Wie is er bang van het afschakelplan?

Als deze winter een normale winter wordt, en als de regeringsmaatregelen om spaarzaam met elektriciteit om te springen te weinig uithalen, dan kan er een tekort ontstaan en zal de stroom in bepaalde zones van het land tot maximaal vier uur worden afgeschakeld. Sinds dat afschakelplan bekend raakte, krijgen de verdelers van noodgeneratoren veel ongeruste telefoontjes. Van dokters, tandartsen, garagisten én aquariumbezitters.

Peter Matthijssen en Andy Mees van Antec Antwerpen en Francis Dutry van Dutry Power in Roeselare kunnen ervan meespreken.

HUMO Uit welke regio’s krijgen jullie ongeruste vragen?

Andy Mees «Uit de grootsteden Antwerpen en Brussel komen de minste vragen: daar wordt niks afgeschakeld, dus die inwoners voelen zich veilig, zeker in de binnenstad. Maar van overal daarbuiten krijgen we mails en telefoons. Uit steden, maar ook uit gemeenten als Haacht, Bonheiden of Brasschaat. Dat zijn geen afgelegen gemeenten, maar voor de stroomdistributie zijn dat zones die afgeschakeld kunnen worden. We krijgen ook veel vragen uit het Leuvense: daar was twee jaar geleden een stroompanne op kerst- en nieuwjaarsavond, en dat is blijkbaar blijven hangen.»

Francis Dutry «In de binnenstad van Gent zijn de mensen ook ongerust. Vooraf konden die zich niet indenken dat Gent en zijn havengebied in een afschakelzone zouden liggen, maar nu dat toch zo is, worden ze aan het denken gezet.»

HUMO Welke beroepen of kmo’s tonen de meeste bezorgdheid?

Mees «Van zowat alle beroepen krijgen wij vragen. Zo is er een tandarts die ooit een stroompanne meemaakte terwijl hij een patiënt aan het behandelen was: boor stil, licht uit. Zelfs al woont hij niet in een afschakelzone: hij wil dat niet meer meemaken. Dokters informeren ook. Die weten dat de afschakeling tussen 17 en 20 uur kan plaatsvinden, en dan zitten ze nog met een volle wachtzaal. Die willen niet zonder licht vallen en moeten nog in hun computer en database kunnen. Dat hoor je bij alle zelfstandigen en kmo’s. Hun uitgangspunt is: ik wil niks van die pannes merken, ik wil gewoon verder kunnen werken.»

HUMO Hoe zit het bij de banken?

Peter Matthijssen «De hoofdzetels van de banken in de grote steden beschikken over generatoren, maar de banken in de dorpen en de gemeenten zullen grotendeels stilvallen.»

HUMO Zij zullen lokaal allicht geen noodstroom installeren, ervan uitgaande dat hun klanten verwittigd zijn en nog tijdig hun verrichtingen kunnen doen. Denken de grootwarenhuizen er ook zo over?

Matthijssen «De winkelketens zijn onzeker. Van enkele weten we dat ze generatoren voor hun grootwarenhuizen hebben. Die willen het niet riskeren om drie à vier uur zonder inkomsten te vallen, zelfs al is het maar in een deel van hun winkels. Als men denkt dat de economische kost te fel zal oplopen, haalt men noodstroom in huis.»

Dutry «Eén winkelketen met driehonderd warenhuizen in afschakelzones wilde aanvankelijk noodgeneratoren huren, maar dat plan gaat niet door. Die keten neemt dus het risico. Een tweede keten wacht nog af, en een derde heeft generatoren bij een buitenlandse leverancier gehuurd, voor een beperkt aantal winkels die in de afschakelzones 5 en 6 zijn gelegen. Dat is ook een risico, want na een uitschakeling bij 5 en 6, en bij blijvende koude, volgen zones 3 en 4. Díé winkels zijn dus niet van noodstroom voorzien. Of de verzekering zal tussenkomen als zo’n supermarkt schade lijdt? Daar heb ik m’n twijfels bij, zeker omdat de stroompannes een dag vooraf worden aangekondigd en die afschakelzones al enkele maanden bekend zijn. Er is dus tijd om voorzorgen te nemen.

