null Beeld Photo News
Beeld Photo News

klimaatpsycholoogGerdien de Vries

Waarom we maar niet panikeren door de klimaatverandering: ‘We hebben dringend een Strava voor ecologie nodig’

We kunnen iets doen tegen klimaatverandering en onze energierekening omlaagbrengen, dus waarom doen we dat dan niet massaal? Op de sofa bij de klimaatpsycholoog.

Het is niet dat de wil ontbreekt. Of het geld. Nee, bij veel mensen is de grootste barrière voor het duurzaam maken van hun huis: het vooruitzicht dat ze de zolder moeten opruimen. Gerdien de Vries verzint dit niet, het is wetenschappelijk onderzocht. Dat is nou net haar werk. Ze is verbonden aan de TU Delft als klimaatpsycholoog. Ze brengt de gedoe-factor - haar woord - onder de aandacht van de ingenieurs daar.

Klimaatpsycholoog. Dat moet De Vries (46) zelf ook vaak uitleggen. Tien jaar geleden, toen ze promoveerde, werd er nog lacherig over gedaan.

DE VRIES «Zeker door de techneuten. Maar intussen zijn de ingenieurs er achter dat technisch perfecte oplossingen toch kunnen falen, omdat wij mensen nu eenmaal complexe wezens zijn. Die natuurlijk wel weten wat goed is, maar dat toch niet altijd doen. Ingenieurs kunnen wel wat psychologische hulp gebruiken. Als ze een nieuwe vaatwasser ontwerpen bijvoorbeeld. Als ze de eco-stand niet één van de opties maken maar juist de standaardinstelling, is de kans dat-ie daadwerkelijk wordt gebruikt veel groter.»

DE VRIES «Want als de consument dat zelf moet uitzoeken - gedoe. En gedoe vermijden we zoveel mogelijk, bewust of onbewust. Helemaal als de acute noodzaak ontbreekt. En laten we eerlijk zijn: klimaat is geen Feyenoord. Het is géén woord met gevoelswaarde. De klimaatcrisis is één en al complexiteit en onzekerheid. We horen steeds over een crisis, maar er is geen aanwijsbaar moment wanneer die is begonnen. Geen aanwijsbaar moment dat er iets gaat gebeuren. Geen aanwijsbare persoon die het moet oplossen. Dus wat moet je als mens dan doen? Je kunt je ook makkelijk verschuilen. Dan zeg je tegen jezelf: het zal wel loslopen, klimaatverandering is van alle tijden. Of: iets doen heeft toch geen zin, want in China.... Normaal treedt bij gevaar een acute stress respons op - vluchten of vechten - maar die voelen we niet. Dit gevaar is nog niet tastbaar genoeg.»

Niets doen

En als je er dan tóch over begint te denken om je huis te verduurzamen, komt er heel wat op je pad.

DE VRIES «Eerst moet je informatie vinden voor precies jouw type woning. Dat is gedoe. ‘Doe ik wel een keer als ik tijd heb.’ Dus meestal nooit. Als je die informatie uiteindelijk hebt gevonden, wil je weten of je subsidie kunt krijgen. Waar moet je zijn? Gedoe. Een installateur zoeken. Gedoe. We kennen allemaal die verhalen dat er iets misgaat. En als je er dan eentje hebt gevonden, o gruwel, dan wil hij je huis in. Heel veel gedoe! Want dan moet je de zolder opruimen. Als je alle gedoe-factoren bij elkaar optelt is de stress zo groot dat we geneigd zijn niets te doen. En dan heb ik het hier alleen nog maar over psychologische barrières.»

Veel mensen hebben natuurlijk ook gewoon het geld niet. Of zien de noodzaak niet. Het zou helpen als overheid, media en wetenschap de urgentie en het handelingsperspectief beter aangeven, vindt De Vries. Zelf blogt en vlogt zij daarom heel actief. Voordat we denken dat dat ‘urgentie’ en ‘handelingsperspectief’ nodeloos moeilijke woorden zijn: het ís moeilijk.

