'We zijn net dikker geworden sinds we geen vet meer eten' Weet wat je eet: hoe we jarenlang werden voorgelogen

Meer dan een halve eeuw wisten we het zeker: vetten zaaien dood en verderf. Fout, toonde een studie in The British Medical Journal aan. Het negatieve effect van verzadigde vetten is nooit echt bewezen. Hoog tijd voor duidelijkheid: eten we nu te vet of niet te vet?

'Wie minder vet eet, krijgt honger. De mensen verzadigen dat hongergevoel nu met suikers: een historische vergissing'

Magere melk en vetarme kaas in het koelvak, lightchips bij de droge voeding, een eindeloze selectie margarines in kleurige vlootjes en cholesterolarme eieren in de zuivelafdeling. Al tientallen jaren draait de ‘nul procent vet’-industrie miljarden omzet met claims over een slanke lijn, gave vaatwanden en het eeuwige leven. Zijn we sindsdien beter af? De statistieken suggereren van wel: de levensverwachting is sinds 1980 met zeven jaar gestegen. ‘Dat we ouder worden, betekent niet dat we de laatste jaren alleen maar juiste beslissingen hebben genomen over onze gezondheid,’ weet Hendrik Cammu. Cammu, gynaecoloog aan het Universitair Ziekenhuis van Brussel, volgt de belangrijkste medische publicaties nauwgezet: hij werkt aan een boek over voeding.

Hendrik Cammu «We leven langer doordat we welvarender zijn geworden. We kunnen leidingwater, rioleringen en beter geïsoleerde huizen betalen. Het staat los van onze voeding, want overál ter wereld worden mensen ouder, ook al zijn hun eetpatronen totaal verschillend.»

HUMO Een andere evolutie kunnen we evenmin negeren: we sterven minder snel aan hartziekten dan vroeger.

Cammu «Die daling is – en ik wik mijn woorden – spectaculair: een daling met de helft sinds 1980.»

HUMO 1980: dat is ook het moment waarop overheden vet in de ban sloegen. Toeval?

Cammu «Het rookgedrag is volgens mij de belangrijkste factor geweest: in de jaren 60 rookte driekwart van alle mannen, nu nog 20 procent. Twee: het epidemische gebruik van cholesterolverlagende medicatie. Je kunt je afvragen of we ze niet te veel voorschrijven, maar dat ze werken, staat wel vast. En – laat je niets wijsmaken – we bewegen ook veel meer dan vroeger: het wemelt op de jaagpaden van de fietsers en de joggers. De geneeskunde heeft ook grote stappen vooruitgezet: vroeger moest je voor een hartoperatie een borstkas openleggen, nu kun je in een wip een stent steken. Dat alles maakt dat we vandaag binnen één en dezelfde leeftijdsgroep 40 procent minder kans hebben op een hartaanval dan zoveel jaar geleden. De vraag is: hoe groot zou de daling geweest zijn zonder de opmars van suiker? Misschien was het wel 60 procent geweest, in plaats van 40 procent.»

De opmars van suiker: men kan het vettaboe er niet van loskoppelen. Vanaf circa 1980 ruimden spek met eieren op de ontbijttafel plaats voor cornflakes, ‘de best gesuikerde producten op de markt’, weet de wetenschap intussen.


De loodgietertheorie

13 januari 1961. Op de cover van Time Magazine kijkt een man de lezer indringend aan, maar zelfs met zijn zware brilmontuur oogt de man niet onsympathiek. Het brede publiek maakt kennis met Ancel Keys, een bioloog die furore had gemaakt in wetenschappelijke kringen en tegelijk ook een brede schare tegenstanders had verzameld. De Amerikaanse journaliste Nina Teicholz stelt het zo: ‘

eys was charismatisch. Hyperintelligent. Manipulatief.’ Teicholz schreef in 2014 het meeslepende en goed gestoffeerde ‘The Big Fat Surprise’, bejubeld door zowel The Wall Street Journal, The Economist als wetenschappelijke bladen. In haar boek gaat Teicholz op zoek naar de oorsprong van onze vetfobie, en ze belandt zo in de fifties, toen er in het Westen een epidemie van hartaanvallen woedde. Mannen van middelbare leeftijd grepen op kantoor of op de golfcourse plots naar de borststreek en zakten in elkaar.