»De afwachtende houding van die grote bedrijven verwondert me. Al in augustus kregen we vragen van particulieren en kmo’s; de rest lijken pas nu in actie te komen. Als ze tegen eind november nog een noodgenerator geplaatst willen hebben, zijn ze eigenlijk al te laat. Je ziet die grote bedrijven ook schrikken als ze de offerte onder ogen krijgen. En ze twijfelen ook: zal het zo’n vaart lopen? Is het sop de kool wel waard? Het is crisis voor iedereen: elke euro wordt omgedraaid.»


Kaarslicht

HUMO Zullen bakkers en slagers hun glazen schuifdeuren zien blokkeren?

Mees «Zwijg, wij krijgen veel vragen over schuifdeuren en elektrische poorten. Die zijn altijd nog manueel te bedienen, maar meestal van binnenuit. Dus als je thuiskomt en je staat voor je elektrische poort, dan zul je er eerst over moeten klimmen.»

Dutry «Maar als dat een garagepoort in een gevel is, kún je niet naar binnen klimmen, natuurlijk. Allicht zijn er garagepoorten die je ook langs de straatkant met een sleutel kunt ontgrendelen, maar vaak ligt dat sleuteltje ‘veilig’ binnenshuis, in een lade of een kast.»

Mees «Het gaat niet alleen om toegankelijkheid. Neem nu de ondergrondse parkings van particulieren en appartementsgebouwen. Die hebben soms met grondwater of geregelde wateroverlast te maken en hebben dus pompsystemen die in werking móéten blijven. Om de auto’s te sparen, plus de kelderboxen waar bijvoorbeeld een diepvriezer of een verwarmingsketel staat. Wat we nu merken, is dat bouwheren van nieuwbouwwoningen ook noodstroom willen. Als een woning up-to-date moet zijn, dan vragen ze aan de elektricien om zo’n generator in het pakket te stoppen.»

HUMO Ligt de horeca wakker van werken bij kaarslicht?

Matthijssen «Vooral de restaurants: bij hen kan het verlies aan inkomsten groter zijn dan in een café.»

Mees «Feestzalen contacteren ons ook. Die hebben feesten die maanden van tevoren ingepland zijn, en kunnen het zich niet permitteren om tegen een bruidspaar te zeggen: ‘Sorry, het kan niet doorgaan.’»

Dutry «Ik zou me in hun geval geen al te grote zorgen maken. Het weekend is niet de kritieke periode, omdat de industrie dan grotendeels stilligt. De avonden van vrijdag tot zondag blijven allicht van uitvallen gevrijwaard.»


Inbraken

HUMO Boeren vormen een kwetsbare categorie. Pluimveehouders en varkenshouders hebben temperatuurregeling en ventilatie nodig.

Dutry «Kippenkwekers en varkenshouders hebben al langer noodgeneratoren: de verzekering heeft hen daartoe verplicht. Als de ventilatie in een kippenkwekerij uitvalt, dan worden de warmte en de ammoniakdamp van de uitwerpselen niet afgevoerd en kan het rap gedaan zijn met die dieren. Op een zomerdag is een kwartier zelfs al genoeg, in de winter kan dat iets langer zijn. Hoe dan ook: zonder verluchting stikken ze in korte tijd.

»Veel andere landbouwers twijfelen nog. Zoals tuinbouwers: die lopen wél risico, want als er uitgeschakeld wordt, zal het op een koude winterdag zijn, en zij moeten zich natuurlijk tegen de vorst beschermen. Ook de melkveehouders twijfelen: zij hebben stroom nodig om de koeien te melken en de melk te koelen. Maar boeren zijn plantrekkers. Die weten dat een stroomgenerator een motor en een alternator bevat. Ze kopen dan alleen een alternator en als motor gebruiken ze de aandrijving van hun tractor: zo zijn ze goedkoper af.»

Mees «Dieren kunnen een kwetsbare groep zijn. Zo ken ik iemand die een generator heeft voor de twee grote aquariums in zijn living. Zijn vissen móéten zuurstof krijgen. Hij wil niet meer meemaken wat hem twee jaar geleden op kerstavond overkwam. Iedereen zat aan de feestdis en het licht viel uit, maar nog erger: na twee uur stroompanne waren al zijn siervissen dood.»

