'Wij weigeren te geloven dat alles om zeep is.' Jongeren na de zomer van de terreur: de angst overwonnen

De jeugd heeft de naam veerkrachtig te zijn. Maar kunnen ze dat ook na de aanhoudende stroom van terreurdaden? Hoe beleven onze twintigers de zomer van 2016? Humo vroeg het aan een viertal jeugdige wereldburgers.

'Politici verkopen vandaag geen dromen meer, maar nachtmerries'

Actrice Abigail Abraham (27) zag u het voorbije jaar aan het werk in de VTM-serie ‘Coppers’. Mohamed Ouaamari (25) werkt zich op gezette tijden in het nieuws, door gearresteerd te worden voor een grappig bedoelde tweet of door zijn sollicitatie naar een betrekking bij Geert Wilders. Voor hen beiden bleef de terreur voorlopig nog op een veilige afstand. Bij VRT-journaliste Charlotte Van Driessche (27) en Vildan Maksuti (27), acteur met Macedonische roots en Blankenbergs domicilie, scheelde het geen haar of ze hadden 23 maart niet gehaald.

HUMO Charlotte, jij zat in de metro net achter het getroffen metrostel in Maalbeek. Je voelde zelfs het rijtuig opveren door de explosie even verderop.

Charlotte Van Driessche «Ik heb een kwartier vastgezeten in die metro. Toen hebben ze ons door de tunnel geëvacueerd, terug naar halte Kunst-Wet. Al die tijd heb ik een gevecht met mezelf geleverd om kalm te blijven. Ik kwam boven en dacht (ademt diep in): ‘Ik heb het overleefd.’ Maar toen ik mijn neus snoot, zag mijn zakdoek zwart van de vuiligheid. De stank in die tunnel was niet te harden: verschroeid vlees, verbrand rubber. Sindsdien weet ik dat, als het erop aankomt, ik kan terugvallen op mijn overlevingsinstinct. Ik ben sterker dan ik had verwacht.»

HUMO Hoe gaat het vijf maanden later met je?

Charlotte «Ik bekijk het rationeel: ik was erbij, maar er zijn mensen die met hun ingewanden in hun handen naar boven zijn gestapt. Díé hebben pas wat meegemaakt. Natuurlijk zal ik het niet licht vergeten, maar je moet zoiets toch snel een plaats kunnen geven. En dat is me gelukt: ik ben de dag zelf nog aan het werk gegaan, twee dagen later heb ik een huis gekocht en drie dagen later ben ik verhuisd.»

HUMO Je zit sindsdien niet in de greep van de angst.

Charlotte «To-táál niet. De eerste week heeft de film zich wel constant afgespeeld in mijn hoofd, maar nadien vervaagden die beelden langzaam. Tot ik een paar weken later op vakantie ging naar Istanbul: omdat ik me daar eindelijk volledig kon ontspannen, kreeg ik plots een paniekdroom. Toen pas ben ik alles mentaal gaan verwerken, denk ik.

»Een week na de aanslag heb ik in Londen voor het eerst weer de metro genomen. Ik wist dat ik er niet te lang mee moest wachten, of de angst zou des te groter worden. Ik stond net met mijn schoonzus te praten toen de metro het station binnenreed en nogal bruusk en met veel lawaai stopte. In een reflex heb ik mijn schoonzus toen haast op de grond gegooid: ‘Het is een bom!’ Van die reactie ben ik toch geschrokken.

»Maar sindsdien neem ik wel gewoon weer elke dag de metro. Een collega vertelde me dat ze al een paar keer is uitgestapt, omdat er iemand in zat die ze niet vertrouwde. Zo wil ik echt niet leven. En als je kijkt naar wie de aanslag heeft gepleegd: ik zou niet bang zijn geweest van de man met het vissershoedje of de broers El Bakraoui. Een beangstigende gedachte.»

'Een vrouwenlichaam hoeft niet méér bedekt te worden dan dat van een man. Free the nipple!' Abigail

Abigail Abraham «Ik sta af en toe stil bij wat er is gebeurd, maar meer ook niet. Op een groot evenement denk ik wel: ‘Oké, dit zou een doelwit kunnen zijn.’ Maar je kunt daar niet mee bezig blijven.