Nina Teicholz «Mensen waren doodsbang, ze wilden zo snel mogelijk een oplossing voor die sluipmoordenaar die plots uit het niets was opgedoken. De hysterie werd compleet toen president Dwight Eisenhower in 1955 een hartaanval kreeg en tien dagen uit het Oval Office wegbleef. Sommige wetenschappers dachten aan vitaminetekorten, andere aan uitlaatgassen. Eén theorie, geformuleerd door Ancel Keys, een arts van de Universiteit van Minnesota, sprong er snel uit: de diet-lipid-heart disease-hypothese. Hij was ervan overtuigd dat hartziekten veroorzaakt werden door vet- en cholesterolrijke voeding.»

Keys vond inspiratie in het Europa ten tijde van de Tweede Wereldoorlog. Hij wist dat het aantal hartziekten er gekelderd was en legde een verband met de fel verminderde consumptie van vlees, kaas en boter. Hij had geen aandacht voor suiker, tabak en benzine, die nochtans even streng gerantsoeneerd waren.

Teicholz «Na de oorlog reisde hij door Europa, met stevige vooroordelen tegen vet in zijn bagage. In Napels zag hij hoe de rijken zich tegoed deden aan vette vleesgerechten en meer hartaanvallen kregen dan arbeiders. Een bevestiging van zijn gelijk, ook al aten die hogere klassen ook rijkelijk zoete desserts en deden ze suiker in de koffie, een luxeproduct indertijd.»

Keys’ plumbing theory was bevattelijk: vet- en cholesterolrijk eten verhoogt de cholesterolwaarden in het bloed, waardoor de aderen verstopt raken en een hartaanval onafwendbaar is. En de theorie was bovendien hoopvol: als we gewoon zo weinig mogelijk vet eten, leven we lang en gelukkig. Cammu: ‘Mensen waren euforisch: ‘We hébben hem, de schuldige.’’ Keys’ ideeën vonden weerklank, andere hypothesen verdwenen naar de achtergrond. Vooral verzadigd vet kreeg het zwaar te verduren: dat zijn de vetten die in voedsel van dierlijke oorsprong te vinden zijn, zoals boter, kaas en spek. Onverzadigde vetten in noten, vis en olijfolie konden wel op krediet rekenen.

Teicholz «Keys trok met zijn vrouw Margaret de wereld rond, op zoek naar data die zijn theorie ondersteunden. Hij trok naar Italië, Griekenland en Joegoslavië, schreef op wat mensen aten, verzamelde stalen en checkte die gegevens met de statistieken over hartziekten.»

Keys vond wat hij zocht: hoe meer vet, hoe meer hartziekten. Teicholz: ‘Dat veldonderzoek zou veel later uitmonden in de befaamde zevenlandenstudie.’

'Ancel Keys ging in Kreta voedselstalen verzamelen tijdens de vastenperiode. En dáár is het mediterrane dieet dan op gebaseerd' Nina Teicholz

Cammu «Die studie heeft het denken over vet en gezondheid decennialang beheerst, ook al weten we nu dat het – op zijn zachtst uitgedrukt– zwakke wetenschap was. Voedingsonderzoek is aartsmoeilijk, omdat er zoveel randfenomenen zijn. We spreken hier over de jaren 50: ik moet er zeker geen tekeningetje bij maken?»

Teicholz «Men wist niet hoe je voedselstalen op een behoorlijke manier moest verzamelen en bewaren. Ze werden slecht gestockeerd, raakten vervuild en waren wekenlang onderweg naar de States. Formulieren met data gingen verloren bij de post en in archieven.

»Veel erger is dat hij in Kreta een week voedselstalen verzamelde tijdens de vastenperiode. Om dan te concluderen dat de Kretenzers bijna geen vlees aten, alleen olijfolie gebruikten en blaakten van gezondheid. Zo ontstond het beeld van het kranige oudje dat zijn grond stond te schoffelen: de blauwdruk van het mediterrane dieet dat nu al decennialang wordt gepromoot.»

Keys zwaaide met zijn data uit Kreta, maar zweeg over Corfu, een ander Grieks eiland in de Middellandse Zee, waar mensen minder verzadigd vet aten dan op Kreta, maar vaker stierven aan hartziekten. Het werd een systeem: Keys moffelde de data die zijn theorie tegenspraken weg. Cammu: ‘Japan verdween plots uit de statistieken. Frankrijk – waar mensen flinke hoeveelheden brie en boter eten, maar weinig hartaanvallen krijgen – óók.’

