Wild en stout in Borgerhout: waarom de hangjongeren de politie aanvallen

Agenten worden met eieren bekogeld, omsingeld en aangevallen door hangjongeren in Borgerhout. De Antwerpse burgemeester Bart De Wever legde de schuld voor dit zoveelste incident bij ‘een groep jongeren met een welbepaalde culturele achtergrond’, anderen zien vooral het buitensporig geweld van de politie. Maar niemand legde de vinger écht op de wonde: de hangjongeren en straatboefjes zijn simpelweg willige werktuigen van lokale misdaadbendes.

'De straatjochies houden de agenten bezig, zodat die geen tijd heeft om de maffia aan te pakken'

Het fenomeen is nochtans niet nieuw. In de jaren 70 maakte antropoloog Johan Leman, later directeur van het Centrum voor Gelijkheid van Kansen en Racismebestrijding en nu de voorzitter van het Regionaal Integratiecentrum vzw Foyer in Sint-Jans-Molenbeek, al een studie van een getto in het hart van Brussel: de buurt rond het Lemmensplein, in de Anderlechtse wijk Kuregem.

Johan Leman «Die wijk, een arme omgeving zonder veel uitzicht op verbetering, was volledig in de greep van de Siciliaanse maffia. Die opereerde vanuit twee cafés. Aan de ingang van de wijk had je het café Pompei, het Checkpoint Charlie van de buurt. Daar konden ze iedereen in de gaten houden die de wijk binnenkwam. En aan het Lemmensplein had je café Cardazzone, hun hoofdkwartier. Daar hielden de maffiosi zich bezig met drugs- en wapenhandel en prostitutie. Als antropoloog had ik iemand nodig die me in de buurt kon introduceren, anders hadden ze meteen gedacht dat ik een flik of een informant was. Ik had een Siciliaanse pastoor als gids, dus voelde ik me min of meer beschermd. Italiaanse criminelen hadden toen nog veel ontzag voor katholieke geestelijken. Als de pastoor langskwam, vielen de zware jongens prompt op hun knieën en smeekten ze om zijn zegen.

»Het Lemmensplein was toen wat je vandaag een no-gozone noemt. De politie kwam er nooit. Als het toch te bont werd gemaakt in de wijk en de politie niets anders kon dan uitrukken, dan schakelden de maffiabazen de jongeren uit de wijk in. Die hingen de hele dag rond op het Lemmensplein en in de omgeving. De jongeren moesten dan de politie aanvallen, met stenen bekogelen en hen het werken onmogelijk maken. De maffiosi in café Cardazzone waren hun grote voorbeelden. Er was daar ook niemand anders naar wie je kon opkijken, hè. De maffia domineerde de wijk en bepaalde hun wereldbeeld.»

Begin 1993 werden aan het Lemmensplein Aldo Cardazzone, Elio Anzalone, Nadia Bruno en Maurizio Amico om vijf uur ’s ochtends met veel machtsvertoon van de politie van hun bed gelicht. Die Operatie Braccio werd tegelijkertijd in Italië en in België uitgevoerd. Vervolgens werden de gangsters van het Lemmensplein aan Italië uitgeleverd. Daar bleken ze deel uit te maken van de machtige cosa nostra-familie van Giuseppe Madonia. Zij waren een schakel in de keten van de clan-Madonia die cocaïne van Zuid-Amerika naar het zuiden van Europa transporteerde. De drugs werden Europa binnengesmokkeld via de haven van Amsterdam en naar het Lemmensplein in Brussel gereden, vanwaaruit ze naar Italië werden gebracht.»


Cocaïne-bling

In Borgerhout doet zich nu hetzelfde voor. Daar leven bevolkingsgroepen met weinig uitzicht op sociale promotie, en voortdurend komen er legale en illegale nieuwkomers bij.

Leman «Migranten hebben maar één doel voor ogen: ze willen iets bereiken. Ze arriveren meestal in sterk verpauperde wijken en zodra ze kunnen, trekken ze er weer weg. Alleen de migranten die niet aan genoeg geld raken om te vertrekken, blijven achter. Dat zijn ook de wijken waar misdaadbendes drugs, wapens en vrouwen verhandelen en een parallelle economie uitbouwen.»

