null Beeld

Warm aanbevolen voor uw leeszomer (1): 'Marlena' van Julie Buntin, het debuut van het jaar

In het hoofd van tienermeisjes knettert soms gevaarlijk vuurwerk. Je staat er een beetje benauwd naar te kijken als je toevallig een jongen bent. Gelukkig zijn er jonge schrijvers die het raadsel in kaart brengen. Emma Cline deed dat vorig jaar in ‘De meisjes’, Julie Buntin doet het nu in ‘Marlena’. Ook een debuut, ook onthutsend knap opgeschreven en even beklijvend. Wanneer ik Buntin (30) ontmoet, merk ik dat ze Amerikaans stoer is, Europees lief, en universeel slim. ‘Mijn jeugd was ruig, tricky zelfs, maar toch geloofde ik nooit écht dat het fout met me zou aflopen.’

Jeroen Maris

'Ik zou nu niets meer doen van wat ik op mijn 15de deed: ik heb levens gezien die verwoest werden, en mensen die stierven'

‘Marlena’ is het verhaal van de hyperventilerende vriendschap tussen Cat en Marlena, twee tieners in een gat in Michigan. Vanuit het New York van nu blikt Cat terug op hun door drugs en drank verhevigde jeugd, die – het drama wordt al op de eerste pagina’s onthuld – Marlena het leven heeft gekost.

Julie Buntin «Zo’n intense tienervriendschap gaat voor een meisje verder en dieper dan al je tijd met die ene persoon willen besteden. Het is het diepromantische verlangen naar iets groots, iets mystieks. Een romance, ja – vaak hangt er ook een zweem van erotiek in de lucht. Er gaat een magnetische kracht uit van die ene beste vriendin: het samenzijn slorpt je helemaal op.»

HUMO Tegelijk is er wel een hiërarchie. Cat positioneert zich als de underdog: ze kijkt op naar de wilde, compromisloze Marlena. De móóie Marlena, ook.

Buntin «Ja. Je bent op die leeftijd nog volop op zoek naar jezelf, en zo’n vriendschap geeft je de kans om te bepalen wie je bent. ‘Ik ben dít meisje, jij bent dát meisje, en samen maken we elkaar sterker.’ Cat beslist bijvoorbeeld dat Marlena het mooie meisje is, terwijl ze zelf ook heel aantrekkelijk is. Dat is het hele rollenspel dat zo’n vriendschap structureert.

»De definities die je jezelf geeft tijdens het opgroeien, blijven in je volwassen leven doorspelen. Cat begint bijvoorbeeld wel een nieuw leven in New York, maar ze blijft zichzelf zien als iemand die worstelt met alcohol – en dat is ook zo.»

HUMO Kan een vriendschap tussen twee volwassenen ook zo oceanisch zijn?

Buntin «Daar heb ik tijdens het schrijven veel over zitten nadenken. Weet je, ik heb enkele mooie, levendige vriendschappen met vrouwen, en die zet ik centraal in mijn leven. Maar zo intens als in mijn tienerjaren wordt het nooit meer.

»Ik geloof dat een hechte vriendschap soms een bijproduct van verveling is. Het klinkt prozaïsch, maar als tiener heb je zoveel tijd! Je kunt uren nietsdoen samen met iemand, je kunt een sleep-over organiseren die uiteindelijk een week duurt: er zijn zoveel dagen die als een blanco blad voor je liggen. Met het ouder worden smelt die tijd en word je ingepalmd door het duo verantwoordelijkheid en verplichting.»

HUMO Maar tijd kan toch niet alléén de verklaring zijn?

Buntin «Misschien verdwijnt ook onze openheid voor zulke ingrijpende gevoelens. Als volwassene duurt het langer voor je iemands vriend wordt, omdat je het eng vindt om je kwetsbaar op te stellen. (Denkt na) Ja, vriendschap wordt moeilijker met de jaren.»


Sterven op Facebook

Drie jaar geleden – ze was toen al aan ‘Marlena’ aan het schrijven – publiceerde Buntin een ijzingwekkend essay in The Atlantic: ‘She’s Still Dying on Facebook’. Daarin beschreef ze hoe ze zelf als tiener tastte naar alles wat lekker, opwindend en beroezend is – maar helaas ook: gevaarlijk. Ze deed dat in een roerige symbiose met haar hartsvriendin Lea. Maar in 2009 stierf Lea: onherroepelijk verdwaald, niet meer te redden.