»De voorbije zomer speelde ik theater op de Gentse Feesten. Pas toen vrienden me zeiden dat ze de festiviteiten een jaartje zouden overslaan, omdat ze er toch niet gerust in waren, viel mijn frank: ‘Dáárom is er minder volk dan gewoonlijk.’»

'Ik was erbij in Maalbeek, ik was sterker dan ik had verwacht' Charlotte


Charlotte «Mijn vriend en ik zijn deze zomer niet op vakantie gegaan, maar dat kwam door onze verbouwing, niet door de terreur. In de winter willen we naar Iran. Het is hét moment, hoor ik van vrienden: het land is razendsnel aan het veranderen.»

Abigail «Bij mij ligt dat toch anders. Istanbul staat al lang op mijn verlanglijstje, maar ik durf niet. Egypte: zelfde verhaal.»

Mohamed Ouaamari «Het engste vind ik dat men om het even waar kan toeslaan. Het zijn geen 9/11-aanslagen meer, waarbij terroristen eerst een heel vliegtuig moesten kapen. Ze zijn creatief geworden: ze slaan met iets onnozels toe als een vrachtwagen. Je zou bijna denken: ‘Alsjeblieft, steek er meer voorbereiding in.’ Dan is de kans misschien groter dat de veiligheidsdiensten hen op voorhand kunnen pakken.

»Tegelijk denk ik: ‘Als er iets met me gebeurt, dan heb ik gewoon brute pech gehad.’ Ik was vroeger misschien al een tikje cynisch, en dat is de laatste tijd alleen maar erger geworden.»

Abigail «Ik heb deze zomer verschillende citytrips gedaan. De eerste keer op Zaventem dacht ik er natuurlijk aan, de derde keer amper. Alles went. Da’s verontrustend, maar het is ook wel nodig.»

Vildan Maksuti «Toen ik nog in Macedonië studeerde, heb ik jarenlang veel tijd in luchthavens doorgebracht. Niks zaligers dan naar blije gezichten kijken in een vertrekhal. Twee weken geleden was ik voor het eerst weer op Zaventem: van die blije sfeer blijft niks meer over. Het voelde vooral leeg. Ik ben bang dat het nooit meer hetzelfde wordt.

»Als ik er nu ben, dan denk ik alleen nog aan die ene dag in maart. Ik had om 11 uur een vlucht naar New York. Doorgaans zit mijn mama me achter de veren: ‘Vertrek nu al maar, dan mis je je vlucht niet.’ Maar die dag niet: ze vond dat ik tijd had en niet nodeloos lang moest zitten wachten. Toen ik aan de ingang arriveerde, dacht ik eerst nog dat ze aan het werken waren. Maar twee seconden later was het duidelijk: een aanslag. Had ik niet naar mijn moeder geluisterd, dan was ik er nu niet meer geweest. Ik moest aan de incheckbalie van American Airlines zijn, waar één van de explosies plaatsvond.»

HUMO Wist jij, net als Charlotte, je kalmte te bewaren?

Vildan «Ik heb me omgedraaid en ben, zonder rond te kijken, beginnen te stappen. Ik ben helemaal tot in Schaarbeek gelopen. Da’s ver, maar het leek alsof ik er in vijf minuten stond.»

Charlotte «Ik ben na de aanslag ook samen met een collega van Kunst-Wet helemaal naar de VRT gestapt. Drie kwartier hebben we erover gedaan, maar het werkte haast therapeutisch.»

Vildan «Ik was in shock. Het was die dag koud, maar toch heb ik in mijn T-shirt gelopen. Het bleef maar door mijn hoofd spoken: waarom? Wat als ik niet naar mijn mama had geluisterd?

»Mijn papa is me in Schaarbeek komen halen. In de auto op weg naar huis heb ik geslapen. Thuis zag ik de beelden van de slachtoffers pas. Toen had ik spijt dat ik niemand had kunnen helpen. Je denkt toch: ‘Als me ooit zoiets overkomt, dan ga ik me gedragen als een held (lacht).»

HUMO De dag nadien nam je alsnog het vliegtuig naar New York.

Vildan «Ik was vastbesloten me niet te laten doen door mannen die in naam van Allah anderen doodmaken. Op die vlucht heb ik het scenario voor mijn kortfilm ‘Amel’ geschreven. Het leek alsof alles al klaar zat in mijn hoofd: de scènes kwamen er één na één uitgerold. Thuis heb ik mijn scenario laten nalezen door een Albanese imam – ik had er Koranverzen in verwerkt en wilde geen fouten maken – en ik ben ermee naar de stad Vilvoorde gestapt: in november beginnen we met filmen.