HUMO Hoe moet het met de alarminstallaties van juweliers?

Mees «Alarmsystemen hebben meestal een batterijback-up waardoor ze enkele uren voortkunnen. Maar er is wel een algemene bezorgdheid omtrent inbraken. Doordat men de afschakelingen van tevoren gaat aankondigen, maakt men ook bekend in welke wijken het donker zal zijn. En die inwoners vrezen dan het mikpunt van inbrekers te worden, op het moment dat de politie óók hinder van de panne ondervindt.»


Zever

HUMO Mensen lijken nu pas te beseffen hoe afhankelijk ze zijn van energie.

Mees «Men is het gewend dat elektriciteit de woning komt binnenvloeien, niemand staat er nog bij stil. Maar bij een afschakeling zit je in het donker. Je hebt geen verwarming, je kunt niet koken, tv-kijken of de computer gebruiken.»

HUMO Veel mensen zullen toch zeggen: ‘Och, wat maken die paar uren uit?’

Dutry «Ik begrijp dat. Het ís ook geen ramp, hè, dat je die avond toevallig niet uit je garage kunt.»

Mees «Maar er zijn evengoed mensen die hun vertrouwde comfort van licht, verwarming en koken niet meer willen missen. Die zeggen tegen ons: ‘Ik wil die zever, die last niet.’»

HUMO Hoe groot is die groep?

Mees «Bij ons is dat 50 procent. Doorgaans gegoede burgers, maar ook gewone werkmensen. Of mensen die hulpbehoevend zijn.»

HUMO Om van je vertrouwde huiselijke comfort te kunnen blijven genieten, moet je wel 2.000 à 10.000 euro investeren.

Mees «Er zijn manuele systemen van 2.000 euro, maar de gemiddelde prijs voor een volautomatische generator in een ruim huis bedraagt algauw 6.000 euro. Bij villa’s met zwembaden, waar een groot vermogen nodig is en waar álles moet blijven functioneren, van kelder tot zolder tot in de tuin, moet je toch aan 10.000 tot 15.000 euro denken.»

Dutry «Boven op de prijs van de generator komen de installatiekosten. Een generator installeren vergt makkelijk een dag werk.»

HUMO Doe-het-zelvers zullen zo’n generator zeker zélf proberen te plaatsen.

Dutry «Ja, maar dan hou ik mijn hart vast. Zelfs ervaren elektriciens komen ons om raad vragen. Als een doe-het-zelver de installatie van zo’n omschakelkast amateuristisch aanpakt, zet hij de veiligheid van z’n huis op het spel. Die koppeling moet trouwens ook gekeurd worden door een erkende keuringsdienst.»


Wallonië

HUMO Het heeft iets asociaals. Wie geld heeft voor een generator, hoeft eigenlijk niet spaarzaam te zijn zoals de andere burgers.

Matthijssen «Zo asociaal vind ik dat niet. Mensen die zich bewust zijn van een mogelijke stroomuitval, gaan volgens mij ook bewust met hun energieverbruik om. Dat zijn geen verkwisters, die denken niet: nu heb ik een generator – ik ga alle lichten laten branden en de verwarming laten aanstaan. Misschien zijn die mensen zelfs spaarzamer dan de gemiddelde gebruiker.»

HUMO In een supermarkt of doe-het-zelfzaak een kleine draagbare generator kopen, is dat een optie?

Mees «Niet echt. Want zo’n ding maakt de zaken omslachtig.»

Matthijssen «Je moet immers al je toestellen via verlengkabels en stekkerdozen naar die ene generator leiden. Tel de kabels maar op: koelkast, tv, verwarmingsketel, leeslampen én die vaste computer die twee verdiepingen hoger staat.»

Dutry «Wij verkochten die draagbare toestellen vroeger ook, maar nu niet meer. Ze zijn meestal van goedkope Chinese makelij, en dus onbetrouwbaar.»

HUMO Ik kan me voorstellen dat veel particulieren en kmo’s ook gewoon afwachten, om te zien of de zaak niet overroepen wordt.

