null Beeld

Waarom horrorfilms en -series zo populair zijn

Een gestage stroom filmgruwel blijft zijn slijmerige dan wel bloederige weg vinden naar bioscopen, tv-zenders en streamingplatformen allerhande. En daar is een goede reden voor.

'In films van vandaag kan het monster je buurman of zelfs je eigen kind zijn. Dat zegt veel over onze tijdgeest'

Hoe komt het dat een genre dat er in de eerste plaats op uit is om ons de stuipen op het lijf te jagen en ons nachtmerries van het zweterige type te bezorgen, ons blijft begeesteren? En waarom is het uit zijn met spinnenwebben overdekte niche gekropen en spreekt het vandaag méér mensen dan ooit aan? Geknipte vragen voor Dimitri Goossens, een historicus en filosoof die aan een doctoraat werkt waarvoor hij zich in de rol en betekenis van horror heeft verdiept.

Dimitri Goossens «Het is iets van alle tijden. Bij de Romeinen had je al de gladiatorenspelen. Men keek toen ook al voor zijn vermaak naar mensen die elkaar afmaakten in de arena. De fascinatie voor horror en gruwel gaat terug op het doodsbesef van de mens. Er is geen enkele diersoort die zo’n doorgedreven besef van zijn eigen dood en eindigheid heeft als wij. En dat fascineert ons. We willen zo dicht mogelijk op het randje van de dood en het vergaan komen zonder zélf het loodje te leggen. Daar, op die rand, voelen we ook het meest intens dat we leven.

»De dood is het ultieme mysterie. Je kan de dood niet rechtstreeks ervaren, want daarvoor moet je zelf sterven. We kunnen ze dus alleen ervaren door het lezen van een spannend boek, of het bekijken van een film of een schilderij. Met horror kunnen we die drang stillen. Op een veilige manier, want we lopen nooit écht gevaar.»

HUMO Volgens u is de huidige horrorhype een drang om even te ontsnappen aan een samenleving die alles veilig in vakjes wil steken.

Goossens «Als je altijd binnen de veiligheid van je huisje-tuintje-boompje blijft, kan je niet ten volle ervaren wat het betekent om mens te zijn, om te léven. Horror biedt je de kans om vanuit je veilige omgeving toch over het muurtje te kijken en even in aanraking te komen met een wereld die gevaarlijker, heftiger en spannender is.

»We leven steeds meer in een Samson & Gert-achtige samenleving waarin alle kindjes vriendjes zijn en iedereen lief is voor elkaar. We moffelen de dood en onze sterfelijkheid zoveel mogelijk weg. Ik heb de indruk dat mensen veel gevoeliger zijn geworden voor beelden van geweld. Dat komt misschien wel omdat wij hele generaties aan het opvoeden zijn met het idee dat de samenleving één vrolijke en onbekommerde speeltuin is waarin we allemaal kleurrijke ballonnen oplaten. Waarmee ik ook niet wil zeggen dat je kinderen moet traumatiseren door hen naar horror te laten kijken. Maar we moeten ons afvragen of we ze niet aan het overbeschermen zijn.»

HUMO U ziet ook een verband tussen de populariteit van horror en de leeglopende kerken.

Goossens «Het christendom heeft eeuwenlang onze visie op de dood bepaald. De essentie van het Christusverhaal was niet de kruisdood, maar de verrijzenis die erop volgde. De dood was een poort waar je doorheen moest om dan troost te krijgen in de verlossing. Steeds minder mensen zijn vandaag nog gelovig. Wij zitten nu met de dood, maar zonder hoop op verlossing. Die troost is er voor velen nu niet meer en we weten niet hoe we daarmee moeten omgaan. De gedachte aan de dood wegduwen, lukt ons niet, want het is nu eenmaal een fundamenteel onderdeel van ons mens-zijn. Daarom voelen zoveel mensen zich aangetrokken tot het horrorgenre. Het nodigt hen uit om na te denken over hun vergankelijkheid. En om die een plaats te geven.

»Het is ook geen toeval dat horror vaak over religie gaat of ernaar verwijst. Een mooi voorbeeld is ‘The Walking Dead’. Om de haverklap duikt er in de serie een kerk op, en zeker in de eerste seizoenen discussiëren de personages voortdurend over religie en geloof. Eén van de hoofdpersonages is ook een priester. In de boeken van Stephen King zit er ook altijd een religieuze gek. Horror gaat zeer vaak over hoe het nu verder moet na de dood van God.»

