null Beeld

'We moeten de Belgische IS-kinderen redden, want ooit zullen ze hier terug staan'. Nabila Mazouz, oprichtster van Jihad van de Moeders

Moeten de kinderen van Syriëstrijders boeten voor de fouten van hun ouders? VRT-journalist Rudi Vranckx vraagt het zich uitvoerig af in zijn nieuwe driedelige Canvasdocumentaire ‘Voor de zonden van de vaders’. Hij sprak met hun grootmoeders en voor hen is het overduidelijk: nee, dat moeten ze niet. Maar zullen ze hun kleinkinderen ooit op schoot kunnen nemen? Nabila Mazouz van de vzw Jihad van de Moeders loopt voorop in het gevecht met de overheid. ‘Ik hoef Fouad Belkacem niet te veroordelen, dat doet de Belgische staat al. Straks nemen ze voor de kleinste fout je nationaliteit af.’

Zelf heeft Nabila Mazouz geluk gehad: haar zoon liep eind 2015 tegen de lamp in de luchthaven van Charleroi, toen hij op het punt stond naar IS-gebied in Syrië te reizen. Toch richtte ze de vzw Jihad van de Moeders op, die activiteiten organiseert voor moeders van geradicaliseerde jongeren en mannen – sommigen zijn gesneuveld, anderen zitten nog steeds in oorlogsgebied. Ze vergaderen om te volgen hoever de Belgische overheid staat in het terughalen van de IS-kinderen, ze koken en eten samen, of ze versturen pakketjes naar Syrië.

Nabila Mazouz «Vorige week heeft psycholoog Gerrit Loots van de VUB samen met Child Focus een bezoek gebracht aan de Syrische kampen van Al-Hol en Al-Roj. Daar zitten verscheidene dochters en kleinkinderen van onze moeders. We hadden vooraf met meneer Loots afgesproken dat we hem pakketjes zouden meegeven. Voor onze moeders was het van onschatbare waarde om nog eens iets te kunnen betekenen voor hun kinderen.»

HUMO Wat stuur je naar een kind dat gevangenzit in een Syrisch kamp?

Mazouz «Warme kleren, want de winter komt eraan. En chocolade, mayonaise en andalousesaus. Als je al twee jaar in de schrijnendste omstandigheden leeft, is andalousesaus meer dan welkom (lacht).»

HUMO Elke moeder die Rudi Vranckx heeft gesproken voor zijn documentaire, heeft het over de schaamte bij het vertrek van hun kind.

Mazouz «Ik heb drie weken nodig gehad om overeind te krabbelen. Toen ben ik als een gek hulp gaan zoeken voor mijn zoon. Pas als je erover praat, besef je: ‘Ik sta niet alleen.’ Andere moeders doen er veel langer over. Twee weken geleden ging ik spreken op een school in Charleroi. Ik had ook een mama uitgenodigd van wie de dochter al in 2013 naar Syrië is vertrokken, de blonde Cassandra. Al die jaren had ze, als iemand haar vroeg waar haar dochter was, geantwoord: ‘Ze is op reis.’ Nu sprak ze voor het eerst voor een klas. Dat luchtte haar erg hard op.

»Samen met de schaamte komt ook het schuldgevoel: ik heb iets verkeerd gedaan. Ik voelde me schuldig, omdat ik niet had zien aankomen dat mijn 17-jarige zoon naar Syrië wilde vertrekken. Hij zei het me nochtans vlakaf, als ik ’s avonds moe thuiskwam: ‘Mama, we moeten naar Syrië om jihad te gaan voeren.’ Ik wimpelde dat weg als kletspraat van een puber, voor mij was het een identiteitscrisis van een zoekende 16-jarige. Tot de dag dat ik een telefoontje van de politie kreeg, had ik nooit gedacht dat hij in staat zou zijn naar oorlogsgebied te reizen. Hij heeft lang een nachtlampje in zijn slaapkamer gehad, omdat hij bang was in het donker.»

HUMO Had hij een makkelijke kindertijd?