Dutry «Het is inderdaad zo dat veel mensen afwachten. Er zijn hier nooit grote problemen geweest met de levering van energie, dus waarom zou dat nu ineens wél zo zijn? Dat is de houding.»

Mees «Velen willen het nog één winter aanzien. En gebeurt er iets, dan moet die generator er volgende winter komen.»

HUMO Dutry Power heeft een filiaal in Wallonië. Hoe zijn de reacties daar? Wallonië telt verhoudingsgewijs veel meer dunbevolkte regio’s en dus ook veel ruimere afschakelzones.

Dutry «Er is daar meer kans op een uitval, maar toch is er opvallend minder bezorgdheid dan in Vlaanderen. In die dunbevolkte regio’s heb je ook al eens stroompannes als het stormt of onweert, omdat daar nog veel leidingen boven de grond lopen.»

HUMO Wallonië is dus meer vertrouwd met dat uitvalfenomeen?

Dutry «Ja, er is daar meer berusting, zeker bij particulieren. Maar wij Vlamingen zijn zo verwend, wij zijn zo beschermd in ons comfort, dat we onzeker en ongerust worden. Onder ons gezegd: in een gewone gezinswoning drie uur zonder stroom zitten is geen ramp, hè. Steek een kaars aan en drink een glas wijn, zou ik zeggen. Maar oudere mensen maken zich zorgen, en dat begrijp ik ook. Die denken aan hun stoeltjeslift naast de trap. Of ze zijn gewoon bang in het donker.»


Angst bij de burger

HUMO Voor het tot een afschakeling komt, moet er al één en ander gebeuren. Pas als er een koude winter of koudegolf komt, als de kou ook in de buurlanden voelbaar is, én de maatregelen van de overheid – zoals aanzetten tot spaarzaamheid en het uitschakelen van de wegverlichting – onvoldoende blijken, zal men beslissen om sommige zones af te schakelen.

Mees «Dat klopt, maar niemand kan garanderen dat er een zachte winter komt. De mensen die een generator kopen, willen zelfvoorzienend zijn. En ze denken op lange termijn. Zo’n generator heeft een lange levensduur, na aankoop ben je tien, vijftien jaar gerust.

»U bent verbaasd over die interesse bij de particulieren, maar ik kan u verzekeren: de problematiek lééft (de website van stroomdistributeur Eandis is midden september al een keer gecrasht toen de afschakelplannen in detail werden voorgesteld. Op piekmomenten waren er tot 30.000 bezoekers, red.).»

HUMO Eigenlijk leven jullie van de angst bij de burger.

Mees «Wij hebben ons niet op die angst gegooid, hè. Wij installeren al zeventien jaar generatorsets in de industrie, in kantoorgebouwen, in ziekenhuizen, enzovoort. De kmo’s en de particulieren zijn erbij gekomen toen de problemen in de energiesector in de media kwamen.»

Dutry «Ik hoop toch stilletjes dat het koud wordt (lacht). Niet om de mensen in de kou te zetten, maar om hen de ernst van de situatie te laten inzien. De situatie is simpel: we kunnen in België 11.000 megawatt produceren, maar op een koude weekdag hebben we 13.00O megawatt nodig en moeten we 2.000 megawatt importeren. Die stroom komt normaal uit Frankrijk, maar als het daar óók koud is, krijgen we niks en is het prijs. De vorige winter was superzacht, en toch hebben we – op een wat koudere dag – op de rand van een uitschakeling gestaan. We hadden maar een paar megawatt over. Dat kwam natuurlijk door die twee scheurtjesreactoren: Doel 3 en Tihange 2 lagen toen al stil. Intussen is Doel 4 er nog bij gekomen. Eind december hopen ze die weer op te starten, maar daarmee los je niet alles op.

»Wat mij verwondert, is dat de regering geen echt actieplan heeft. Er staan in België al heel wat noodgeneratoren bij de grote bedrijven: als je al die vermogens optelt, kom je aan aardig wat megawatt. Dan moet het toch mogelijk zijn om aan die bedrijven te vragen om op kritieke momenten op die noodgeneratoren over te schakelen? Zo kun je het net ontlasten en – mogelijk – een afschakeling voorkomen.»