Buntin «Ik zie ‘Marlena’ niet als het verhaal van mijn vriendin en mezelf. Het is fictie. Maar uiteraard is de roman wel beïnvloed door de werkelijkheid. Ik zou ‘Marlena’ niet geschreven hebben als ik het niet had meegemaakt.»

HUMO Maar je was dus zo’n alle grenzen verpulverende tiener als Cat en Marlena?

Buntin «Ik was héél wild, ja. Wilder dan Cat, die in het boek mijn positie in de twee-eenheid heeft. Ik had niet het vermogen om mezelf te beschermen dat zij wél heeft. Het was ruig allemaal, ronduit tricky zelfs, maar toch geloofde ik nooit écht dat het fout met me zou aflopen. Iets in mij wist al die tijd dat ik naar New York zou gaan en daar aan mijn echte leven zou beginnen. Dat is een heel krachtige gedachte. Zo is het ook gegaan: zodra ik uit Michigan was verhuisd, op mijn 17de, was er het simpele, heldere besef dat ik me niet zo kon blijven gedragen. En vervolgens veranderde mijn hele leven.»

HUMO Je was dus wat The Atlantic zo mooi een ‘tourist in rebellion’ noemde: iemand die aangetrokken wordt door een ander meisje met een opwindend vrijheidsidee en een dito leven, en die mee dat gevaarlijke pad inslaat, maar diep in zichzelf weet dat het slechts tijdelijk is. Dat het de andere is die een wezenlijk risico neemt, niet jij.

Buntin «Ja. Ik denk zelfs dat ik het nog makkelijker had dan Cat om dat leven achter me te laten. Zij is verward, weet niet goed wat te doen, slaagt er moeilijk in om betekenis te geven aan wat haar overkomt. Terwijl er voor mij al heel vroeg één ding duidelijk was: literatuur zou mijn redding zijn. Ik was het meisje dat soms níét met haar vrienden naar buiten ging omdat ze zo verdiept was in een boek. Ik wilde een schrijver zijn! Het was een stemmetje in mijn hoofd dat nu eens gedempt klonk, en dan weer heel luid en schril. Als ik nadenk over de verschillen tussen mezelf en de mensen die het niet haalden, is dit er eentje: ik had een idee, een richting. Je moet dat hebben, denk ik. Zelfs al is het maar een hobby, of een heel particuliere interesse: stort je op je passie.»

HUMO Benoem nog eens enkele verschillen?

Buntin «Hoewel ze het probeert te verbergen, is het duidelijk dat Marlena in het boek al fysiek verslaafd is – in haar geval aan oxycodone, een opiaat. Dan wordt het moeilijk.

»Daarnaast is er ook de omgeving. Cat heeft simpelweg betere kansen. Ze groeit op in een relatief stabiel gezin. Goed, haar vader is er wel vandoor en Cat zet zich af tegen haar moeder, maar die moeder ís er wel, met veel liefde. Een sluitende verklaring is het ook niet: er zijn mensen die perfect omringd worden, die alle kansen en mogelijkheden hebben, en toch helemaal verdwalen.»

HUMO Die omgeving weet vaak niet hoe te reageren wanneer het fout gaat.

Buntin «Dat heb ik ook al in mijn eigen familie gezien – ik heb een familielid dat worstelt met een verslaving. Het werkt in de twee richtingen: zodra iemand in de klauwen van een verslaving belandt, duwt die de mensen om zich heen wég, in plaats van ze net te omhelzen. En de omgeving vervreemdt op zijn beurt van de verslaafde. Want gaan feesten met zo iemand is niet moeilijk. Maar die persoon opvangen als-ie om tien uur ’s ochtends voor je deur staat, eenzaam en radeloos, is nog iets anders. Langzaam maar zeker verlies je het vermogen om empathie te voelen voor de verslaafde. Ik veroordeel mensen niet die afstand nemen. Ik begrijp het volkomen, en misschien heb ik het zelf óók al gedaan.

undefined

null Beeld

»Het is een interessante, moeilijke vraag: als je van iemand houdt, betekent dat dan dat je ook verantwoordelijk bent voor hem of haar? De zelfhulporganisaties voor familieleden en vrienden van verslaafden zeggen allemaal hetzelfde: ‘Bewaak je grenzen! Durf neen te zeggen!’ Maar als iemand die in haar leven veel van mensen in penibele situaties heeft gehouden, denk ik dat het allemaal toch wat complexer ligt.»