Er waren gegevens beschikbaar voor meer dan twintig landen, maar Keys hield er zeven over. Teicholz: ‘Cherry-picking.’ Het statistische verband dat Keys gevonden had, was in feite flinterdun. Cammu: ‘Intussen weten we uit grote studies zoals The Women Health Initiative en de Framingham Study dat er géén verband bestaat tussen de consumptie van verzadigde vetten en hartziekten. Ze zijn neutraal.’ Bovendien, stipt Teicholz aan, zeggen zulke epidemiologische studies niets over oorzakelijke verbanden: ‘Daarvoor moet je gecontroleerde klinische studies doen.’

Zo belanden we bij de studie die twee weken geleden werd gepubliceerd in The British Medical Journal, een herevaluatie van een beruchte klinische studie, de Minnesota Coronary Survey. Negenduizend mannen en vrouwen uit zes psychiatrische ziekenhuizen werden toen vierenhalf jaar gevolgd. De eerste groep werd op een vetrijk dieet gezet, de andere groep kreeg margarine in plaats van boter, sojakaas in plaats van gewone kaas en sojaburgers in plaats van hamburgers.

Teicholz «De studie dateert van 1973, maar de resultaten zijn pas zestien jaar later vrijgegeven, omdat ze Keys’ theorie niet bevestigden. Nu zijn de cijfers herberekend, met bijkomende data. Wat blijkt: minder verzadigd vet eten verlaagt de kans op hartaanvallen níét. Zo zijn stapels bewijsmateriaal systematisch onder de mat geveegd. Keys had meer instinct voor public relations dan voor wetenschap: hij wist dat hij vocht om de sympathie van het grote publiek.»

Die strijd werd op het scherp van de snede uitgevochten. Op congressen werden sceptici geïntimideerd en bespuwd, er vielen zelfs klappen.

Cammu «Ene John Yudkin had al snel door dat het verband dat Keys gevonden had, statistisch niet sterk genoeg was. Meer nog: hij zag dat er een veel sterkere link met suiker was. Keys schold hem in artikels uit voor prutser en bedrieger.»

Teicholz «Als Keys op tegenstanders botste, stelde hij hun integriteit en capaciteiten ter discussie en noemde hij hen advocaten van de vleesindustrie. Onlangs heeft een documentairemaker bewezen dat het eigenlijk Keys was die geld kreeg van de suikerindustrie.»

De brutale machtsstrategie van Keys werkte: zijn ideeën werden mainstream, met dank aan een innig verbond tussen wetenschappers, politici en industriëlen. Die alliantie vond in 1977 zijn beslag in een Amerikaans senaatsrapport: het McGovern-rapport. Dat heeft ook uw leven beïnvloed, want het was decennialang de basis voor elk gezondheidsadvies over de hele wereld. Eén kernachtig citaat om de 83 bladzijden samen te vatten: ‘Too much meat, saturated fat and cholesterol.’ De remedie die de commissie-McGovern voorstelt: graanproducten. Het rapport stond al snel ter discussie: senator McGoverns sidekick – een reporter, niet medisch geschoold en vegetariër uit idealisme – had de pen vastgehouden. Het verklaart volgens sommige criticasters waarom een aantal keuzes eerder moralistisch dan medisch van aard zijn.

Cammu «Bovendien waren die allereerste voedingsrichtlijnen en de voedingsdriehoeken die er later uit voortvloeiden, het gevolg van druk lobbywerk en van het beleid van Richard Nixon en zijn landbouwminister Earl Butz


Suikerworst

Nixon en Butz wilden vanaf 1972 met een grootschalige landbouwhervorming, schaalvergroting en een sterke focus op granen, soja en maïs de voedselprijzen doen dalen.

Cammu «Toen is bijvoorbeeld de massaproductie van high fructose corn syrup begonnen, een hoogcalorische stroop die nog altijd verkocht wordt als ‘natuurlijke suiker’ en onder meer in frisdrank wordt gebruikt. Men is het erover eens dat de diabetesepidemie daar veel mee te maken heeft.»