»Met ‘Amel’ wil ik het één en ander uitleggen. Naar de imams luisteren de jongeren toch niet. Ik ben er zeker van dat ik met mijn film wél een impact op hen zal hebben.»

HUMO Wat maakt je daar zo zeker van?

Vildan «Omdat ik zelf dingen heb meegemaakt, in Macedonië. De eerste keer was ik pas 8 toen zogezegde imams me wilden ronselen voor de oorlog. Ze lieten me Counterstrike spelen, zo’n game waarin je iedereen moet afknallen. Ze baden ook met me, maar hun gebed was totaal anders dan ik het als moslim had geleerd. Toen mijn ma dat hoorde, mocht ik nooit meer met die mannen praten.

»De tweede keer was na mijn toelatingsproef aan de toneelschool in Skopje. Ik ging een koffie drinken vlakbij de moskee en er kwam een imam aan mijn tafel zitten. ‘Ben je acteur?’ vroeg hij. ‘Dan ga je naar de hel.’ Dat was zijn binnenkomer (lacht). Ik heb de Koran gelezen: er staat nergens dat een moslim niet mag acteren. Er staat wel dat je als acteur geen onwaarheden mag verkondigen, maar dat mag je in geen enkel beroep. Zolang je bedoelingen oprecht zijn, is er geen probleem. Ik speelde het spelletje mee, omdat ik nieuwsgierig was: ‘Ik woon in België en heb geen geld.’ Toen begon hij me beelden te tonen van Syrië, Irak en Palestina. Zo doen die mannen dat. Die anekdote zal sowieso in mijn film zitten.»

HUMO Zal Vildans film helpen de radicalisering tegen te gaan, Mohamed?

Mohamed «Ik weet het niet. Het gaat meestal om een kring van mensen die elkaar meesleuren in een soort avontuur.»

Vildan «Macedonische jeugdvrienden van me zijn naar Syrië vertrokken. Voor hen is het een vlucht uit de armoede. Maar hier?»

Mohamed «Er zijn ook mensen met een goeie job vertrokken. De enige rode draad die ik zie, is dat het mensen zijn zonder perspectief. Ze vinden hun bestaan uitzichtloos, ook al hebben ze een job en een gezin. Zo’n gevoel van uitzichtloosheid overvalt iedereen weleens: ‘Wat doe ik hier? Waar zijn we mee bezig?’ Ik heb dat ook. Zeker als ik naar de actualiteit kijk, naar wat er onlangs met die verongelukte Marokkaanse tiener Ramzi is gebeurd. Alleen ga ik daarom niet morgen naar Syrië trekken om wat mensen af te maken.»


Van de navel tot de knie

HUMO De cursus ‘Hoe om te gaan met noodsituaties’ boekt succes. Zouden jullie zo’n cursus volgen?

Mohamed «Nee. Waar ik vooral nood aan heb, is aan goed leiderschap. We zitten in tijden van emotionele oorlogsvoering. Onze tegenstander wil onze overheid chanteren: ‘Jullie burgers kunnen om het even waar en wanneer sterven. Wat is jullie antwoord daarop?’ Ik merk vooral dat onze politici nog geen antwoord hebben: ‘Moeten we nu doen of er niks aan de hand is? Of gaan we juist extra hard terugslaan?’ Ze weten het niet.

»Doe mij maar Angela Merkel: Duitsland wordt geleid door een sterke vrouw met een duidelijke strategie. Hier was de aanslag nog niet koud of onze politici rolden alweer over elkaar heen. De dag nadien kwam de regering met 22 maatregelen om terrorisme te bestrijden. Waarom niet vijf jaar vroeger? Dan had het misschien iets uitgemaakt. En wat voor maatregelen! Ze willen onze vrijheid inperken, wat aan de grondwet morrelen, vluchtelingen die niks met de aanslagen te maken hebben een papier laten ondertekenen, waarin ze verklaren akkoord te gaan met onze normen en waarden. Dat is pure paniekvoetbal en bangmakerij.