HUMO Hoe verklaart u letterlijk en figuurlijk niet kapot te krijgen horrorfavorieten als vampieren en zombies?

Goossens «Vampieren en zombies spelen in op ons verlangen om eeuwig te leven, om niet gebonden te zijn aan een vergankelijk lichaam. In slasherfilms als ‘Halloween’ of ‘Friday the 13th’ sterven de killers, maar staan ze daarna telkens weer op, als een soort perversie van de verrijzenis. Horror is in dat opzicht ook een paradoxale speeltuin: het speelt tegelijk in op ons verlangen naar het eeuwige leven en onze drang om de dood in de ogen te kijken.»

HUMO Er wordt nog vaak smalend over horror gedaan. Is het een onderschat genre?

Goossens «Er zit natuurlijk veel trash tussen, maar dat geldt voor elk filmgenre. Ook in de kunst wordt een hoop brol gefabriceerd. Horror mag dus gerust wat serieuzer genomen worden: het stelt pertinente vragen over grote thema’s als doodsbesef en religie. Horrorfilms zeggen ook veel over hun tijd: in de jaren 50 waren ze een weerspiegeling van de angst voor een nucleaire oorlog, de horrorfilms van de jaren 70 waren een reactie op de gruwel van de Vietnam-oorlog.

»Veelzeggend is ook hoe de monsters zijn veranderd: in vroege horrorfilms als ‘Frankenstein’ en ‘Dracula’ waren het klassieke gruwels die ver van ons stonden. In de films van vandaag kan het monster je buurman zijn, je beste vriend die je goed dacht te kennen, of zelfs je eigen kind. Het zegt iets over de anonimiteit van de grootstad, waarin steeds meer mensen op elkaar gepakt zitten en toch naast elkaar leven, en over de nog anoniemere digitale wereld.»

HUMO Is de rol van horror veranderd in deze tijden van angst en terreur?

Goossens «Het is interessant dat terroristen dezelfde trucs hanteren als horrorfilms. Vrouwen associëren wij bijvoorbeeld met het geven van leven. Een vrouwelijke zelfmoordterrorist heeft dus een veel groter effect dan een mannelijke. Nog een voorbeeld: IS dat kindsoldaten in filmpjes opvoert. Horrorfilms associëren kinderen heel bewust met het kwade en met de dood. Omdat het keihard binnenkomt bij de kijker. Net zoals vrouwelijke moordenaars een veel groter shock-effect hebben.

»Wat horror en terreur nog gemeen hebben, is de voorkeur voor onthoofdingen. In nogal wat horror vliegen de afgehakte hoofden in het rond. De onthoofdingsvideo’s van Al Qaeda en IS maakten hier een zeer diepe indruk. Dat komt omdat wij een hyperindividualistische cultuur zijn. Het ergst denkbare voor een westerling is dat lichaamsdeel te verliezen dat het meest je individualiteit belichaamt: je hoofd. De aanslag is niet per se het doel van de terrorist. Het is een middel. Het doel zijn de beelden van de aanslag die de wereld rondgaan. Ze mikken dus op een optimaal effect. Net als horrorfilms.»

HUMO Tot slot. Voor horrorleken of –haters die zich nu toch geprikkeld zouden voelen: welke films of series in het genre zou u kunnen aanraden?

Goossens «De laatste tijd ben ik in de ban van ‘The Walking Dead’, een serie die heel pregnante vragen stelt, en waar heel veel in zit. En ‘Psycho’ van Hitchcock blijft een absoluut meesterwerk. Die film heeft ook de aanzet gegeven tot het hele slashergenre, ook al was dat zeker niet de bedoeling van de regisseur. Heel interessant zijn ook de films van John Carpenter, vooral ‘The Thing’. Die zou je alleen al vanwege het geweldige slot moeten zien. En een paar Stephen King-bewerkingen zijn ook de moeite, al zou ik eerder aanraden om de boeken te lezen, want die zijn altijd beter dan de verfilmingen. King heeft trouwens ook een boek geschreven over het genre zelf, ‘Danse macabre’. Daarin schrijft hij ergens: ‘We look at horror movies to learn to cope with the real horrors of life.’ We kijken naar horror om te leren omgaan met de gruwel van het echte leven. Óók een manier om het te bekijken.»

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234