'Het is zeker geen normaal griepje gebleken'Beeld Lukas Verstraete

Nog een halfjaar met coronade ziekenhuizen

Wat hebben ziekenhuizen sinds het begin van de pandemie geleerd? ‘We kunnen nu veel ellende vermijden’

Het coronavirus wil van geen wijken weten: als de besmettingscijfers nog harder stijgen, dreigt een nieuwe lockdown, waar werkelijk niemand naar uitkijkt. Maar hoe groot is de ravage van de eerste lockdown, of valt die best mee? Humo polste bij experts naar gouden raad om de coronawinter door te komen. Vandaag: de ziekenhuizen. ‘Er komt zeker een vaccin, maar het zal niet voor 100 procent beschermen.’

Lees hier de andere delen

Hoe kijkt men in de ziekenhuizen naar de onheilspellend klimmende coronagrafieken? Enkele vooraanstaande artsen en spoedartsen uitten vorige week in een opmerkelijke open brief hun grote bezorgdheid over de evolutie, zeker na de nieuwe versoepelingen die de Veiligheidsraad had aangekondigd.

JOOST WAUTERS (intensivist UZ Leuven) «Op basis van wat we uit de eerste golf hebben geleerd, zijn we in principe goed voorbereid. Waar iedereen bang voor is, is hoe sterk de curve van de ziekenhuisopnames zal stijgen. Op dit moment is de stijging trager dan bij de eerste golf. Per vier à zes patiënten die in het ziekenhuis worden opgenomen, belandt er één op intensive care. Als de curve te snel stijgt, moeten we almaar meer capaciteit creëren ten koste van andere patiënten. We hopen dat de curve zo evolueert dat we zowel coronapatiënten kunnen opvangen als de reguliere zorg kunnen garanderen. Dat zal in belangrijke mate afhangen van de maatregelen van de overheid en de discipline van de bevolking. We hopen toch dat het deze keer beter moet kunnen dan tijdens de eerste golf.»

HUMO Een groot verschil is dat we nu niet verrast worden. Wat is het belangrijkste dat we sinds het begin van de pandemie hebben geleerd?

WAUTERS «We weten nu welke antivirale middelen werken, zoals remdesivir, een middel tegen ebola. Dat wordt gebruikt bij patiënten die ernstig ziek worden en in het ziekenhuis belanden, en zeker op intensive care.

»Specifiek aan covid is dat het virus bloedstolsels veroorzaakt. Helemaal in het begin hadden wij dat nog niet door. Nu weten we dat we bij patiënten met ernstige symptomen een hogere dosis bloedverdunners moeten voorschrijven. Patiënten die bedlegerig zijn, krijgen preventief altijd bloedverdunners om te vermijden dat ze tromboses krijgen, met als ernstigste vorm een longembolie. De gebruikelijke dosis blijkt echter te laag voor covidpatiënten. Daar kunnen we veel ellende mee vermijden.

Joost Wauters: 'We gaan er vanuit dat we nog tot volgende lente coronapatiënten zullen zien'. Beeld HUMO

»Voorts weten we nu ook hoe en wanneer we ontstekingsremmers moeten gebruiken. Van bepaalde cortisoneachtige medicatie is aangetoond dat ze bij ernstig zieke patiënten de ontstekingsreactie kan afremmen. Het is namelijk door die overreactie van het immuunsysteem dat mensen erg ziek kunnen worden. Het verloop van covid bestaat soms uit twee fases: in de eerste fase heeft de patiënt vooral last van het virus dat in het lichaam begint te circuleren en daar schade aanricht. Dat geeft typische klachten als koorts, problemen met de luchtwegen en eventueel beperkte zuurstofnood. Na vijf à zeven dagen begint bij sommigen plots een tweede fase: dan richt de ontstekingsreactie bijkomende schade aan in het hele lichaam, maar vooral in de longen. Daardoor belanden patiënten uiteindelijk op intensive care. We weten nu dat we hun in die tweede fase ontstekingsremmers moeten geven.