»Het is zoals cabaretier Theo Maassen zegt: ‘Politici verkopen vandaag geen dromen meer, maar nachtmerries.’ Martin Luther King had het nog over ‘I have a dream’. Tegenwoordig is de boodschap van politici: ‘Pas op, want het wordt alleen maar erger.’»

HUMO Maar daar trappen jullie niet in?

Mohamed «Ik niet.»

Charlotte «Ik heb niet het gevoel dat ik veranderd ben sinds de aanslagen, maar de samenleving rond me wel: die is veel angstiger geworden. Dan gebeuren zulke dingen zoals jij hebt meegemaakt met die tweet, Mohamed. Het is allemaal zo verkrampt. Dat maakt me soms triest.»

Mohamed «Politici hitsen de gemoederen op in plaats van ze te bedaren. Leiders horen gerust te stellen, maar in plaats daarvan hoor je alleen maar over fouten die zijn gemaakt in het onderzoek. Militairen op straat? Ik denk niet dat het veel zal uitmaken. Het zijn vooral symbolen, meer niet. Doe liever iets aan het tekort aan politiemensen bij de veiligheidsdiensten.

»Elke week worden er zo wel wat ideetjes in de media gedropt: ‘We gaan mensen hun identiteitskaart afpakken!’ En dan zien hoe het volk erop reageert.»

'Ik betrap mezelf er soms op dat ik blij ben dat er ook moslims bij de slachtoffers zijn' Mohamed


Vildan «Soldaten op straat zijn geen oplossing. Die wakkeren alleen maar de haat aan. Mocht ik in de schoenen van een gewone Belg staan, dan zou ik bij het zien van die soldaten zeker bang zijn en denken: ‘Verdorie, die moslims weer.’»

Mohamed «Ik betrap mezelf er soms op dat ik blij ben dat er ook moslims bij de slachtoffers zijn. Ik denk dat wel meer moslims dat hebben: ‘Zie je wel, wij zijn ook slachtoffer.’ Ik voel me dan zo stom, maar het gebeurt onbewust en het hoort nu eenmaal bij deze tijd.»

Vildan «We geven te veel aandacht aan haat, vind ik. Vaak gebeurt het subtiel, door bijvoorbeeld het probleem van de boerka’s te creëren. Door die constant op te voeren in de media wordt er haat gezaaid: ‘Zij dragen dat en straks moeten wij ons ook zo kleden.’ Daar zit het probleem helemaal niet. Ik vind trouwens dat een boerka niet toegelaten moet zijn op straat: als moslim mag je de mensen niet bang maken en dat doet zo’n vrouw die zich helemaal bedekt wél. In Macedonië zag je vroeger geen boerka’s, nu heel veel. Op een keer kwam ik zo’n vrouw tegen in de supermarkt: ik schrok me een ongeluk!

»En weet je dat ik tot twee weken geleden nog nooit van een boerkini had gehoord?»

Charlotte «Ik vind discussies als over de boerkini niet zinloos. Ze geven vorm aan de samenleving waarin we wonen. Alleen had ik ’m niet op nummer één in mijn prioriteitenlijst staan (lachje). Er zijn andere, dringender zaken: dat ik er drie uur over doe om in Antwerpen te raken, dat mijn vriendinnen geen crèche vinden voor hun kinderen.»

Vildan «Kan best, maar door het debat gaan moslims zich aangesproken voelen en gaan ze misschien wél een boerkini dragen. Puur omdat de discussie nu wordt opgepookt.»

Mohamed «Dat gevoel heb ik ook: straks doen ze het uit provocatie. En daarom moeten we stoppen met die symbooldiscussies. De boerkini is níét de kern van de zaak.»

Vildan «Ik heb het gevoel dat moslims geen vrijheid meer hebben: ‘Schaf dit af, schaf dat af.’ Op den duur zal het écht zo zijn dat moslims meer vrijheid genieten in Syrië en dan maar naar ginder trekken.»

HUMO Jij bent tegen een boerkiniverbod?

Vildan «Of een vrouw dat draagt of niet, dat is haar eigen keuze.»

Mohamed «Als het ooit tot een verbod komt, dan moeten we de hoofddoek ook verbieden: het enige verschil is dat het ene gemaakt is van badstof en het andere niet. Ik vind zo’n boerkini ook niet bepaald mooi, maar esthetiek is geen geldige reden om iets te verbieden. Ieder heeft z’n mening en die moeten we respecteren.»