De voedingsrichtlijnen van 1977 stalden granen in de etalage uit. Cammu: ‘Toen de overheid en de gezondheidsinstellingen die richtlijnen promootten, ging iedereen overstag.’ Scholen en ziekenhuizen schakelden over op een vetarm dieet, in de keuken maakten boter en reuzel plaats voor plantaardige olie en margarines. Vee werd anders gekweekt om magerder vlees op te leveren, en de voedingsindustrie ging goochelen met lightetiketten. De wereld stond aan de vooravond van wat de voorzitter van de National Academy of Sciences ‘een experiment op oceanische schaal’ noemde.

HUMO Sommige wetenschappers beweren nu dat verzadigde vetten gunstige gezondheidseffecten hebben, en in het slechtste geval maakt het geen verschil: dan kan het toch geen kwaad dat we ze van het menu hebben geschrapt?

Teicholz «Toch wel, want mensen zijn in plaats daarvan niet méér groenten en fruit gaan eten.»

Cammu «1 gram vet is goed voor 9 calorieën. Wie minder vet eet, krijgt honger. De mensen verzadigen dat hongergevoel nu met suikers. Die omslag is een historische vergissing.»

Christophe Matthys, bio-ingenieur en verbonden aan het Competentie Centrum Klinische Voeding van het UZ Leuven, bevestigt dat: ‘Mensen zijn niet minder, maar méér calorieën gaan eten, en ze beseffen het niet.’

'Mensen weten niet waar overal suiker in zit, maar je zou versteld staan' Christophe Matthys

Christophe Matthys «Mensen eten rijstwafels als tussendoortje en spelen een heel pak binnen ‘omdat er toch geen vet in zit, dus het kan geen kwaad’. Dat lightlabel is misleidend, maar wettelijk schort er mogelijk ook van alles aan: als je het vet- of suikergehalte met 30 procent verlaagt, moet je voor de rest niets bewijzen.»

Zo komt het dat magere yoghurt niet zo veel minder calorieën bevat dan volle. De producenten romen gewoon de yoghurt af en compenseren het smaakverlies met suiker.

Matthys «Een andere nefaste evolutie is de zogenaamde convenience food of gemaksvoedsel. Tegenwoordig is voedsel overal verkrijgbaar, zodat je altijd snel kunt snacken. Snoepgoed in tankstations. Allerlei kant-en-klare maaltijden in de supermarkt, bijvoorbeeld lasagnes zo groot (lijnt met de vingers een zakdoek af) , maar barstensvol suiker en calorieën. Mensen weten niet waar overal suiker in zit, maar je zou ervan versteld staan. Zelfs sommige hamburgers die je bij de slager koopt, bevatten suiker omdat ze met ketchup zijn bereid. Ketchup zit vol suiker: waarom denk je dat kinderen er zo dol op zijn? Samsonworst? Suiker. Ik beweer niet dat ouders die de boterhammen van hun kinderen daarmee beleggen sléchte ouders zijn: mensen weten het gewoon niet.»

De jaren 80 verstreken. En ook de jaren 90. Maar Keys’ idee-fixe bleef overeind.

Teicholz «Zijn belangrijkste criticasters gingen met pensioen en hun opvolgers deden aan zelfcensuur omdat ze zagen wat er met hun voorgangers was gebeurd. Ik heb gesproken met dokters die er als de dood voor waren om on the record te spreken. Het was alsof ik met spijtoptanten van de maffia sprak, ik werd er zelf bang van.»

Eind jaren 90 kantelt de consensus over verzadigde vetten door een nieuwe lading studies. De bewijslast à decharge stapelde zich op, met als sluitstuk een studie van begin vorig jaar, onder leiding van de Amerikaanse topcardioloog Dariush Mozaffarian. Mozaffarian riep de overheid op om het advies tegen verzadigde vetten op zijn minst af te zwakken. Matthys: ‘We weten nu zeker dat de these van Keys nooit bewezen is.’ Cammu zucht: ‘En nog kreeg Mozaffarian de wind van voren.’

Cammu «Op een paar enkelingen na, zijn we het er nu over eens: verzadigde vetten of niet, het maakt niet veel uit. Het enige waar we echt van af moeten, zijn de transvetten.»

Transvetten zijn veelal plantaardige oliën die via een chemisch proces verhard zijn. Ze zijn vooral te vinden in koekjes en kant-en-klare maaltijden. Door de extreme focus op plantaardige oliën en het taboe op boter steeg de consumptie van transvetten ironisch genoeg explosief.