»Veel patiënten belanden ook aan de beademingsmachine en worden beademd terwijl ze op hun buik liggen. We doen dat trouwens al een aantal jaren bij mensen die onvoldoende zuurstof in hun bloed krijgen. Zo kun je soms vermijden dat ze finaal aan de hart-longmachine gelegd moeten worden. Wat we wel geleerd hebben, is hoe we ze moeten beademen. De druk in de longen mag niet te hoog zijn, want anders kun je longschade veroorzaken.»

HUMO Er wordt ook veel verwacht van een behandeling met bloed-plasma van genezen covidpatiënten. De Amerikaanse Food and Drug Administration heeft daar al de toestemming voor gegeven.

WAUTERS «Er lopen momenteel heel wat studies rond bloedplasma, ook in het UZ Leuven, maar het is nog niet definitief bewezen dat het echt helpt. We weten wel dat het werkt bij mensen die al een zware immuunstoornis hadden, maar dat is slechts een zeer klein percentage van alle covidpatiënten. Dat die behandeling nu in Amerika is goedgekeurd, heeft waarschijnlijk meer te maken met de verkiezings-campagne van Donald Trump dan met medische wetenschap.»

HUMO Het aantal mensen dat in het ziekenhuis en op intensive care belandt, stijgt al een tijdje, maar het aantal overlijdens lijkt redelijk stabiel te blijven. Sterven er nu minder mensen aan covid door al die nieuwe behandelingen, of heeft het eerder te maken met het profiel van de patiënten?

WAUTERS «Ik denk dat het momenteel vooral ligt aan het profiel van de patiënten. Het is natuurlijk moeilijk te achterhalen waarom er juist minder mensen overlijden, maar we vermoeden dat het ook wel te maken heeft met de betere zorg. Als studies uitwijzen dat die behandelingen effectief zijn, mag je er ook van uitgaan dat het sterftecijfer verbetert.»

Geen griepje

HUMO In het begin van de epidemie werd covid beschouwd als een gewone, zij het wat zwaardere griep. Hoe kijkt men er nu tegenaan?

WAUTERS «Het covidvirus is een nieuw, ernstig virus, en het is zeker ernstiger dan de griep. Een groot verschil met de griep is dat er onder de bevolking geen antistoffen tegen waren en dat er ook geen vaccin was, waardoor het vrij spel kreeg. Er waren in het verleden al een paar gevaarlijke coronavarianten, zoals MERS en SARS, maar de meeste coronavirussen zijn eigenlijk relatief banaal. Elke winter circuleren er bij ons varianten van. Daarom bekijkt men nu in welke mate de antistoffen die mensen tegen die minder schadelijke varianten hebben opgebouwd, kunnen beschermen tegen covid.

»Ook een belangrijke factor is de ontspoorde ontstekingsreactie, die typisch is voor het nieuwe virus. Ondertussen weten we al beter, onder andere door een groot onderzoek met de naam Contagious, waarom het immuunsysteem zo uit de bocht kan gaan. Zo kun je een risicoprofiel opstellen en vaststellen welke mensen een grotere kans lopen om ernstig ziek te worden. Het UZ Leuven heeft meegewerkt aan een paar studies die zopas in Science zijn gepubliceerd: bij minstens 13 procent van de, vooraf gezonde en jonge, maar ernstig zieke covidpatiënten is er een genetische of immunologische verklaring.»

HUMO Is het ook geen moeilijk te behandelen ziekte, omdat iedereen anders op het virus lijkt te reageren?

WAUTERS «Dat mensen heel verschillend reageren, is niet nieuw. Dat is bij influenza ook zo. In België belandt jaarlijks een klein percentage van de grieppatiënten in het ziekenhuis, zelfs op intensive care, en het gaat zeker niet alleen om ouderen. Bij covid is het vooral belangrijk om tijdig te zien wie op intensive care zal belanden. Daarom is het onderzoek naar de reactie van het immuunsysteem en de genetische afwijkingen zo belangrijk.»

HUMO Microbioloog Herman Goossens van de Universiteit Antwerpen beweert dat we absoluut niet beter tegen het virus gewapend zijn dan tijdens de eerste golf, en dat we nu vooral weten dat veel medicijnen níét werken.