Vildan «Wij, moslims, hebben een soort schaamte. Mijn zus draagt bijvoorbeeld geen hoofddoek, maar toch zou ze zich schamen om naakt te gaan zwemmen op een openbare plek.»

HUMO Wordt het geen tijd om over die schaamte heen te stappen?

Vildan «Nee, dat zal altijd zo blijven. Het heeft met zelfrespect te maken.»

Abigail «Je lichaam is toch niet iets om je voor te schamen?»

Mohamed «Iedere cultuur heeft z’n eigen manier van omgaan met lichaam en seksualiteit. Het klopt dat de islam een conservatieve cultuur is. Ik begrijp dat het Westen zich daar intussen over heeft gezet. Is dat goed of slecht? Als moslim hoor ik niet te oordelen over een ander.

»Ik verplicht mijn vrouw niet om in een boerkini te zwemmen. Ze zou dat ook nooit doen, omdat ze het gewoon niet mooi vindt. Maar vanuit haar geloofsovertuiging zal ze nooit met andere mensen in bikini rondzwemmen. Op vakantie in Spanje zwommen wij met z’n tweeën in een privézwembad.

»Ook als man moet ik me trouwens houden aan bepaalde kledingregels: ik moet bedekt zijn van mijn navel tot aan mijn knieën. Zo’n lange zwemshort is echt geen zicht (lacht). Als ik in Marokko ga zwemmen, dan doe ik dat niet in een korte short en met bloot bovenlijf. Ik weet best dat mijn blote borstkas niemand zal choqueren, maar ik doe het uit solidariteit met de rest: de vrouwen bedekken zich om te zwemmen, dus ik ook.»

Vildan «Voilà: je doet het uit zelfrespect en uit respect voor de ander.»

Mohamed «We moeten niet onnozel doen: er zullen vrouwen zijn die verplicht worden of die onder dwang bepaalde keuzes maken. Dat is een probleem dat we moeten aanpakken – ga daarover alsjeblieft sensibiliseren – maar werk het niet uit op iedereen.»

Abigail «Ik ben eens gaan zwemmen in China: daar bedekken de vrouwen zich ook volledig. Ze dragen zelfs handschoenen. Niet vanuit een religieuze overtuiging, maar omdat ze niet bruin willen worden. Je kunt je voorstellen wat voor een alien ik daar was (lacht). Toen ik naast die bedekte vrouwen stond, had ik het gevoel dat zij me lelijk en abnormaal vonden. Zo zou ik me misschien ook voelen als ik morgen naast een vrouw in boerkini sta. Kijk, ik heb respect voor andere culturen én ik ben voor de rechten van de vrouw: een vrouwenlichaam hoeft niet méér bedekt te worden dan dat van een man. Free the nipple! (lacht) Het is ingewikkeld.»

Mohamed «Je kunt niet verwachten dat iedereen op dezelfde manier denkt. Het is een kwestie van het juiste evenwicht te vinden om met elkaar samen te leven.»

HUMO Op dit moment lijkt het evenwicht ver zoek.

Abigail «Er schort veel aan onze communicatie en kennis over de ander.»

Mohamed «We moeten blijven praten en de echte problemen aanpakken. Ons niet verliezen in symbooldiscussies.»

Charlotte «De discussies waarin we vandaag verwikkeld raken, zijn nog altijd het gevolg van die verkrampte houding waarin we zijn beland na de aanslagen. We zijn heel hard op zoek naar welke samenleving we willen zijn. Iedereen heeft daar z’n eigen idee over en we slagen er niet in om als geheel een visie te ontwikkelen. Daar zullen we nog een paar jaar over doen, denk ik.»


‘Is het omdat ik moslim ben?’

HUMO Schrokken jullie van het flagrante racisme na de dood van Ramzi?

Charlotte «Ik dacht dat we als samenleving verder stonden.»

Abigail «Ik vond het heel pijnlijk. Mijn zus heet Aisha. Stel dat er ooit in de krant iets zou staan over ‘de Vlaamse Aisha’ en daar reacties op zouden komen als: ‘Is dat nu ook al een Vlaamse!’ Zoiets zou echt hard aankomen. Terwijl wij nota bene opgegroeid zijn in een dorp als Kalken (lacht). Zijn wij nu plots geen Vlamingen meer? En dan nog: zoiets zeg je gewoon niet over iemand die net is gestorven. Maar we moeten ons er ook van bewust zijn dat zulke mensen altijd hebben bestaan. Alleen hebben ze door de sociale media nu plots een stem.»

