Waarom het winteruur beter is voor onze gezondheid

De discussie over zomer- en wintertijd woedt volop. Vannacht hebben we de klok gewoon weer een uurtje achteruit gezet. Chronobioloog Bert van der Horst legt uit waarom de wintertijd beter is voor onze gezondheid.

Het klinkt verleidelijk. Als de klok een uur teruggaat, kunnen we een uurtje langer blijven liggen. Over een half jaar zetten we hem 'gewoon' weer een uurtje vooruit. Dan kunnen we weer langer van de zon genieten. Maar het gestuntel met zomer- en wintertijd doet, zonder dat we het beseffen, ons lichaam geweld aan.

Bert van der Horst (Hoogleraar chronobiologie) «We moeten ons niet blindstaren op die twee momenten in het jaar. Het verzetten van de klok is niet het probleem. Dat is net als een jetlag, daar ben je na enkele dagen overheen. Het probleem van zomer- en wintertijd zit vooral in de periodes ertussenin. We verschuiven langdurig onze biologische klok ten opzichte van de kalenderklok.»

Het menselijk lichaam heeft een interne biologische klok. Deze circadiaanse klok zorgt ervoor dat we een slaap-waakritme hebben, maar regelt ook onze bloeddruk, hartfrequentie en lichaamstemperatuur.

van der Horst «De klok geeft ons een ritme waardoor we gemakkelijk in staat zijn te anticiperen op dagelijks terugkerende zaken in onze omgeving, zoals de licht-donkercyclus.

»De klok heeft een omlooptijd van ongeveer 24 uur. Bij muizen is dat iets korter, bij mensen iets langer. Maar daar heeft de natuur iets moois voor bedacht. De lichaamsklok wordt elke dag door licht gelijkgezet. Licht is heel belangrijk.»

Als onze dagelijkse activiteiten niet synchroon lopen met ons bioritme functioneert het lichaam niet optimaal. Mensen die in ploegendiensten werken of vaak verschillende tijdzones overbruggen, zoals stewardessen en piloten, leven vaak 'uit fase' met hun lichaamsklok. Ofwel: ze zijn langdurig losgekoppeld van hun bioritme. Dat geeft problemen met slapen, concentratie en reactie.

Daarnaast zijn er mensen bij wie de wekker hen op werkdagen eerder wakker maakt dan hun biologische klok aangeeft. Bijna een op de drie mensen slaapt op een doordeweekse dag gemiddeld twee uur te weinig.

van der Horst «We noemen dat een sociale jetlag. Leven volgens je lichaamsklok is het meest gezond. Als je langdurig uit fase leeft met je klok, loop je een hoger risico op aandoeningen als diabetes type 2, hart- en vaatziekten en mogelijk ook kanker.»

De klok een uur verzetten heeft dus gevolgen op de lange termijn. Licht in de ochtend trekt de biologische klok naar voren, licht in de avond duwt die naar achteren.

van der Horst «In de zomertijd moeten we een uur eerder wakker worden ten opzichte van de normale licht- donkercyclus. Maar we gaan niet eerder naar bed, want het is 's avonds langer licht. Het risico op een sociale jetlag wordt dan groter.»

Mensen die van nature moeite hebben met een sociale jetlag, zullen alleen maar meer problemen krijgen. Mensen die er normaal geen moeite mee hebben, krijgen er tijdens de zomertijd opeens wel last van.

Het moment van de dag waarop de mens volgens de biologische klok het meest actief is of het best presteert, is het chronotype. Dat is genetisch bepaald. Ochtendmensen hebben een vroeg chronotype, avondmensen een laat.

van der Horst «Bij ochtendmensen tikt de lichaamsklok iets sneller. Die hebben geen probleem om 's ochtends wakker te worden. Avondmensen des te meer, want die gaan van nature later naar bed omdat hun lichaam pas laat behoefte heeft aan slaap. Ze hebben een wekker nodig voor het lichaam van nature zelf wakker wordt.

»Kinderen zijn van nature ochtendmensen. In de zomertijd is het moeilijker om ze op tijd het bed in te krijgen, omdat het buiten langer licht is. Ouders zullen dus liever de wintertijd hebben. Als kinderen ouder worden, verschuift de bioklok naar een later chronotype. Dat verklaart waarom studenten vaker nachtmensen zijn. Na je twintigste jaar schuift het weer terug naar een vroeger chronotype.»

Als het aan Van der Horst ligt, gaan we over op permanente wintertijd.

van der Horst «Dat is niks anders dan onze standaardtijd. Onze bioklok richt zich puur op licht en donker. Die maakt ons het meest actief rond de hoogste stand van de zon. In de wintertijd is dat rond half één 's middags, in de zomertijd pas rond half twee. Dat zorgt voor een verschuiving.

»Zoiets moet niet beslist worden met een publieke enquête. De termen zomer- en wintertijd zijn misleidend. Als je mensen vraagt wat ze liever hebben, zal iedereen zomertijd zeggen. Dan kunnen ze lang buiten aan de barbecue zitten. Maar als het om tien uur 's avonds al donker is en je zit nog een uurtje in de tuin met een fakkel, is het niet minder gezellig. De keerzijde van de medaille is dat het in de winter om half tien 's ochtends nog donker is.»

© AD

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234