Mazouz «Op z’n 12de was hij nationaal kampioen thaiboksen, zijn kamer stond vol bekers en medailles. Maar op de middelbare school durfde hij weleens bij een vechtpartij betrokken te raken. Na een keer of drie heb ik hem gestraft: ‘Nu stop je met thaiboksen.’ Dat was voor hem een enorme tegenslag. Mijn zoon houdt van het podium, van de aandacht. Die was hij opeens kwijt. Toen is het bergaf gegaan met hem: hij werd een paar keer van school gestuurd, en via het internet kwam hij in contact met IS. Zij spiegelden hem een leven als held voor.

»Op school bracht hij de IS-groet en sprak hij over de sharia, en hij dweepte met Fouad Belkacem. Later heb ik zelfs een T-shirt gevonden met het gezicht van Belkacem erop. De school gaf hem een coach: om de twee weken moest hij een uurtje met hem praten, maar dat was geen imam of islamgeleerde, wel een sociaal assistent. Het haalde niets uit. Die man kwam me vertellen: ‘Mevrouw, uw zoon is genezen. We sluiten zijn dossier af.’

»Een maand later werd hij opgepakt op de luchthaven. Hij had werk gemaakt van zijn vermomming: hij had een pakje sigaretten bij zich, terwijl een goede moslim niet mag roken, hij had zich kaalgeschoren en droeg een oorring. Zijn gezicht herkende ik amper: asgrauw, en getekend door woede. En ik kon mijn oren niet geloven toen ik hem bezig hoorde: zoveel haat!

»Ons grote geluk was dat zijn naam op een lijst van potentiële Syriëstrijders stond. Vlak na de aanslagen in Parijs waren de veiligheidsdiensten erg alert. Hij werd eerst een maand in Everberg opgesloten, daarna vier maanden in Mol. Het was heel moeilijk om tot hem door te dringen. In één van onze eerste gesprekken heb ik hem gezegd: ‘Als je de grens met Syrië was overgestoken, dan had ik God gesmeekt dat je zo snel mogelijk zou sneuvelen.’ Daar schrok hij wel van. Ik had niet kunnen leven met de vraag wat hij daar op zijn kerfstok gehad zou hebben. Ik heb hem niet durven te vragen wat hij van de aanslagen in Brussel vond. Hij was toen nog niet gederadicaliseerd en misschien had ik zijn antwoord niet willen horen.»

HUMO Kon zijn vader op hem inpraten?

Mazouz «Mijn man heeft niet zoveel invloed op de kinderen. Hij was in Marokko toen mijn zoon werd gearresteerd.

»De vaders slagen er minder goed in de schaamte te overwinnen. Met Jihad van de Moeders hebben we er bewust voor gekozen ons te laten filmen door Rudi Vranckx – als we willen dat de zaken vooruitgaan, dan moeten we naar buiten komen. Maar eenvoudig was het niet: camera’s zijn in onze gemeenschap een taboe. We hebben met bijna elke echtgenoot een gevecht moeten leveren. Mijn man was er in het begin ook niet voor gewonnen dat ik Jihad van de Moeders zou oprichten. De Marokkaanse moslimgemeenschap is erg gesloten, zeker als het over emoties gaat. We vertrouwen elkaar niet. Met onze vzw hopen we dat te veranderen.»


Moordmachine

HUMO Staat uw zoon achter uw werk?

Mazouz «Ja. Hij begrijpt alleen niet dat ik er zoveel tijd en energie in stop, zonder er ook maar één cent voor betaald te krijgen (lacht). Het heeft hem ook geholpen bij zijn deradicalisering. Sommige andere moeders, die een kind hebben verloren in Syrië, zien in hem hun verloren zoon. Hij heeft een lange weg afgelegd. In de gesloten jeugdinstelling zaten ze met de handen in het haar: ze wisten wel hoe ze verslaafden en kruimeldieven moesten aanpakken, maar met geradicaliseerde jongeren hadden ze geen ervaring. Er zijn ook rare dingen gebeurd: één keer had iemand cartoons van Charlie Hebdo over de profeet aan de muur gehangen. Mijn zoon is woest geworden en in de isoleercel beland. Was dat een test om te kijken of hij nog geradicaliseerd was? Ik weet het niet, maar mij maak je niet wijs dat die aanpak de juiste is.

