tegenstanders te hekelen. 'Het woord heeft elk verband met de controleerbaarheid van informatie verloren', aldus de wetenschappers.

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234