Cammu «Transvetten zijn ontstaan uit gemakzucht: plantaardige oliën zijn anders moeilijker te bewaren, en niet handig in de keuken, de horeca of de voedingsindustrie. Ze zijn goedkoop, en daarom springt de industrie er kwistig mee om. Het goede nieuws is dat de VS tegen 2018 transvetvrij moet zijn.»

Matthys «In alle eerlijkheid: Europa staat op dat vlak veel verder dan de VS. Ik ben geen advocaat van de industrie, maar hier hebben de grote producenten al inspanningen gedaan. Wat niet wegneemt dat je onderaan in de rekken van sommige goedkope supermarkten nog margarines zal vinden met hoge concentraties aan transvetzuren. Maar bij de grote producenten als Unilever en Vandemoortele zijn de concentraties laag.»


Vermageren met vet

1980 is het jaar nul van de lightindustrie: vanaf dan worden verzadigde vetten ingeruild voor geraffineerde suikers zoals kristalsuiker en rietsuiker: industrieel bewerkte suikers die ontdaan zijn van vitaminen, mineralen of vezels. Wie de grafieken over obesitas en diabetes erbij neemt, ziet dat de curves net dán een steile knik omhoog vertonen. Ook wij gingen in navolging van de Amerikanen meer koolhydraten eten.

'Eet weer zoals je grootouders dat deden. Gooi de ontbijtgranen buiten en eet spek met eieren als ontbijt' Nina Teicholz

HUMO Is er een rechtstreeks verband?

Teicholz «Goede vraag: we weten het niet. We mogen niet in dezelfde val trappen als Keys en zijn volgelingen. Je weet niet wat obesitas veroorzaakt: de calorieën die je meer eet, of het feit dat je ze uit suikers haalt. We weten wél zeker dat het niet aan vet ligt: we zijn net dikker geworden sinds we geen vet meer eten. Volgens mij omdat vet uniek verzadigend is.»

Matthys «Als ik lesgeef aan mijn studenten, daag ik ze uit om na de les een Big Mac-menu te gaan eten, 500 à 600 calorieën. Ik gok dat 50, zelfs 60 procent na anderhalf uur wéér honger zal hebben. Dat eten is zo geraffineerd dat het helemaal wordt verteerd in het begin van de dunne darm: het verdwíjnt gewoon, en de hemosensoren in het maag-darmstelsel zullen de hersenen de opdracht geven om het hongerhormoon aan te maken.»

Negen jaar lang heeft Teicholz aan haar boek gewerkt. Ze begon ermee toen ze restaurantcriticus werd en beroepshalve van een semivegetarische levensstijl switchte naar een vorstelijk dieet van roomsauzen, geklaarde boter en foie gras. Tot haar eigen grote verbazing verdikte ze niet.

Teicholz «Integendeel: ik speelde de overtollige kilo’s kwijt die ik al even meesleepte.»

HUMO Er zijn wel meer wetenschappers die volhouden dat het niet vet is dat dik maakt, maar suiker. Het vet in boter is een andere molecule dan het vet in onze buik.

Matthys «Het energiemetabolisme is geweldig complex, net als de grote verscheidenheid aan vetzuren, maar grosso modo wordt elke calorie die je in je mond stopt en die je niet verbruikt door te bewegen, opgeslagen. In het buikvet, bijvoorbeeld. Er is wel een belangrijke maar: van vlees krijg je snel een vol gevoel, doordat het vet en eiwitten bevat die veel verzadigender zijn dan suiker. Wij raden onze obesitaspatiënten soms aan om ’s morgens een eitje te bakken. Ik ga niet pleiten voor een dagelijks Engels ontbijt van spek, eieren en baked beans, vooral omdat ik het niet lust, maar bij zo’n eten heb je bulkvorming in de dikke darm: bonen bevatten veel vezels, waardoor je hersenen niet te snel gaan denken dat je weer honger hebt.»

Cammu «Er zijn aanwijzingen dat je minder dik wordt als je suiker vervangt door vet, zonder dat je méér calorieën gaat eten. Suikers geven een insulineopstoot, en insuline is een anabool hormoon.»

En dan is er een bijkomend, al even rampzalig probleem: diabetes. Het aantal gevallen van suikerziekte is de afgelopen decennia meer dan verdubbeld, en dan gaat het vooral om type 2-diabetes: het gevolg van een ongezonde leefstijl.