HUMO In sommige passages worstelt Cat met een pinnig schuldgevoel: had ze de dood van Marlena kunnen voorkomen?

Buntin «Wat Cat voelt, voel ik ook: het loodzware besef dat er een tragedie is gebeurd, en daarbovenop het knagende gevoel dat die tragedie vermijdbaar was. En net als Cat ben ik lang bezig geweest met uitzoeken wat er nu precies gebeurd was. Ik wilde de intensiteit van die periode helder voor ogen krijgen. Het was zoiets groots, zoiets ingrijpends, en ik was op zoek naar de betekenis ervan.

»Uiteindelijk denk ik dat ik best mild mag zijn voor Cat. Door haar jonge leeftijd was haar empathisch vermogen nog onvoldoende ontwikkeld om te begrijpen dat Marlena flink in de problemen zat. Ze zag Marlena als een excentrieke versie van zichzelf. ‘She’ll be fine,’ dacht ze. Maar dat klopte dus niet.»

HUMO Een nevenpersonage is er het beroerdst aan toe in ‘Marlena’: het verslaafde meisje dat elke dag in de bibliotheek zit waar Cat werkt. Ze is niet dood, maar ze leeft niet meer in deze wereld.

Buntin «Ik ben blij dat je dat zegt, want ze is maar een vignetje in het grote verhaal, maar ik wilde absoluut over haar schrijven. Ik moest de vraag onder ogen komen wat er gebeurt met mensen die in hun jeugd van het pad afdwalen en dat overleven, maar het probleem niet opgelost krijgen. Je kunt ergens in het limbo terechtkomen: je leeft nog wel, maar je brein is beschadigd en je hebt niemand meer. In New York zie je die mensen dagelijks in het straatbeeld. Ik vraag me dan altijd af waar ze vandaan komen, wat er gebeurd is en waar hun families zijn. Als Cat en Marlena voor twee mogelijke uitkomsten staan, is het meisje in de bibliotheek de derde.»

HUMO Loop je zelf nog een risico, denk je?

Buntin «Ik zou nu niets meer doen van wat ik op mijn 15de deed, omdat ik heb onthouden wat er kan gebeuren. Ik heb levens gezien die verwoest werden, en mensen die stierven. Aan het einde van dat straatje wacht nooit een happy end. Intussen heb ik ook het zelfvertrouwen om luidop te zeggen dat ik nooit meer naar dat straatje zal terugkeren. Ik doe die dingen niet meer, punt. Ik drink wel nog steeds alcohol, maar op een heel verantwoorde manier. (Flauw glimlachje) Een serie hoogst gênante, aan drank gelieerde gebeurtenissen uit mijn tienerjaren zit nogal prominent in m’n herinnering.»


Mooi en fucked up

Goed nieuws voor ouders: niet élk tienermeisje maakt van haar leven een scherpgerand experiment. Wat maakt dat de ene tiener vlijt boven zelfdestructie verkiest, en de andere geen condoom tegen de werkelijkheid aantrekt? Buntin heeft een prachtige roman lang gezocht...

undefined

'We moeten ophouden met Janis Joplin, Marilyn Monroe en Sylvia Plath als helden te zien. In de eerste plaats waren dat mensen die in de problemen zaten'

Buntin «... maar het definitieve antwoord heb ik niet gevonden. Als ik vanuit mijn persoonlijke ervaring mag spreken: ik denk dat we de factor geografie onderschatten. Ik groeide zelf op in Michigan, en afgezien van de films in de plaatselijke bioscoop en de boeken uit de bibliotheek had ik geen toegang tot cultuur. Om je een idee te geven: pas twee jaar geleden zag ik voor het eerst een dansvoorstelling. De winter is ook zo dominant in Michigan: van oktober tot april is er sneeuw, sneeuw, snééuw. In de zomer is het er dan weer adembenemend: dan komen er toeristen voor het natuurschoon en verblijven rijke Amerikanen in hun tweede huis aan één van de meren. Maar minstens zes maanden per jaar zijn die mensen er niet, en vormen ze dus ook geen bron van inkomsten voor wie er permanent woont. Michigan wordt getekend door armoede, economische wanhoop, en de diep in de zielen van de inwoners geëtste overtuiging dat er geen toekomst is. Dat is de perfecte omgeving voor een gevaarlijke cocktail van verveling en roekeloosheid. Wanneer je geen kansen en mogelijkheden ziet, wanneer je geen concrete passie hebt, dan is de opwinding van zelfdestructie heel verleidelijk.