WAUTERS «Ik heb veel respect voor collega Goossens, maar ik vind dat toch een ietwat ongenuanceerde boodschap. Het is zeer zwart-wit gesteld, en zo zit de geneeskunde nu eenmaal niet in elkaar.»

HUMO Een probleem bij de eerste golf was een tekort aan beschermings- en ander medisch materiaal. Dat lijkt opgelost.

WAUTERS «Ik hoop het. Voor de ziekenhuizen ben ik er redelijk gerust in. Maar een verontrustend fenomeen is wel dat wie op crisismomenten het meest betaalt, de buit binnenhaalt. De Europese overheid probeert er nu voor te zorgen dat medicatie op een correcte manier beschikbaar blijft voor alle lidstaten. Tijdens de eerste golf konden sommige farmaceutische bedrijven niet volgen met de productie. Veel bedrijven hebben ondertussen extra medicatie geproduceerd om tekorten te vermijden, denk bijvoorbeeld aan alcoholgel. Het zal ook afhangen van hoe erg de nieuwe golf wordt. Beschermingsmateriaal is er ondertussen wel voldoende beschikbaar.»Source:Caption     

HUMO We zijn nu aan de tweede golf begonnen. Hoelang verwachten jullie nog covidpatiënten te moeten behandelen?

WAUTERS «Ik verwacht dat het nog tot na de winter zal duren. Het griepseizoen komt eraan, en ‘s winters zijn er in het algemeen ook meer longontstekingen. Normaal duurt een epidemie tot de bevolking voldoende immuniteit heeft opgebouwd, ofwel omdat al veel mensen de ziekte hebben doorgemaakt, ofwel omdat er een vaccin is. Wij gaan ervan uit dat we nog tot volgende lente coronapatiënten zullen zien, maar hopelijk is de curve minder steil, zodat de druk op de ziekenhuizen minder zwaar is dan vorige keer en de patiënten gespreid in de tijd binnenkomen. Dat zou het beste scenario zijn.»

HUMO Het vaccin waar de hele wereld nu koortsachtig naar op zoek is, lijkt wel een heilige graal die alle problemen zal oplossen. Is het echt zo simpel?

WAUTERS «Er zal zeker een vaccin komen. Het zal, in combinatie met de immuniteit die de bevolking nu al heeft opgebouwd, zeker een grote hulp zijn bij het bedwingen van de epidemie. Het blijft afwachten naar de resultaten van de lopende vaccinstudies. Het ene vaccin zal meer bescherming bieden dan het andere, maar dat is voorlopig koffiedik kijken. Ik ga ervan uit dat ze niet voor 100 procent zullen beschermen tegen het virus.»

HUMO We zijn er dus nog niet van verlost?

WAUTERS «Zeker niet. Maar als het vaccin er is, kunnen we de pandemie zeker in heel grote mate afremmen. En een vaccin is altijd beter dan géén vaccin.»

HUMO Wat denkt u als u de beelden ziet van illegale dansfeesten in maïsvelden, studenten die samentroepen in uitgaansbuurten en voetbaltribunes vol schreeuwende fans zonder mondmasker?

WAUTERS «Dat is totaal onverantwoord. Die mensen bepalen hoe steil de curve wordt, en hoe groot de druk op de ziekenhuizen straks zal zijn. Als we ons allemaal aan de regels houden, zullen we iedereen veel leed besparen.»

HUMO Doen we niet te veel een beroep op het gezond verstand van burgers, jong en oud?

WAUTERS «Als iedereen zich aan de maatregelen houdt en als die maatregelen ook op een heldere manier door de overheid worden gecommuniceerd, bijvoorbeeld met kleurencodes, hoop ik dat we heelhuids de winter doorkomen en niet opnieuw in lockdown moeten. Dan reken je op het gezond verstand, maar zeg je ook wat kan of niet kan, eventueel in functie van de fase waarin we ons bevinden. Zo zou het moeten lukken. Want dat er nog een lastige periode aankomt, mag wel duidelijk zijn.»

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234