Matthys «Dat heeft te maken met de gewichtstoename, en ook met de overdaad aan gemaksvoedsel, waar suiker aan is toegevoegd. Bij softdrinks is het nefaste effect duidelijk aangetoond: ze veroorzaken hoge suikerpieken in het bloed, waardoor het metabolisme en de insulinerespons ontregeld raken. De insuline die de suiker uit het bloed moet halen doet zijn werk niet meer, waardoor je suikerziekte krijgt.»

De toegevoegde suikers waar Matthys het over heeft, is het plakkerige spul, vloeibaar of in poedervorm, dat uit maïs of bieten wordt gehaald. Sommige wetenschappers zijn ervan overtuigd dat ook de complexe suikers in geraffineerde zetmeelproducten – pasta, wit brood – bijgedragen hebben aan de diabetesplaag.

'Geen enkel voedingsmiddel is per definitie ongezond. Er is maar één regel: eet met mate, en varieer op weekbasis' Christophe Matthys

HUMO Professor Dariush Mozaffarian van Harvard heeft weleens gezegd: ‘Een bagel is voor je lichaam precies hetzelfde als een zakje snoepjes.’

Cammu «Tja, als die bagel evenveel calorieën bevat als het zakje snoep, dan heeft hij een punt. Diabetes heeft te maken met zwaarlijvigheid, en die wordt veroorzaakt door een te hoge inname van calorieën. De bron maakt dan niet zoveel uit.»

Matthys «Er zijn aanwijzingen dat zetmeelrijke producten ook een rol spelen, doordat ze ook een suikerpiek veroorzaken. Maar dat effect is moeilijk te onderzoeken, omdat de combinatie met andere voedingsmiddelen een rol speelt, en zelfs het aantal keren dat je kauwt voor je het voedsel inslikt.»

HUMO Suiker staat sinds enige jaren in een slecht daglicht. Sommige wetenschappers vermoeden zelfs dat suiker de slechte cholesterol in het bloed kan verhogen.

Matthys «Daar zijn inderdaad aanwijzingen voor, maar we moeten opletten dat we suiker niet beladen met alle zonden van Israël, zoals we foutievelijk met vet hebben gedaan. Onder invloed van de Amerikaanse kinderarts Robert Lustig, die suiker vergelijkt met heroïne, is een heuse antisuikerlobby ontstaan: daar moeten we mee oppassen.»

'Stop met te denken dat brood slecht is' Hendrik Cammu


Geitenmelk en niertjes

HUMO Ik probeer samen te vatten. Verzadigde vetten zijn niet zo slecht als we een halve eeuw lang dachten. Transvetten blijven te mijden. Enkelvoudige suikers veroorzaken obesitas en diabetes, complexe suikers – dus zetmeel – misschien, maar misschien ook niet. Raak er maar eens aan uit als gewone consument.

Teicholz «Mijn advies is zo simpel als maar kan zijn, en wetenschappelijk onderbouwd: don’t fear fat, zelfs niet als het verzadigd is. Eet weer zoals je grootouders dat deden. Gooi de ontbijtgranen buiten, eet spek met eieren als ontbijt.»

Matthys «Ik ga uit van het principe dat geen enkel voedingsmiddel per definitie ongezond is. Er is maar één regel: eet met mate, en varieer op weekbasis. Betekent dat dat je géén frieten mag eten? Nee. Eet ze, maar niet elke dag. Eet spek, desnoods in boter gebakken, en geniet ervan, maar besef dat de specifieke combinatie van boter en spek naar meer doet smaken.»

Cammu «Je hebt eiwitten, vet en suikers nodig om te overleven: varieer daarmee. Eet twee keer per week rood vlees, dat is prima, maar eet ook wit vlees, vis en eieren. En af en toe een vleesvervanger, maar pas ook daarmee op, want die zitten vol toegevoegde suikers. En ja, eet spek met eieren. Ze bevatten evenveel calorieën als een grote kom ontbijtgranen, maar je zult na een uur niet opnieuw honger hebben. En stop met te denken dat brood slecht is. Eet gewoon geen vijf belegde boterhammen bij het ontbijt.»

'Het is simpel: wees niet bang van vet'

HUMO Als verzadigde vetten mogen, is dat dan een goede reden om het paleodieet te volgen, gebaseerd op wat oermensen vermoedelijk aten?