HUMO Maar dan moeten die bedrijven vergoed worden?

Dutry «Uiteraard. In Frankrijk is dat al zo. Als je daar op piekmomenten zelf stroom producéért, krijg je voor een langere periode een goedkoper tarief. Sommige stroomleveranciers zijn nu onze grote ziekenhuizen aan het benaderen met de vraag om hun noodgeneratoren aan te spreken in ruil voor een goedkoper tarief. Sommige klinieken weigeren, andere gaan erop in. Tien jaar geleden bestond dat Franse systeem ook bij ons, maar het was zo voordelig voor de bedrijven en zo slecht omkaderd, dat er misbruik van gemaakt werd. Ze hebben dat dus weer ingetrokken.

»Waarom voeren ze dat tarief niet opnieuw in, maar dan strakker afgebakend zodat misbruik onmogelijk is? Wat houdt de regering tegen om daarover afspraken te maken met de stroomleveranciers? Is het omdat de regering nog nieuw is? Is het omdat ze moet besparen en geen centen heeft? Een eventuele brown-out (een gedeeltelijke black-out, red.) of black-out zal ons land nog veel meer kosten.»


Deurenprobleem

HUMO Een generator werkt op brandstof – en stoot dus CO2 uit – en maakt lawaai. Mag een particulier milieutechnisch gezien zomaar een generator in z’n tuin installeren?

Dutry «Een bedrijf moet een milieuvergunning aanvragen, en een particulier moet aan de gemeente melden dat-ie een generator gaat plaatsen, net zoals wanneer hij een tuinhuis zou zetten. Maar hoeveel mensen zullen dat doen? Niemand, vermoed ik. Terwijl er zelfs regels zijn over wáár je die generator moet plaatsen, onder andere vanwege het lawaai van de motor. Op 1 meter afstand zit je gemiddeld aan 70 decibel; dat lijkt veel, maar volgens de Europese normen is het vrij stil.»

HUMO Jullie hebben vooral met de industrie, met kmo’s en met particulieren te maken. Horen jullie ook iets van onze gemeentebesturen? Want zij moeten toch oplossingen voorzien voor politie, brandweer en hun OCMW-rusthuizen?

Matthijssen «Elke gemeente is ermee bezig. Met een noodplan, met een crisiscentrum én met het polsen naar prijzen van noodgeneratoren. Het enige wat ik kan zeggen, is dat sommige gemeenten goed voorbereid zijn, en andere minder of helemaal niet.»

Dutry «Er zijn gemeenten die een generator huren of aankopen om hun crisiscentrum van stroom te voorzien. De goedkope oplossing – die vaak wordt gekozen – is om dat crisiscentrum bij de brandweer onder te brengen, omdat daar doorgaans een noodgenerator aanwezig is. Maar in kleine gemeenten is dat vaak maar een kleine generator voor interventies: dat vermogen is te beperkt voor een crisiscentrum. Wat de politie betreft: er zijn bureaus met generatoren, maar dat is zeker geen meerderheid.»

HUMO En de rusthuizen?

Dutry «We hebben geregeld rusthuizen die informeren, of gemeenten die informeren voor hun OCMW-rusthuizen, maar ze schrikken als ze horen hoeveel vermogen er nodig is, en hoeveel dat gaat kosten. De meesten hebben dat budget niet en stellen de aankoop uit.»

HUMO Er schijnt ook een ‘deurenprobleem’ te zijn: als er een stroomstoring is, gaan ‘badgedeuren’ automatisch openen. Ineens staat zo’n gemeentehuis dan wijdopen?

Dutry «Gemeentehuizen hebben een mechanisme waardoor buitenstaanders niet zomaar kunnen binnenwandelen. Maar het probleem stelt zich wel in ziekenhuizen, in psychiatrische instellingen en mogelijk ook in crèches. Zo’n systeem denkt bij een stroomuitval automatisch aan brand, en om de evacuatie te vergemakkelijken zet het alles open. In principe zwaaien ook de poorten en deuren van onze gevangenissen open, maar daar zal niks gebeuren. Die hebben allang noodgeneratoren en andere mechanische oplossingen om alles dicht te houden.»

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234