Bernie Sanders.

PortretBernie Sanders

‘We halen het het hele politieke establishment onderuit!’

Bernie Sanders.Beeld Hollandse Hoogte / Magnum Photos

Met zijn overwinning in de voorverkiezing in de Amerikaanse staat New Hampshire profileert Bernie Sanders zich als de te kloppen man onder de Democratische presidentskandidaten. Wie is die 78-jarige socialist die Donald Trump zo graag uit het Witte Huis wil verjagen? We zochten het uit in Burlington, een stadje in Vermont waar Sanders thuis is.

Krakend over de sneeuw komt een auto aangereden die stopt op het parkeerplaatsje aan de rand van het meer, bij een pier die eindigt bij een kleine vuurtoren. Er staan nog twee auto’s, er stampen wat dampende trimmers, een dik ingepakte mountainbiker. Er stapt een oudere dame uit de auto. Ze knikt de anderen toe, pakt een kleine camera en loopt de pier op. De anderen hebben hun smartphone klaar. Niemand zegt iets, het is duidelijk wat er gaat gebeuren.

De zon gaat onder.

Daar zakt hij langzaam weg in de donkerpaarse dekens van de Adirondacks, de bergen aan de overkant van het metalige water. Er vliegen ganzen over, de mensen maken hun foto’s. Rudyard Kipling, auteur van ‘Jungle Book’, noemde dit één van de twee mooiste zonsondergangen ter wereld. ‘Ik kom hier bijna elke dag,’ zegt de vrouw, die Jane heet. ‘Het is elke dag anders.’

Het klinkt raar, zegt ze, maar deze zonsondergang hebben we aan Bernie te danken.

Dit is Burlington, een stadje in het noorden van de staat Vermont, in het noordoosten van de Verenigde Staten, en Bernie is Sanders, de Democratische presidentskandidaat die bij de voorverkiezingen in Iowa heeft laten zien dat hij een belangrijke gegadigde is voor het presidentschap van Amerika.

Hier, in Burlington, waar hij van 1981 tot 1989 burgemeester was, probeerde hij midden in de kapitalistische Reagan-revolutie zijn versie van het socialisme uit. ‘Hij heeft de stad blijvend veranderd,’ zegt Jane.

Is Burlington Sanders’ model voor Amerika?

Bernie Sanders in Bulington in 1990.Beeld The LIFE Images Collection via G

Norse man

‘We nemen het op tegen het hele politieke establishment!’ roept Sanders vanachter het spreekgestoelte, in een grote hal in Cedar Rapids in Iowa, en er gaat een gejuich op uit de duizenden kelen. ‘We nemen het op tegen Wall Street en de verzekeraars!’ Gejuich. ‘Tegen de farmaceutische industrie, tegen de fossiele industrie en tegen de hele verdomde 1 procent!’ Oorverdovend gejuich. Boven de hoofden van de twintigers en dertigers dansen de bordjes met zijn naam, een naam die een roep om verandering is geworden, en dan scanderen ze de naam van de 78-jarige die zelf juist nooit veranderd is. Bernie! Bernie! Bernie!

Het is een echo van bijna vier decennia geleden, blijkt uit een verslag in het progressieve maandblad In These Times van maart 1983.

Bernie Sanders spreekt op een verkiezingsbijeenkomst in Los Angeles, 27 mei 2016.Beeld AFP

‘Een golf van enthousiasme ging door de menigte van enkele honderden die uit restaurant Minerva puilden toen burgemeester Bernard Sanders arriveerde om zijn herverkiezing te vieren. Er was reden voor zijn aanhangers om blij te zijn: de eerdere verkiezing van de socialistische burgemeester, twee jaar geleden met tien stemmen verschil, was weggezet als een rariteit. Maar op 1 maart, met een opkomst die 50 procent hoger was dan bij normale gemeentelijke verkiezingen, is Sanders over zijn Democratische en Republikeinse opponenten heen gewalst met 52 procent van de stemmen. Bernie, Bernie, Bernie, scandeerde de menigte.’

