Alice Dearing Beeld Getty Images
Alice DearingBeeld Getty Images

AchtergrondOlympische Spelen

Waarom u vooral witte zwemmers op uw scherm zult zien tijdens de Olympische Spelen

Na het verbod van de wereldzwembond (FINA) op speciale badmutsen voor afrokapsels stond de internationale zwemgemeenschap in rep en roer. De beslissing is vooral een symbolische tegenslag, want ook op deze Spelen zullen er vooral witte lijven door het blauwe water klieven. Humo dook de geschiedenis in op zoek naar een verklaring.

Groot-Brittannië komt dit jaar met een primeur op de Olympische Spelen: Alice Dearing is de eerste vrouwelijke zwarte zwemster ooit die zal aantreden voor het land. Dat zal ze uiteindelijk doen zonder de Soul Cap, de badmuts voor afrokapsels en volumineus haar waarvan Dearing ambassadrice is. De internationale zwembond (FINA) vond dat de speciale badmuts ‘de natuurlijke vorm van het hoofd niet volgde’, dus moeten zwemmers met een afrokapsel hun haarvolume in een standaardexemplaar wurmen. Een afrokapsel is doorgaans nochtans droger dan een andere haardos, waardoor het meer nood heeft aan bescherming tegen natriumhypochloriet, dat als bleekmiddel in zwembadwater zit. Na de bekendmaking van hun verbod werd de internationale zwembond overspoeld door kritiek, vooral vanwege de symboolfunctie van de speciale badmuts. De beslissing zou zwarte mensen ‘ontmoedigen om de sport uit te oefenen, want zichtbaarheid en inclusiviteit is voor jonge sporters cruciaal’, klinkt het bij de makers van de Soul Cap.

Niet dat er zoveel zwemmers met een afrokapsel de speciale badmuts hadden kunnen dragen in Tokio. Dearing is de enige zwarte zwemmer van het Britse team, en ook de Amerikanen sturen slechts twee zwarte, vrouwelijke, zwemmers naar Tokio - opvallend weinig voor raciaal diverse landen als Groot-Brittannië en de Verenigde Staten. De hoofdreden is simpel: veel zwarte Britten en Amerikanen kunnen helemaal niet zwemmen. Volgens de Engelse zwembond kan 95 procent van de volwassen zwarte Britten en 80 procent van hun kinderen niet zwemmen - ook al zit leren zwemmen er officieel wel in het curriculum. In de VS heeft meer dan 6 op 10 Afro-Amerikaanse kinderen de (zwem)slag niet te pakken, tegenover 4 op 10 witte kinderen, stelt Amerikaans onderzoek. Slechts 1,4 procent van de reguliere zwemmers is er zwart. Opvallend: ook een wereldster als Jay-Z leerde pas zwemmen toen vrouwlief Beyoncé hun eerste kind baarde. Hij wilde dochtertje Blue Ivy immers kunnen redden mocht die in een van hun vergulde zwembaden vallen.

Bijtend zuur

Achter die Amerikaanse cijfers schuilt een troebele geschiedenis. Toen er in de jaren 20 van de vorige eeuw volop publieke zwembaden werden gegraven in de VS, mochten enkel mensen met een witte huidskleur zich er komen verfrissen. Ook bij de private zwemclubs, die enkele decennia later in de buitenwijken als paddenstoelen uit de grond rezen, hing hetzelfde bordje: ‘Whites only’. Om alle door rebellie ingegeven verleiding weg te nemen, werd beroep gedaan op een ouderwets staaltje rassenwetenschap: zwarte mensen hadden te zware botten om te blijven drijven, zo luidde de gangbare theorie, dus begaven ze zich maar beter niet in het water. Als een Afro-Amerikaan het tegen wet en wetenschap in dan toch waagde om een duik te nemen, dan werd de boel meteen leeggepompt - één aanraking met een donkerder getinte huidskleur was genoeg om liters en liters water te verontreinigen. Of toen in 1964 een groep zwarte en witte activisten onder het toeziend oog van ene Marthin Luther King het water van een motelzwembad in plonsde, vond de manager het niet meer dan gepast om er bijtend zuur in te kappen.

Kinderbadje

Enkele decennia later zet de segregatiepolitiek uit het verleden zich nog steeds door. De generatie die niet leerde zwemmen, leerde uit angst en onvermogen ook haar kinderen niet zwemmen, en de generatie daarna ook niet. En al is de toegang voor zwarte Amerikanen tot het zwembad op papier nu veel vrijer, in de praktijk wagen veel van hen nog steeds niet de sprong. In de jaren na de rassenrellen uit de 60’s kregen zwarte buurten hun eerste publieke zwembaden, maar dat waren niet meer dan veredelde kinderbadjes. Dat slechte infrastructuur de Olympische prestaties niet ten goede komt staat als een paal boven water, maar wordt evenwel uitstekend geïllustreerd door Eric ‘The Eel’ Moussambani, een Equatoriaal-Guinese zwemmer die zich slechts had kunnen voorbereiden op de Spelen van 2000 in een hotelzwembad van 12 meter, enkel toegankelijk tussen 5 en 6 uur ’s ochtends. Dat Moussambani bijna twee minuten over zijn 100 meter freestyle deed en daarmee de traagste tijd ooit neerzette, kon weinig mensen wat schelen: zijn prestatie staat vooral te boek als een overwinning op de tegenslag.

Bovendien nekken factoren als de hoge toegangsprijs, de slechte ruimtelijke verdeling van publieke zwembaden of gewoon niet de enige zwarte persoon in een zwembad vol witte mensen willen zijn vandaag zowel de zwemgrage zwarte Amerikanen als Britten. ‘Onze gemeenschap beschouwt zwemmen echt als een sport voor witte mensen, want dat is gewoon wat we zien’, zegt Danielle Obe, medeoprichtster van de Britse Black Swimming Association. Alice Dearing, ook medeoprichtster van die laatste organisatie, kon bij medaillewinst 21 jaar na Eric Moussambani een nog groter statement maken als ze dat deed met de Soul Cap, maar zal door de FINA nu naar het podium moeten zwemmen met een badmuts van de hoofdsponsor.

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234