Satellietbeeld van de immer uitdijende Sahara. Beeld AFP
Satellietbeeld van de immer uitdijende Sahara.Beeld AFP

Wetenschap

Wetenschappers voorspellen waar er watertekorten zullen zijn om zo conflicten te voorkomen

Waterschaarste is een belangrijke aanleiding voor conflicten en oorlogen. Wetenschappers proberen volgende humanitaire drama’s te voorkomen door te voorspellen waar er een tekort aan water zal zijn.

In de sciencefictionfilm ‘Minority Report’ houdt acteur Tom Cruise zich bezig met pre-crime. Nog voordat een misdaad daadwerkelijk is gepleegd, veegt rechercheur Cruise op een digitaal scherm allerlei data over een dreigende situatie bijeen. Aan de computer gekoppelde mediums voorspellen de toekomst, en gewapend met die voorkennis arriveert de held net op tijd om een moord te verhinderen.

Het idee achter die sciencefiction heeft inmiddels de werkelijkheid benaderd, zonder de spannende achtervolgingen en stunts die zijn voorbehouden aan Tom Cruise. De door het Nederlandse ministerie van Buitenlandse Zaken ontwikkelde tool WPS (Water, Peace, Security) geeft internationale organisaties een steeds verfijnder instrument om in de toekomst te kijken. Het doel is aanstaande conflicten en humanitaire drama’s te detecteren en als het even kan te voorkomen, bijna net als in de film.

In samenwerking met onder meer het Institute for Water Education in Delft en het in Den Haag gevestigde Europese kantoor van het World Resources Institute (WRI) worden data en algoritmes ingezet om te voorspellen waar ter wereld spanningen en conflicten kunnen ontstaan als gevolg van waterschaarste. Vandaag wordt internationaal bij dit soort thema’s stilgestaan vanwege Wereld Water Dag.

Mislukte oogst

Onderzoeker Charles Iceland van het WRI geeft via een Zoomverbinding een kijkje in de toekomst in de regio van het Tsjaadmeer. Ongeveer 20 miljoen mensen in Tsjaad, Kameroen, Niger en Nigeria zijn afhankelijk van het enorme zoetwatermeer in hartje Afrika. Nadat de oppervlakte van het meer een aantal jaren kromp, groeit het weer door overvloedige regenval. Mislukte oogsten, migratie en bevolkingsgroei leiden links en rechts in de regio tot spanningen met alles wat daaraan vastzit, van armoede en geweld tot migratie.

Iceland laat op zijn computer zien waar in het immense gebied een paar honderd bewoners recent hun huizen hebben verlaten. Hij weet ook waarom ze vertrokken. Sommigen zijn verjaagd door natuurrampen, anderen door de aanwezigheid van gewapende milities van Boko Haram of lokale afdelingen van Islamitische Staat. Het wordt allemaal toegevoegd aan de data uit het verleden en het heden, waardoor de toekomst zichtbaar wordt.

Onderzoeker Charles Iceland van het WRI. Beeld WRI
Onderzoeker Charles Iceland van het WRI.Beeld WRI

‘Boko Haram is niet iets voor waterspecialisten zoals wij, daar gaan veiligheidsmensen over,’ zegt Iceland. ‘Wij kijken naar de onderliggende oorzaken bij oplopende spanningen. Als het veilig is en mensen niet meer voor hun leven vrezen, kunnen we helpen armoede te voorkomen met bijvoorbeeld beter watermanagement.’

Samen met andere gerenommeerde waterexperts werkt ook Susanne Schmeier, hoogleraar Waterrecht in Delft, aan de WPS-prognosetool. Die wordt om de drie maanden geüpdatet. De beste databanken die voor een bepaald gebied allerhande klimatologische, economische, demografische en sociale ontwikkelingen bijhouden, zijn aan elkaar gekoppeld. Gecombineerd met het allerlaatste nieuws over gewelddadigheden en actuele satellietbeelden van bijvoorbeeld de vochtigheid rond bepaalde gewassen op een akker (een indicatie of de oogst goed zal zijn of tegenvalt) geeft dat een heel waarschijnlijk beeld van toekomstige ontwikkelingen. WPS zit nu al voor 60 procent goed bij de prognose van nieuwe conflicten. Bij lopende conflicten kan de tool met een zekerheid van 98 procent zeggen hoe het verder zal gaan.

Susanne Schmeier, hoogleraar Waterrecht in Delft. Beeld Hans de Lijser
Susanne Schmeier, hoogleraar Waterrecht in Delft.Beeld Hans de Lijser

Syrië

Hoe belangrijk het is waterproblemen, mislukte oogsten en daaruit vooruit voortvloeiende problemen te voorzien, bleek wel in Syrië, zegt Schmeier. De droogte die daar in 2006 begon, zorgde in combinatie met de toch al grote spanningen voor een domino-effect met zaken zoals leegloop van het platteland en armoedeproblemen in de steden. Het escaleerde tot een burgeroorlog en een vluchtelingenstroom die tot diep in Europa tot grote politieke, sociale en economische ontwrichting leidde.

Schmeier zegt dat met WPS in Irak en Mali soortgelijke ontwikkelingen zijn herkend. Spanningen liepen op na mislukte oogsten of door vervuiling van een rivier. ‘Wij zien patronen ontstaan. Helaas kunnen we dan niet ingrijpen om van deze wereld een betere plek te maken. Onze tool waarschuwt waar het uit de hand kan lopen. We delen die kennis, doen voorspellingen en geven adviezen aan regeringen en internationale organisaties, maar de actie moet van andere partijen komen. Daarom is het belangrijk dat het ministerie van Buitenlandse Zaken deze tool ook inzet om de problemen die we hier signaleren op de internationale agenda te krijgen.’

Dat laatste gebeurt inmiddels, zegt Kitty van der Heijden, directeur-generaal Internationale Samenwerking op Buitenlandse Zaken in Nederland. Sinds WPS in de VN Veiligheidsraad is gepresenteerd wordt de tool geraadpleegd door onder andere de Internationale Organisatie voor Migratie (IOM) en de grote Duitse hulporganisatie Gesellschaft für Internationale Zusammenarbeit (GIZ).

Kitty van der Heijden, directeur-generaal Internationale Samenwerking. Beeld BuZa
Kitty van der Heijden, directeur-generaal Internationale Samenwerking.Beeld BuZa

Stabiliteit

‘Dit is echt iets waar we trots op mogen zijn,’ benadrukt Van der Heijden. ‘Waterschaarste is nog een onderschat probleem. Reden om hierop in te zetten, is niet alleen de morele verplichting om met onze kennis op dit gebied andere landen te helpen, het gaat ook om onze eigen veiligheid en stabiliteit in eigen land. Europa is erg afhankelijk van wat er buiten Europa gebeurt. Als er een conflict ontstaat door waterschaarste, vluchten mensen, soms migreren ze. Vaak zijn dit ook de mensen die we zouden kunnen helpen als we weten waar de problemen ontstaan. Dat is waar we aan werken.’

Nederland heeft wereldwijd een reputatie op het gebied van watermanagement, zegt Van der Heijden. ‘Vervuiling van rivieren, droogteproblemen, overstromingen, verzilting door het stijgende zeewater, aantasting van het grondwater, noem het maar op of wij hebben er ook mee te stellen gehad. Wij hebben efficiënte oplossingen gevonden om met grote hoeveelheden mensen te kunnen wonen en werken in een kwetsbare delta. Zulke kennis kan elders in de wereld een hoop ellende voorkomen.’

(AD)

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234