Cammu «Dat bestaat voor 80 procent uit vlees: om mee te lachen. Pas op, we zijn er een slimme soort door geworden, want door dat eiwitrijke dieet zijn onze hersenen enorm gegroeid, maar mannen werden tijdens het paleolithicum geen 35 jaar: te jong om darmkanker te krijgen. Het is simpel: verval nooit in extremiteiten.»

HUMO De Masaï in Kenia overleven al eeuwen op een dieet van geitenmelk, bloed en orgaanvlees. Hun cholesterolwaarden zijn prima.

Matthys «Dat klopt, maar ik kom weleens in Kenia voor onderzoek: die mannen leggen grote afstanden te voet af. Lichaamsbeweging compenseert heel veel. Bovendien halen de Masaï hun dierlijke vetten uit wild dat met gras is gevoed: dat vlees bevat veel omega 3.

»Wij hameren in de obesitaskliniek op voedingskennis, food literacy. Maak overwogen keuzes, selecteer de juiste producten. Eet ook samen, in gezinsverband, en niet ergens onderweg. Jammer genoeg zijn wij voedselanalfabeten geworden. Als ik snel de aandacht van mijn studenten wil, dan zeg ik altijd dat de obesitasepidemie veroorzaakt is door het feminisme. Dat is kort door de bocht en ik wil de verdiensten van het feminisme niet geringschatten, maar binnen de klassieke gezinsstructuur was er altijd iemand fulltime bezig met het weekmenu. Meisjes hadden die kennis meegekregen in het vak huishoudkunde, nu is dat allemaal uit de eindtermen gehaald. Ik zie gelukkig hoopgevende initiatieven die ingaan tegen de economie van het snelle eten. Het Krachtvoerfestival in Antwerpen, bijvoorbeeld. Dat is voorlopig voor een beperkt publiek, ik noem dat met veel sympathie de Kobe Desramaults-bubbel, maar steeds meer mensen zijn bewust bezig met wat er op hun bord ligt. Dan eet je vanzelf gevarieerder en gezonder. We worden nu bijvoorbeeld aangespoord om ad libitum noten te eten, omdat uit experimenten met ratten blijkt dat ze gezond zijn. Wie twee keer nadenkt, weet ook dat noten veel calorieën bevatten, en dat je dus geen halve kilo moet binnenspelen. Erg moeilijk is het allemaal niet: overdrijf gewoon niet.»

Ik gooi tot slot de Nederlandse schijf van vijf op tafel, de tegenhanger van onze voedingsdriehoek. In de allernieuwste versie – amper enkele weken oud – krijgt de speklap nog altijd het label ‘verboden’. In veel universitaire ziekenhuizen geldt nog altijd het adagium dat verzadigd vet slecht is.

Teicholz «Overheden zijn tegen verandering en kiezen om verschillende redenen voor het status quo. Onderschat de economische belangen niet: die van de graanproducenten, maar ook agro-industriële concerns als Cargill, Unilever en Monsanto. En de farma-industrie kijkt ook altijd mee.»

Matthys «Economie en gezondheid zijn twee tegengestelde krachten. Dat zie je goed in Europa: de ene commissaris deelt subsidies uit aan tabaksboeren, een etage lager geeft een collega miljoenen uit aan tabakspreventie.»

Teicholz «Conservatisme speelt ook een rol. We hebben het over drieënhalve generatie wetenschappers die een carrière hebben opgebouwd rond het idee dat vet slecht is.»

Matthys «Het is moeilijk om dan te zeggen: ‘Ik had ongelijk.’»

Cammu «Als ik sommige dokters bezig hoor, moet ik altijd denken aan bepaalde communisten. Die konden in 1989 ook niet toegeven dat ze er al veertig jaar naast zaten: toegeven dat je tientallen jaren lang de verkeerde keuze hebt gemaakt, is ondraaglijk. Ancel Keys is nooit van gedacht veranderd omdat hij zichzelf altijd gezien heeft als het levende bewijs van zijn theorie: hij is 100 geworden met zijn vetarm dieet. Terwijl we weten dat zulke mensen meestal genetisch goed voorzien zijn: ze kunnen zich niet alles, maar wel veel meer permitteren dan gewone mensen. Vergis u niet: bij veel van die top-artsen komt heel wat hybris en goddelijkheid kijken.»

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234