null Beeld

Waarom fans van 'Breaking Bad' meteen 'Tirza' moeten lezen

De geesteskinderen van ‘Breaking Bad’-bedenker Vince Gilligan en schrijver annex Humo-columnist Arnon Grunberg delen meer van hun DNA dan u zou verwachten. Wij herbekeken de hitserie ‘Breaking Bad’ met het Gouden Uil èn Libris Literatuurprijswinnende ‘Tirza’ in het achterhoofd, en wat bleek: Grunbergs roman vertelt zowaar over de zielsverwant van het meth-dealende alter ego Heisenberg uit de populaire tv-reeks.

Bij fans van Walter White en ’s mans illegale avonturen doet ‘Ozymandias’ ongetwijfeld een fors alarmbelletje rinkelen: dat is de aflevering waarin – spoilers! – Hank, Walts zwager en DEA-agent, het loodje legt. Na de uitzending stak de halve wereldbol unisono de loftrompet af, en intussen staat het in de tv-annalen gegrift als een van de beste episodes aller tijden. Wat dat betreft was het succes van Arnon Grunbergs roman ‘Tirza’ ’n tikkie lokaler, maar in wezen is de kern van de twee werken hetzelfde.

Het hoofdpersonage in ‘Tirza’, Jörgen Hofmeester, is een brave single huisvader (de beginscène: schort voor de buik, cursus ‘sushi en sashimi snijden’ in het achterhoofd) met genoeg opgekropte oerdriften om een dierentuin te vullen. Verder heeft-ie ongezond sterke gevoelens voor zijn achttienjarige dochter Tirza en koestert hij een licht ontvlambare haat voor Tirza’s exotische vriendje Choukri. Net als Walter White is Jörgen geobsedeerd met zijn nalatenschap, en uiteindelijk leidt dat ertoe dat beide heren zichzelf de dieperik in jagen. Die obsessie is de drijfveer voor zowat elke belangrijke beslissing die ze nemen, en niet toevallig heeft dat ook een naam – hold on to your hats, folks: het Ozymandiasmotief. De naam voor dat motief, en dus ook voor de ‘Breaking Bad’-aflevering, komt van een gedicht door Percy Bysshe Shelley, een negentiende-eeuws meesterwerkje dat verhaalt over de onvermijdelijke neergang van heersers en hun koninkrijken. Klinkt bekend, quoi. Saillant detail: in het promofilmpje voor seizoen vijf van ‘Breaking Bad’ leest Bryan Cranston datzelfde gedicht voor.

Beluister het gedicht van Shelley, voorgelezen door Bryan Cranston himself:

Vooral in de eerste seizoenen gebruikt Walter White het woord provide als mantra: hij wil, als kostwinner des huizes, zijn familie achterlaten met genoeg geld om nog zo’n twintig jaar rond te komen. Hij beschouwt zijn kinderen als zijn bloedeigen tastbare overblijfsels. Dat geeft heel wat extra punch aan de scène aan het eind van de serie, waarin Walters zoon hem per telefoon allerhande obsceniteiten naar het hoofd slingert, en op dat moment lijkt het dan ook alsof het hele ‘Breaking Bad’-avontuur voor spek en lauwe bonen is geweest. Of zit er meer achter? Per slot van rekening gaat het hier om Heisenberg, The Danger himself – niet van de minste wat sluwe annex snode plannen betreft. Zijn plan heeft drie poten: ten eerste heeft hij ervoor gezorgd dat zijn zoon nooit de criminele wereld induikt – al zit vluchten voor de politie er bij die arme stakker sowieso niet in – ten tweede voorziet hij zijn familie nog jarenlang van brood en spijs via de donaties van Gretchen en Elliott, en ten derde bespaart hij zijn familie het gemis van de nobele kostwinnaar-die-deed-wat-moest.