‘Ik ben het niet, die heeft gewonnen’, sprak de toen 41-jarige Sanders zijn aanhangers toe, schrijft de verslaggever. ‘Júllie zijn het, en duizenden anderen in de stad.’

Nu, bijna veertig jaar later, is zijn slogan: Not Me, Us.

‘Hij heeft al een halve eeuw dezelfde idealen’, zei Karen Amirault, die vorige week in Burlington een wandelingetje maakte, op het bolwerk vanwaar Amerikaanse milities in 1812 Engelse schepen beschoten. Amirault hielp hem in de jaren 80 mee bij zijn campagne. ‘Het is een norse, halsstarrige man, maar daarom houden we zo van hem.’

‘Hij is superrechtlijnig,’ zei de 21-jarige Duncan Ward bij de caucus in Iowa. ‘Dat zie ik als een kracht. Want daardoor is het lastig hem te pakken op iets wat hij in het verleden heeft gedaan. We weten wat hij in het verleden heeft gedaan, dat is hetzelfde als wat hij nu doet.’

Sanderista’s

Sanders was een jongen uit een Joodse middenklassebuurt in Brooklyn, die na zijn afstuderen in Chicago en een jaar in een kibboets in Israël eind jaren zestig naar Vermont trok (hij was al te oud voor Vietnam). Terug naar de natuur, dicht bij de boeren, lekker met je handen werken. Sanders belandde in een esdoornsiroopschuur, hield het een jaar vol, en trok toen net als nieuwbakken plattelanders naar de beschutting van Burlington. 

Sommigen begonnen een ijswinkel in een oude garage (Ben & Jerry), anderen begonnen snowboards te zagen in een boerenschuur (Jake Burton) en Sanders begon, terwijl hij zijn brood bij elkaar scharrelde met educatieve filmpjes en freelance journalistiek, een politieke carrière.

Hij werd lid van de pacifistische Liberty Union Party en deed een overmoedige gooi naar het gouverneurschap van Vermont, en naar Vermonts zetels in het Congres. Hij haalde nooit meer dan 4 procent in de grotendeels Republikeinse staat, maar bleek het redelijk goed te doen in een stadje aan de oevers van Lake Champlain, vlak bij de grens met Canada. Dus probeerde hij het daar.

Burlington was een hardwerkend industriestadje met tegen de veertigduizend inwoners. Nog steeds zijn uitgerangeerde oude loodsen en fabrieken van het oude spooremplacement te zien, waarin nu chique chocoladesmelters, bierbrouwers en lampenmakers zitten. In het centrum staan de eind 19de-eeuwse bakstenen banken en warenhuizen die je overal in de Rust Belt tegenkomt, vaak vervallen, maar die hier goede restaurants en buitensportwinkels huisvesten. De politieke macht was in 1981 al decennia lang in handen van de Democratische partij, de burgemeester was al vijf keer herkozen. De rollen waren verdeeld.

V.l.n.r.: democratische presidentskandidaten Tom Steyer, Elizabeth Warren, Joe Biden, Bernie Sanders, Pete Buttigieg en Amy Klobuchar in debat, Iowa, 4 januari 2020.Beeld AFP

Sanders deed als onafhankelijke kandidaat mee en won zijn eerste verkiezing met tien stemmen verschil. In zijn campagne ageerde hij tegen het grote geld, en heel specifiek tegen een groot project van een vastgoedontwikkelaar die de roestige oever van Lake Champlain wilde omtoveren in een blinkende verzameling winkels, een hotel, een jachthaven en grote appartemententorens. Sanders wist het plan te schrappen en zette daar een eigen plan tegenover: een openbaar park, waar iedereen kon komen wandelen en fietsen en een bootje kon huren of een hotdog kon kopen. ‘Het was een plek voor iedereen, niet alleen voor de elite,’ zegt Amirault.