Mohamed «Op YouTube staat een fragment over de Seefhoek in de jaren 80: een journalist van ‘Panorama’ interviewde toen Vlamingen in een plaatselijk café. De onversneden racistische uitspraken die je daar hoort, hou je niet voor mogelijk: ‘Het zit hier vol bananenvreters. Gooi een banaan op straat en ze komen allemaal naar buiten.’ Nu zeggen mensen hetzelfde, maar dan op het internet.

»En toch zal ik niet snel over iemand zeggen dat hij een racist is. Ik maak graag het onderscheid tussen racisme en racist. Mij ontsnapt ook weleens het woord ‘neger’.»

Abigail (corrigeert) «Dat mag je niet zeggen.»

Mohamed «Ik weet het. Als ik zoiets zeg, dan denk ik meteen: ‘Shit, waarom zeg ik dat nu?’ Het is dus misschien wel een racistische uitspraak, maar het maakt van mij nog geen racist. Omdat ik besef dat het verkeerd is.»

Abigail «Veel Vlamingen zijn opgegroeid met het woord ‘neger’ en denken nog altijd dat het onschuldig is. Maar er zijn grenzen. Je moet kunnen luisteren naar elkaar: ‘Kwetst het jou? Oké, dan hou ik daar rekening mee.’»

Mohamed «Dat bedoel ik: we zijn tegenwoordig zo ongevoelig voor elkaars emoties en elkaars geloof. Maar laten we elkaar alsjeblieft niet te snel een vuile racist noemen.»

Abigail «Na de aanslagen in Parijs had ik plots veel last van mensen die zich racistisch leken te gedragen tegenover mij. Soms liepen ze me gewoon omver op straat. Op een keer had ik autopech in Antwerpen, samen met een kameraad. Ik probeerde de auto te duwen, maar dat lukte in mijn eentje natuurlijk niet. Toen er een auto achter ons stopte, dacht ik: ‘Oké, ik ga m’n charmes gebruiken.’ Maar die man begon meteen tegen me te roepen. In het Engels dan nog! Ik was zo geschrokken dat ik niet kon reageren. Toen kwam mijn vriend, een blanke Vlaming, achter het stuur vandaan: ‘Wat gebeurt er?’ Die man schrok: ‘Oei, spreken jullie Nederlands? Zijn jullie Vlaams?’ Hij schaamde zich zo erg dat hij onze auto nog twee straten ver heeft helpen duwen. Zoiets had ik nog nooit meegemaakt. En dat had alles te maken met Parijs: er hing toen een rare sfeer.»

HUMO Is die sfeer intussen weggeëbd?

Abigail «Na 22 maart is die gekeerd. Opeens zag je oude dametjes gesluierde vrouwen helpen op de bus.»

Mohamed «Zo ervaar ik het ook: plots leek iedereen zich ervan bewust dat we allemaal in hetzelfde schuitje zitten. Maar ik begrijp niet waarom ze jou viseerden na Parijs. Jij ziet er toch niet uit als een moslima?»

Abigail «Ik heb me nooit een vreemde gevoeld, maar toen besefte ik opeens dat ik er wel vreemd uitzie. ‘Ocharme,’ dacht ik, ‘hoe moet het nu niet zijn voor moslims!’»

Mohamed «Kort nadat die Franse priester was vermoord, is mijn vrouw achtervolgd door een bende Oostblokkers. (Tegen Vildan) Oei, sorry.»

Vildan «Geeft niet. Hoor ik vaak: moslim, Oostblokker, West-Vlaming (lacht).»

Mohamed «Mijn vrouw kon nog net op tijd onze voordeur binnenglippen – ze hebben zelfs nog met de klink zitten rammelen. Ze was helemaal in shock. Maar of dat nu te maken had met de huidige spanningen, dat weten we niet. Op zo’n moment heb je niet de tijd om te vragen: ‘Zeg, is het omdat ik moslim ben?’ (lacht)»

Abigail «Mijn enige wapen tegen openlijk racisme is mijn glimlach. Het klinkt misschien seutig, maar ik blijf gewoon vriendelijk. Boos worden heeft geen zin.»