Aan het eind van de serie raakt Walter, intussen opgeklommen tot gevreesd drugsbaron en de Gordon Ramsay onder crystal meth-koks, compleet de controle kwijt. Zijn goedzakkerige leuze van provide heeft plaatsgemaakt voor, bijvoorbeeld, de one-two punch van ‘say my name’ en ‘you’re goddamn right’. Het gaat hem niet meer om de kost verdienen, maar om het uitbouwen van een drugsimperium en het cultiveren van zijn imago als Heisenberg. Vanaf ‘Ozymandias’ en de iets te intieme kennismaking tussen Hanks schedel en een kogel, beseft Walter ook zélf dat hij zijn familie ergens onderweg uit het oog is verloren. De enige manier waarop hij hen enig leed kan besparen, is door te zorgen dat zijn familie hem niet zal missen. Bijvoorbeeld: in het telefoongesprek met Skyler zegt hij niet dat Hank vermoord is door de nazi’s – hij lijkt zelfs, in een megalomane opwelling, de schuld op zich te nemen. Voor Marie en Walter Jr. is dat gesprek de druppel, maar Skyler gelooft dat Walter haar in the clear wil brengen bij de luistervinkende politie.

Bekijk Walters telefoongesprek met Skyler:

De keuze voor ‘Ozymandias’ als naamplaatje voor Gilligans vette plak genialiteit is op het eerste gezicht dan ook perfect. Het einde van de serie zet dat motief echter op zijn kop: Walter lijkt vrijwillig te verdwijnen. In de laatste aflevering biecht hij immers op aan Skyler dat hij het écht allemaal voor zichzelf gedaan heeft, maar door Walter hier te diagnosticeren met grootheidswaanzin doet u Vince Gilligan oneer aan: Walter handelt aan het eind niet meer uit angst om vergeten te worden, maar net om vergeten te worden. In die laatste scène liegt hij de tanden uit zijn muil, enkel en alleen om Skyler closure te geven. Anderen zien daar Walter die eindelijk met zichzelf in het reine komt door toe te geven wat iedereen al wist, maar volgens ons – want hé, zo gaat dat met kunst – staat Walter daar nog een laatste keer steenhard de jokkebrok uit te hangen. Voor Skyler, niet voor zichzelf.

Bekijk Walters laatste gesprek met Skyler:

De gelijkenis met ‘Tirza’ ligt voor de hand: ook Jörgen Hofmeester is aan het begin van de roman geobsedeerd met zijn nalatenschap. Dat uit zich bijvoorbeeld, zoals daarnet vermeld, in zijn verontrustende band met dochterlief Tirza, maar ook in de verslagenheid wanneer zijn zuurverdiende centen in vlammen opgaan door een failliet hedge fund. Quasi parallel met Walter White dus, wiens spaargeld zou oplossen in chemo-infusen. Nadat Hofmeesters toch al breekbare mentale situatie finaal van de spreekwoordelijke trap dondert, zien we de gelijkenis tussen hem en Walter nog duidelijker – uit angst niets achter te laten na hun dood, transformeren ze geleidelijk aan tot een monster: Walter tot de gewetenloze Heisenberg, Jörgen tot het Beest. Ze verwerken die transformatie door zichzelf compleet uit te willen wissen. Walter verbreekt alle banden met zijn familie en trekt zich terug in een sneeuwhut – après-skibar niet inbegrepen, welteverstaan – om zijn laatste dagen duimendraaiend uit te zitten. Hoe Hofmeester dat precies wil doen, ontdekt u zelf in ‘Tirza’. Op het eerste gezicht delen de twee dus vooral een obsessie met hun postume overblijfselen, maar wat later staat geruisloos verdwijnen met stip op één in beider bucket list.

Het is dan ook heerlijk ironisch dat ze er allebei voor kiezen om aan het eind van hun verhaal nog een laatste keer vol in het voetlicht te treden: Hofmeester keert terug naar de plek waar hij vandaan kwam, terwijl Walter White de neonazi’s doorzeeft en Jesse een laatste keer redt. Met die laatste daad gooien ze hun verdwijnplan overboord en verzekeren ze zich ervan (al dan niet bewust) dat ze herinnerd worden als de monsters die ze waren – in Walters geval is zijn plan succesvol: zijn familie zal heel wat geruster zijn wanneer hij de pijp uit is. Uiteindelijk zijn beide heren vereeuwigd doordat ze alles verloren wat hen dierbaar was, en net dàt vormt dus hun nalatenschap. Vandaar: iedereen die de thematiek van ‘Breaking Bad’ wist te smaken, dient dringend naar zijn plaatselijke boekenboer te hollen om ‘Tirza’ mee te graaien. Geloof ons: spijt zal u niet hebben.

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234