Zelfs de vastgoedontwikkelaar wiens plannen hij verijdelde, had er later vrede mee. ‘Bernie voerde campagne tegen mensen zoals ik,’ zei de 97-jarige Tony Pomerleau in 2015 tegen The Nation. ‘Maar we hebben goed samengewerkt om de stad te verbeteren. We waren dat rare stel.’ Pomerleau, een Republikein die dankzij zijn vastgoed in het centrum de rijkste man van de stad was, stemde drie keer voor de herverkiezing van Sanders.

Het waren die herverkiezingen waar Sanders zijn huidige presidentiële campagnestrategie op baseert: alles draait om het mobiliseren van kiezers die te gedesillusioneerd lijken om te stemmen. Sanders klopte op zo’n beetje alle deuren in zijn stad, met name in de arme arbeidershuisjes ten noorden van het centrum, en wist de opkomst met 50 procent te verhogen. 

Ook nu is de ground game Sanders geheime wapen – in Iowa mikte hij bijvoorbeeld expliciet op Latino’s, die traditioneel weinig stemmen. De landelijke opkomst bij presidentsverkiezingen in de VS is zo’n 60 procent, dus daar zijn nog miljoenen stemmen te winnen.

En wat Sanders met zijn burgemeesterschap deed? ‘Hij was zo zuinig,’ zegt Amirault. ‘We bespaarden op alles waarop we konden besparen.’ Sanders verhoogde de lonen van gemeenteambtenaren, startte een programma voor betaalbare woningen, verhoogde de vastgoedbelasting met 1 procent, verlaagde de dakloosheid en uitte zijn sympathie voor linkse regimes in met name Centraal-Amerika en de Cariben. De Sanderista’s, werden hij en zijn kompanen genoemd – maar ze lokten desondanks beginnende ondernemers naar de stad, en doorstonden zo de crisis van de jaren tachtig beter dan veel andere plekken in het land.

Hamburger scoren bij McDonald’s

‘Ja, ik denk wel dat je Burlington als model voor Amerika kunt zien’, zei Jane Sanders, terwijl ze campagne voerde voor haar man in Iowa. Ze ontmoette hem toen ze medewerker was van zijn eerste burgemeesterscampagne, en heeft hem niet meer verlaten. (Ze wonen ook nog steeds in Burlington, in een huis met uitzicht op de bergen, zonder zonnepanelen). ‘We hebben de prioriteiten veranderd. De nadruk gelegd op de kwaliteit van leven. Dat sloeg aan. Ik denk dat onze beweging daar begonnen is.’

Aanhangers van Bernie Sanders op een bijeenkomst in Californië, 23 mei 2016.Beeld AFP

Is dat zo makkelijk te vertalen? Burlington was zo wit als het maar kan – Sanders heeft nog steeds een blinde vlek voor raciale achterstanden, en scheert alle problemen graag over een economische kam (hij vergeleek witte arbeiders ooit met slaven). In de jaren 70 ging hij, om de organische worteleters uit zijn politieke omgeving te tarten, graag even naar McDonald’s om een hamburger te scoren. 

Onlangs verwelkomde hij de steunbetuiging van de politiek incorrecte podcaster Joe Rogan. Dat werd hem niet door iedereen op de linkerflank in dank afgenomen, maar dat hij minder woke is en niet zozeer bezig is met allerlei culturele- en identiteitsgevoeligheden, lijkt hem vooralsnog electoraal niet te deren. Zoals dat Trump ook niet deerde.

Toch, zegt Jane, aan de waterkant van Burlington, weet ze nog niet op wie ze gaat stemmen. ‘Ik heb altijd op hem gestemd, maar dat akkefietje met Warren… En is het niet tijd voor een jonger iemand?’ Het is de reden dat ze niet met haar achternaam in de krant wil: kritiek op Sanders, hier in Sanders-town, daar kun je last mee krijgen.

Ze wijst nog op de nieuwe pier, met een gebouwtje erop, en een afgesloten hek ervoor. Nieuw haventje. Privé. ‘De nieuwe burgemeester zit helemaal in de zakken van de ontwikkelaars. Tja, zulke Democraten zijn er ook nog steeds.’

© de Volkskrant

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234