Vildan «Racisme moet je met een grap aanpakken. Zegt er iemand tegen mij dat ik goed Nederlands spreek, dan antwoord ik (in z’n platste West-Vlaamse accent): ‘Merci, wèh.’ Hoe meer aandacht je het geeft, des te erger je het maakt. Denk aan die Braziliaanse voetballer die tijdens een match een banaan naar z’n hoofd kreeg gegooid: hij at die banaan gewoon op. Dat is het antwoord dat je moet geven. Nog een beter antwoord waren de twee doelpunten die hij vervolgens scoorde.»

Abigail «Misschien zou ik anders reageren als ik al mijn hele leven de dingen zou hebben meegemaakt van het voorbije jaar. Of als ik in Amerika was opgegroeid, waar je als zwarte neergeknald wordt door de politie. Gelukkig was ik al volwassen tegen dat ik echt te maken kreeg met racisme. Maar zelfs nu weiger ik ervan uit te gaan dat het allemaal om zeep is. Misschien ben ik naïef, maar ik wil dat niet geloven.»

HUMO Niemand hier aan tafel lijkt te denken dat het om zeep is.

Abigail «Nee. Natuurlijk denk ik: ‘In wat voor wereld gaan mijn kinderen terechtkomen?’ Maar het doet me er niet aan twijfelen of ik kinderen wil.»

HUMO Mohamed, jij had het in een column over hoe moslims ook Pokémon GO spelen.

Mohamed «Mijn vrouw en ik liepen met onze smartphone door het dorpje Lillo – sinds je daar drie Poké-stops hebt, ziet het er zwart van het volk. Opeens hoorden we achter ons: ‘Amai, het is hier een mosliminvasie.’ We keken eens rond: ik zag hooguit zes mensen die je er min of meer van kon verdenken moslim te zijn. Maar het is een mooi voorbeeld van hoe onze samenleving tegenwoordig werkt. We denken zo snel: ‘We worden overspoeld! We kunnen het niet meer aan! Het loopt de spuigaten uit!’

»Een paar jaar geleden heb ik een project gedaan met Bond Zonder Naam. In de buurt van een zorgcentrum waren er problemen tussen de bejaarden en de Marokkaanse kinderen op straat – Marokkanen waren voor die oudjes sowieso sacochendieven. Met een groep Marokkaanse jongeren zijn we toen een paar keer op bezoek gegaan in het centrum. De eerste dag leerden wij hen een Marokkaans gerecht maken, de tweede dag leerden zij ons breien. Vooraf was ik nog bang dat onze leefwerelden te ver uit elkaar zouden liggen, maar niks bleek minder waar: die oudjes waren net zo conservatief als wij moslims (lacht). Ik hoorde van de directeur dat de oudjes die Marokkaanse kinderen sindsdien helemaal anders bekijken: de kinderen komen nu zelfs bij hen over de vloer en de oudjes gaan bij de Marokkaanse bakker koffie of thee drinken. Ik wil niet als een geitenwollensokkentype klinken, maar ik kan iedereen aanraden om de computer te laten voor wat-ie is en eens te praten met elkaar.»

Charlotte «Ik heb niet de indruk dat we sinds de aanslagen in gescheiden werelden leven. Kijk naar het interview op de Nederlandse tv met de Marokkaanse man die op 22 maart zijn vrouw verloor in Maalbeek. Hij zei dat hij tegelijk als potentiële dader en als slachtoffer wordt gezien. Maar het deed me vooral ook denken aan de brief van die vrouw die haar man is verloren in diezelfde metro: hun woorden en hun verdriet zijn hetzelfde. ‘Ik ben iemand kwijt en ik wil niet dat onze samenleving verhardt,’ daar kwam het op neer. We willen allemaal een betere toekomst. Alleen een paar enkelingen willen liever gescheiden werelden, maar die uitzonderingen zul je altijd hebben.»


Brussel platgooien

Charlotte «Zijn wij nu de generatie van de terreur? Ik denk dat elke generatie z’n terreur heeft. Mijn ouders leefden met de angst van de Koude Oorlog. Elke dag dachten ze: ‘Het gaat hier ontploffen.’»

Abigail «Vorige week zat ik in Boedapest en heb ik de communism walk gedaan. Toen dacht ik ook: ‘Mijn god, het is altijd iets.’»