»Naïviteit is ook een factor. Marlena en Cat begrijpen niet hoe aantrekkelijk ze zijn, en hoeveel gevaar ze daardoor lopen.»

HUMO Die moet je even uitleggen.

Buntin «Ze kunnen van mannen krijgen wat ze willen, terwijl ze eigenlijk nog kinderen zijn. Ik heb dat zelf gezien in mijn puberteit: meisjes van 16 of 17 die aan élke drug raakten die ze maar wilden, omdat ze jong en mooi waren, en dus macht hadden. Ze leefden in een totale vrijheid, en dat is levensgevaarlijk.

»Het mooie fucked up meisje, de durfal die zich niets van de regels aantrekt, de badass, even geniaal als getormenteerd: het is een heel populair cliché in de Amerikaanse cultuur. Maar het is een toxisch idee. Onzekere meisjes gaan zich eraan spiegelen: ‘Die griet wil ik zijn.’ Maar wat betekent het om haar te zijn? Wat gebeurt er met haar? Als tiener dacht ik ook dat het cool was om badass te zijn, om vurig het ene risico na het andere te nemen. Dat was sexyer, dacht ik. Maar het klopt niet, en dus wilde ik in ‘Marlena’ dat beeld doorprikken. We moeten ophouden met Janis Joplin, Marilyn Monroe en Sylvia Plath als helden te zien. In de eerste plaats waren dat mensen die in de problemen zaten. Maar ze zijn voor een tienermeisje wel vaak de grote culturele toetsstenen in hun eigen kleine leefomgeving, en dat is gevaarlijk.»

HUMO Ook gevaarlijk, lees ik tussen de regels in ‘Marlena’: de in de Verenigde Staten onvoldoende bewaakte grens tussen drugs en medicijnen.

Buntin «De oxycodonepillen die Marlena neemt, zijn eigenlijk afgeleiden van een medicijn. Waar ik opgroeide, wist iedereen perfect welke symptomen je bij de dokter moest beschrijven om het medicijn te krijgen dat je wilde. En vervolgens werden die medicijnen als drugs gebruikt. Dokters sprongen daar onachtzaam mee om. Zo creëer je natuurlijk ellende. Het is geen toeval dat opiaten een héél groot probleem vormen in Amerika – vooral in Michigan, Ohio en Massachusetts. En zodra je ziek bent, is het helemaal een ramp: ik ben oprecht jaloers op de gezondheidszorg in Europa. In de Verenigde Staten is die onbestaande. We worden in de steek gelaten door onze overheid, zo simpel is het.»

HUMO Gelukkig is er nu die aardige Donald Trump.

Buntin «Het is verschrikkelijk. Een catastrofe. Mijn land wordt geleid door een 200-jarige debiel.»

HUMO Was je één van die mensen die zijn verkiezing niet hadden zien aankomen?

Buntin «Ik was verrast, ja, en dat neem ik mezelf kwalijk: ik had het kunnen weten. Een simpele blik op mijn tijdslijn op Facebook leert me dat veel mensen met wie ik op de high school zat, vurige Trumpsupporters zijn. Ze denken conservatief, zijn erg religieus, ondersteunen de antiabortusbeweging en willen niet van immigratie weten. En er zijn in Amerika zovéél mensen die zo denken. Trump kwam het dichtst bij die waarden, en dus was het heel logisch dat hij won. Maar waar ik woon, in New York, is iedereen nog in rouw. Mensen willen het nog altijd niet geloven. Ik was ook blij dat mijn familie, die sociaal-economisch heel kwetsbaar is, niet voor Trump gevallen is: ze waren haast allemaal aanhangers van Bernie Sanders


Terug naar michigan

HUMO Die familie is intussen ook verhuisd uit Michigan.