»Mijn zoon heeft de hulp geweigerd van radicaliseringsexpert Montasser AlDe’emeh, met wie hij al discussies had gevoerd via Facebook. De Gentse islamoloog Khalid Benhaddou vond hij ook niet goed, omdat die geen baard had. Uiteindelijk heb ik zelf een jonge imam met een baard gevonden. Met hem wilde mijn zoon wel praten, op voorwaarde dat hij hem alleen de Koran zou leren.»

HUMO Maar voor hetzelfde geld hadden die Koranlessen een omgekeerd effect gehad.

Mazouz «Niets doen leek ons een groter risico.

»Bij hun eerste gesprek vroeg de imam hem de eerste soera (hoofdstuk van de Koran, red.) te reciteren. Mijn zoon maakte tien fouten. Die hebben ze samen gecorrigeerd. Zo hebben ze zeventig soera’s bestudeerd. Mijn zoon moest toen toegeven dat hij eigenlijk weinig van de Koran kende.

»Ronselaars leren die jongeren slechts één vers, waarin over de plicht van de jihad wordt gesproken. Ze hadden hem ook wijsgemaakt dat, als hij als martelaar zou sterven in Syrië, er in het paradijs plaats zou zijn voor zeventig van zijn familieleden. Klinkklare onzin. Vandaag gaat mijn zoon nog altijd naar die jonge imam als hij een vraag heeft over de islam.»

undefined

null Beeld

undefined

'We weten niet meer of we blij moeten zijn als onze zoon z'n gebeden opzegt, dan wel of we ons zorgen moeten maken.'

HUMO Hij heeft zijn godsdienst niet afgezworen?

Mazouz «Gelukkig niet, nee. Hij bidt niet elke dag, maar hij noemt zich wel nog altijd moslim. Voor moslimouders is dat natuurlijk belangrijk, maar eenvoudiger is het er niet op geworden. We weten niet meer of we blij moeten zijn als hij z’n gebeden opzegt, dan wel of we ons zorgen moeten maken. Is het goed of slecht als je zoon zijn baard laat staan of je dochter zegt dat ze een hoofddoek wil dragen? Niet alleen de jongeren gaan nu door een identiteitscrisis, de ouders evenzeer. Toen ik jong was, was alles duidelijk: ik voelde me Belg, moslima en Marokkaanse. Nu weet ik niet meer wie ik ben.

»Mijn oudste dochters hebben zelf besloten een hoofddoek te dragen. Dat hebben mijn man en ik toegelaten. Mijn jongste dochters van 16 doen het nog niet en daar ben ik blij om. Ik ben bang dat sommigen het als een provocatie zien.»

HUMO Het Antwerpse hof van beroep besliste vorige week Fouad Belkacem zijn nationaliteit af te nemen.

Mazouz «Voor mij moet Belkacem zijn straf uitzitten, maar ik ben ertegen dat ze zijn nationaliteit afnemen. Die maakt deel uit van je identiteit. En hoe moet het nu verder met zijn kinderen en zijn familie? Zo creëer je nieuwe problemen. Straks nemen ze voor de kleinste fout je nationaliteit af.»

HUMO Haat u Belkacem dan niet? Hij wilde van uw zoon een moordmachine maken.

Mazouz «Ik hoef Fouad Belkacem niet te veroordelen, dat doet de Belgische staat al. Het is niet goed je hele leven wrok te koesteren tegenover iemand. Misschien is Belkacem zélf ook een slachtoffer. Hij is op zijn beurt opgestookt door iemand. Als je ziet wat hij heeft gedaan, dan kun je ook niet anders dan besluiten dat hij ze niet allemaal op een rijtje heeft. Hij heeft psychologische hulp nodig, maar of hij die wil, dat is een andere zaak.

»In mijn ogen moeten ook alle Belgen teruggehaald worden die nog in Syrië zitten.»