Vildan «Religies waren er niet eens in mijn land toen het nog communistisch was. Niemand riep ‘Allahu Akbar!’ – dat was gewoon verboden.»

Charlotte «Hier hebben we jarenlang geleefd zonder dat we last hadden van grote conflicten of oorlogen. Nu opeens worden we geconfronteerd met een aanslag op eigen bodem. We weten niet hoe we daarmee om moeten. Aan de ene kant is dat positief: we hebben jarenlang genoeg gehad aan overleg en discussies om problemen op te lossen. Maar nu dus niet meer. We zijn verwend, maar nu staan we voor een nieuwe uitdaging.»

Vildan «Ik vind de Belgen niet verwend. Jullie hebben miserie gekend in de twee wereldoorlogen. Daarna moesten jullie van nul beginnen en hebben jullie heel hard gewerkt. Wie naar hier komt, moet de hardwerkende Belgen respecteren. Als de wet zegt 120 kilometer per uur, dan moet je niet 130 gaan rijden.»

Mohamed «Daarom heeft iedereen zoveel schrik van de multiculturele samenleving. Ik begrijp dat Belgische oudjes bang zijn als ze al die vluchtelingen zien: ze hebben hard gewerkt en gespaard, en zijn bang dat ze hun welvaart moeten afstaan.»

Vildan «Aan de andere kant: die vluchtelingen zijn ook alles kwijt en moeten ook weer van nul beginnen.»

HUMO De Franse premier Manuel Valls kreeg kritiek toen hij na Nice zei dat de Fransen er zich maar beter konden bij neerleggen: er komen nog aanslagen.

Mohamed «In elke verandering, zelfs in een negatieve, zitten kansen. In de Tweede Wereldoorlog is Berlijn bijna helemaal platgegooid. Nu is het één van de modernste steden ter wereld. Rampspoed kan leiden tot iets goeds.»

Charlotte «Waarmee je niet wil zeggen dat ze Brussel moeten platgooien (lacht).»

Mohamed «Natuurlijk niet. Ik ben niet blij dat we nu worden getroffen door geweld. Maar je zei het daarnet zelf: we hebben jarenlang zorgeloos geleefd, nooit hoeven na te denken over waar we naartoe moeten als samenleving. Nu is er een breuk en die biedt ons ook kansen.»

Abigail «Ik kan niet voor iedereen spreken, maar ik denk dat jonge mensen positief willen blijven. Als ik kijk naar de kleurrijke kleuterklasjes van nu, dan wil ik geloven dat zij het straks beter zullen hebben.»

'Als het ooit tot geweld komt, neem ik de wapens op tegen IS om België te verdedigen' Vildan

Charlotte «De aanslagen hebben ons gedwongen een aantal kwesties te bekijken die we anders misschien pas over een paar jaar op ons bord hadden gekregen. Maar fundamenteel heeft het ons niet veranderd.»

Abigail «Wat voor keuze hebben we? We moeten gewoon doorgaan.»

Charlotte «Ik zat na 22 maart op een metro die plots moest worden ontruimd vanwege een verdacht pakket. Ik ben toen op flanellen benen naar buiten gestapt: ‘O nee, het gebeurt weer!’ Maar ik ga voortaan niet elke 22ste maart triest zijn.»

Vildan «Ik ben wel bang dat, als er nog aanslagen volgen, het tot een serieuze clash komt: het Westen tegen de rest.»

Abigail «Ja. Doe dit interview opnieuw als er een tweede aanslag komt, en we zullen misschien anders praten.»

Vildan «Als het ooit echt nodig is en het komt tot geweld, dan zou ik de wapens opnemen tegen de extremisten van IS om België te verdedigen. Zeker weten.»

Mohamed «Ik niet. Tegen mij zouden ze zeggen: ‘Mohamed, leg die wapens weg. Seffens doe je je pijn’ (lacht).

»Volgens mij ligt de oplossing in het onderwijs. Da’s lange termijn, maar alleen op lange termijn kun je hier iets aan veranderen. Op korte termijn kun je mensen niet brainwashen, hun software volledig wissen en iets anders in de plaats installeren. Dankzij het onderwijs sta ik waar ik nu sta, terwijl leeftijdsgenoten van me wél zijn vertrokken.»

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234