Buntin «Naar Oregon, aan de westkust. De reden was simpel: er zijn geen jobs in Michigan. Als je leerkracht bent of je werkt in het ziekenhuis, dan zit je goed. Maar als je, zoals mijn moeder, mijn broer en mijn zus, een baan moet zoeken, dan ben je genaaid: er is niets.

undefined

'Ik heb mijn vader enkele keren ontmoet, maar er is geen band tussen ons. Ik weet niet wat voor een man hij is, en eerlijk: het interesseert me ook niet'

»Sindsdien heb ik eigenlijk geen concrete reden meer om terug te gaan. Dat geeft een klam gevoel, alsof ik geïsoleerd ben van de plek waar mijn leven vorm kreeg. Het is ook duur én een hoop gedoe om terug te gaan: je moet landen op een regionale luchthaven, en daarna is het nog anderhalf uur rijden. Maar in juli ga ik het toch doen, om ‘Marlena’ te promoten. Dat maakt me zenuwachtig. Het is een kleine gemeenschap, en op sociale media zie ik nu dat ze allemaal mijn boek aan het lezen zijn.

»Het is nu eenmaal zo: de plaats waar je vandaan komt, resoneert in je. Ik woon graag in New York, maar tegelijk verlang ik terug naar Michigan. Hoe verder ik me verwijder van mijn wortels, hoe harder ik terug wil – terwijl daar toch weinig rationele argumenten voor zijn. En de tienerversie van mezelf, die er zo hartstochtelijk weg wilde, zou me uitlachen. Maar het is wat het is: ik mis de bossen, de meren, de sneeuw – de plaats waar ik opgroeide, mijn jeugd.»

HUMO Jij moest het zonder vader zien te rooien, net als Cat in het boek.

Buntin «Maar er is een groot verschil. Haar vader gaat op een bepaald moment weg, en vervolgens mist ze hem. Maar de mijne is alleen maar afwezig geweest. Mijn ouders zijn gescheiden toen ik 1 jaar oud was. Ik weet wie mijn vader is en ik heb hem enkele keren ontmoet, maar er is geen band tussen ons. Ik weet niet wat voor een man hij is, en eerlijk: het interesseert me ook niet.

»Mijn moeder heeft dat geweldig voor me opgelost. ‘Je vader is er niet,’ zei ze, ‘maar dat is niet erg, want ik ben er voor je, en mijn liefde voor je is grenzeloos. We doen het gewoon zonder papa.’ En ik vond dat geweldig. Het is pas een thema geworden toen ik al een tiener was: ‘Wacht eens even? Hij woont hier niet eens zo ver vandaan, en toch wil hij mijn vader niet zijn?’ Dat was een zware periode. Maar nu zit ik weer met het gevoel dat ik als kind al had: it’s fine. Wat het ook is, het is zijn probleem – niet het mijne.»

HUMO Van Sigmund Freud moest ik nog vragen of het je relaties met mannen heeft beïnvloed.

Buntin «Ik krijg weleens te horen dat alle mannelijke personages in mijn boek zo shitty zijn. Zelf zie ik dat zo niet. De broer van Marlena, bijvoorbeeld, is toch een heel geschikte kerel? En voor het overige mag je niet vergeten dat mijn personages nog kinderen zijn. Je kunt niet zeggen dat tienerjongens slécht zijn – het zijn gewoon idioten, op zoek naar zichzelf. De tijd maakt ze wel matuur.

»Maar om wat concreter op je vraag te antwoorden: bij elke gast met wie ik ooit een afspraakje had, vroeg ik me af of hij het type was dat z’n kind in de steek laat. En ik ben nu met een man getrouwd van wie ik zéker weet dat hij dat nooit zou doen.»

HUMO Die man, Gabe Habash, is ook schrijver. En hij heeft ook net z’n debuut uit: ‘Stephen Florida’.

null Beeld

Buntin «Ik ben eerder al samen geweest met schrijvers, en dat eindigde toch altijd in een competitie: béter willen zijn dan de ander. Met Gabe is het helemaal anders. Hij is heel trots op me en moedigt me aan. En hij is een ontzettend slimme eerste lezer. Gewoon je hoofd in de woonkamer laten zien om te horen dat je net afgewerkte hoofdstuk echt gelul is: een schrijver kan zich geen grotere luxe bedenken.»

undefined

undefined

undefined

Julie Buntin, ‘Marlena’, Prometheus

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234