DE VRIES «Het ligt voor elke groep anders. Ouders denken misschien allereerst aan hun kinderen: hoe voorkom je dat die vreselijke dingen gaan meemaken? Huizenbezitters allereerst aan hun woning: hoe voorkom je dat die minder waard wordt door overstromingen? Mensen met schulden zullen eerder gevoelig zijn voor het argument dat de energiekosten gaan dalen als hun huis wordt geïsoleerd. Dat zegt allemaal veel meer dan een brief van de gemeente waarin staat: we moeten voor 2030 van het gas af.»

null Beeld Getty Images/iStockphoto
Beeld Getty Images/iStockphoto

Energiecoach

Wat haar betreft moeten mensen ook meer worden geholpen. Niet omdat ze lui zijn, maar gewoon, omdat ze mens zijn. Sommige gemeenten in Nederland hebben inmiddels een ‘energiecoach’. Die adviseert. ‘Ontzorgt’, heet dat dan. Prima, maar voor Gerdien de Vries zou dat veel verder mogen gaan.

DE VRIES «Bij de belastingaangifte is het formulier van te voren ingevuld. Stel dat je zoiets zou hebben voor woningisolatie! Je tikt je adres intikt en alle gegevens rollen er automatisch uit. Hoeveel zonnepanelen je kunt laten plaatsen, door welke installateur, op hoeveel subsidie je kunt rekenen…»

Nog een stapje verder is de gemeente die zegt: geeft ons uw voordeursleutel, u gaat een week naar Centerparcs en als u terugkomt is alles klaar. Toen ze hierover met een ambtenaar droomde, waarschuwde die wel: zelfs als je het gratis aanbiedt, dan nog heb je mensen die het...eh… te veel gedoe vinden.

De Wetenschappelijke raad voor het Regeringsbeleid heeft er al eens een heel rapport aan gewijd: het verschil tussen weten wat goed is, en dat ook echt doen. Het team van Gerdien de Vries aan de TU Delft doet op dit moment onderzoek naar mensen die het echt proberen: hun gedrag drastisch veranderen. Nooit meer vlees eten, in een tiny house gaan wonen, zich voornemen géén kinderen te krijgen.

DE VRIES «Maar gedragsverandering is moeilijk. Als je het radicaal in één keer doet, kan het ook in één keer erg tegenvallen. En dan kun je je daar weer tegen afzetten, want ‘het lukt toch niet’. Mijn advies: Probeer je levenswijze rustig te veranderen: als je begint met sporten, kies je ook niet meteen voor een marathon. Maak de opgaven zó klein dat je succesjes kunt boeken. Op je werk? Zet je in voor meer vegetarische keuzes in de kantine. Thuis? Begin eens serieus met je afvalscheiding. Scholier? Voer actie. Als dat dan lukt, dan heb je iets bereikt. Dat geeft al meteen een fijner gevoel.»

Gerdien de Vries, klimaatpsycholoog. Beeld Guus Schoonewille
Gerdien de Vries, klimaatpsycholoog.Beeld Guus Schoonewille

Omgeving

Gelukkig is er iets dat kan helpen. Je omgeving.

DE VRIES «Vertel wat je van plan bent. Zoals bij de Weightwatchers. Iedereen mag meekijken hoe jij probeert af te vallen. Of bij Stoptober. Verstokte rokers maken deze maand publiek dat ze proberen te stoppen. Dus vertel op Facebook dat je een maand geen auto rijdt. Als je dan toch wordt gezien met de de auto voelt dat niet goed. Als je de maand volmaakt juist wel. Wielrenners gebruiken Strava om hun prestaties met elkaar te vergelijken. Er worden nu apps ontwikkeld om zoiets mogelijk te maken met je ecologische voetafdruk.»

Gerdien de Vries is wel bevlogen, maar niet naïef. Minder gedoe zou helpen, gedragsverandering kan het best in kleine stapjes, maar er hoort wél wetgeving en normering bij.

DE VRIES «Bij roken zag je dat heel mooi. Vroeger was roken normaal. Toen duidelijk werd wat het met je gezondheid doet, maakte de overheid met accijnzen sigaretten duurder. Reclame werd verboden. Je mocht niet meer in het café roken. Tegelijkertijd begonnen de normen te verschuiven. Vroeger zette de gastvrouw voor het bezoek een glas met sigaretten op tafel, nu wijst ze op de baby die last kan hebben van de rook. Wie rookt er nog bij een ander in de auto? Er is geen wet die het verbiedt, maar je dóet het gewoon niet. Net als dat je niet meer drinkt voordat je de auto instapt. En je altijd je gordel omdoet.»

De Vries wil maar zeggen: Dat zijn grote gedragsveranderingen. Teweeggebracht door de combinatie van informatie, wetgeving, prijs en ieders omgeving.

DE VRIES «Overheid, fabrikanten, wetenschappers, journalisten, consumenten, we hebben allemaal onze rol. Maar het kan. We hebben het vaker gedaan.»

(AD)

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234