HUMO Daar is niet iedereen het over eens. Montasser AlDe’emeh zei in Humo dat IS-kinderen een gevaar voor onze samenleving zijn.

Mazouz «Ik vind het juist gevaarlijk hen daar te laten. Ik wil er gif op innemen dat ze hier ooit terug staan. De Belgische staat hééft trouwens al beslist dat kinderen jonger dan 10 jaar mogen terugkeren, al is daar nog niets van in huis gekomen. Het is niet eerlijk wat de overheid de grootmoeders aandoet. Eén van hen, Rachma, is al herhaaldelijk naar Turkije gereisd, waar haar twee kleindochtertjes nu zitten. Ze doet alles wat België vraagt, ze heeft zelfs een DNA-test laten uitvoeren om te bewijzen dat het haar kleinkinderen zijn, maar ze kan hen niet laten overbrengen. Dat is hypocriet.»

HUMO Gerrit Loots heeft de Belgische IS-kinderen kunnen observeren. Ook hij zegt dat ze beter terugkomen.

Mazouz «De kinderen zijn nog te redden, maar we mogen geen tijd verliezen. Ik ken iemand die met Congolese kindsoldaten heeft gewerkt: als we die kunnen helpen, waarom dan niet de IS-kinderen? Maar geen enkele politicus wil het risico nemen, omdat de publieke opinie zegt: ‘Laat ze daar maar creperen.’»

HUMO Wat met de moeders?

Mazouz «Hun ogen zijn pas opengegaan toen ze na de val van Raqqa op de vlucht sloegen. Maar ze zijn realistisch: ze weten dat ze eerst naar de gevangenis zullen moeten. En maar goed ook: we moeten hen isoleren en met hen aan het werk gaan. België is sterk genoeg om hen te helpen.»

HUMO Denkt u niet dat het voor sommigen al te laat is? Tatiana Wielandt en Bouchra Abouallal, de IS-weduwen die Rudi Vranckx heeft bezocht, zijn tot twee keer toe naar Syrië gegaan.

Mazouz «Maar vraag je je niet af waaróm ze een tweede keer zijn vertrokken? Nadat ze waren teruggekeerd uit Syrië, werden ze dag en nacht gevolgd door de geheime diensten. Meerdere keren per week werden ze uit hun bed gelicht. Als ze daar in hun nachthemdje stonden, kregen ze de opmerking: ‘Je ziet er best sexy uit, zo zonder hoofddoek.’ Die meisjes kregen niet de kans hier een nieuw leven op te bouwen.»

HUMO Slaagt uw zoon daar wel in?

Mazouz «Hij is goed op weg. Vóór hij naar Syrië wilde vertrekken, volgde hij een opleiding tot verwarmingsinstallateur, maar nu wil hij jongeren helpen. Omdat hij een blanco strafblad heeft – hij was minderjarig op het ogenblik van de feiten – zou het hem moeten lukken een diploma als opvoeder te halen.

»Soms denk ik dat mijn zoon beter af is: ik ben blijven hangen in de pijn. Bij slecht nieuws – iemand is gesneuveld of er is een kleinkind ziek geworden – ga ik bij de families langs. Dat begint te wegen.»

HUMO Hebben jullie de naam Jihad van de Moeders gekozen om te provoceren?

Mazouz (lacht) «Eerst heetten we APPF, Actie-Preventie voor Protectie en Familie. Dat was te lang en te moeilijk. Na lang zoeken heb ik deze naam bedacht. Ik vroeg raad aan professor Rik Coolsaet. ‘Doen!’ zei hij. ‘Als u de term niet corrigeert, wie zal het dan wel doen?’ Jihad is geen synoniem voor oorlog, net zomin als islam gelijkstaat met terreur. Jihad betekent dat we iets van ons leven moeten proberen te maken, elke dag opnieuw. De jihad van onze moeders is geen makkelijke opdracht. Elke ochtend opstaan en zorgen voor je andere kinderen, terwijl je weet dat er nog eentje in de oorlog zit: wie doet het hen na?»

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234