In Borgerhout hebben een aantal families fortuin gemaakt door via de haven van Antwerpen cocaïne het land binnen te smokkelen. Ze wonen in peperdure, luxueus ingerichte appartementen vol hightech elektronica, ze rijden in grote auto’s van exclusieve merken en pronken met handtassen van Gucci, Air Jordan-sneakers, T-shirts van Philipp Plein en horloges van Audemars Piguet.

Met haar puissante rijkdom dwingt de Borgerokko-maffia respect en bewondering af van de hangjongeren. Pieter Tops, hoogleraar aan de universiteit van Tilburg, geeft in zijn onderzoek aan dat ‘georganiseerde misdaad kansen biedt in een kansenloze omgeving’.

PIETER TOPS «In kwetsbare wijken is het voor laagopgeleiden één van de schaarse kansen op economische én sociale vooruitgang. Het is een manier om mee te tellen, erbij te horen en status op te bouwen. Kwetsbare wijken bieden criminele kansen voor jonge starters. Dat komt in de eerste plaats door de aanwezigheid van criminele vrienden en voorbeelden, ook in het eigen gezin.»

Veel hangjongeren in moeilijke wijken belanden zo als vanzelf in het misdaadmilieu, als hun marionetten. Eerst leveren ze hand- en spandiensten voor de misdaadbazen en storen ze op hun startsein de interventies van de politie. Voor ze tot het echt grote werk, de drugshandel, worden toegelaten, moeten ze meestal ook stage lopen bij diefstallen. In kwetsbare wijken hebben de meeste inwoners geen geld om hun woning, auto of fiets te beveiligen. Dat maakt het relatief eenvoudig om diefstallen te plegen. Bovendien kunnen de boefjes zo de politie naar believen bezighouden, want diefstallen zijn een prioriteit: de politie steekt er veel tijd in. Tijd die ze niet kan besteden aan het bestrijden van de georganiseerde misdaad.

Zoals de Siciliaanse maffia vroeger op het Lemmensplein opereerde vanuit cafés, werken de Marokkaanse drugsbendes vandaag vanuit shishalounges, waterpijpcafés. Daar ontmoeten ze hun handlangers en de hangjongeren. En net zoals in Amsterdam, waar vorig jaar een afgesneden hoofd voor shishatent Fayrouz werd gedeponeerd, zijn ook de waterpijpcafés in Borgerhout geregeld het toneel van bruut geweld. In 2015 werd een waterpijpgebruiker in een shishalounge in de Van Schoonhovenstraat neergeschoten bij een afrekening in het drugsmilieu, en in april 2016 werd een bezoeker van een shishatent aan de Turnhoutsebaan neergestoken met een mes. In februari van dit jaar kwam het daar opnieuw tot een steekpartij. Een paar dagen later was er een massale vechtpartij tussen een twintigtal bezoekers in een shishabar aan de Kipdorpvest, met één levensgevaarlijk gewonde. En in juni werden in Antwerpen twee mannen door de correctionele rechtbank tot acht jaar gevangenisstraf veroordeeld voor poging tot moord tijdens een vergeldingsactie in een shishabar aan de Turnhoutsebaan.

HUMO Bestaat hier eigenlijk een oplossing voor? Dertig jaar geleden was het Lemmensplein het territorium van criminelen, vandaag is dat Borgerhout.

Leman «Voor alles is een oplossing, maar de politici hebben de situatie nog altijd niet correct geanalyseerd. Het is absoluut niet zo dat de meeste inwoners in die wijken meedraaien in de misdaad of ze zelfs maar goedkeuren, wel integendeel. De kleine zelfstandigen in die wijken zitten er niet op te wachten om te worden afgeperst door de Italiaanse maffia of door de Marokkaanse georganiseerde misdaad. En ook het aantal jongeren dat opkijkt naar de misdaadbazen en droomt van grote rijkdom, blijft beperkt. De meesten willen er liever niets mee te maken hebben.

»Maar die mensen voelen zich in de steek gelaten. Daarom praten ze niet met de politie en houden ze alles binnenskamers. De omerta, de wet van het zwijgen, speelt een belangrijke rol, zowel bij Italianen als bij Marokkanen. Niet omdat ze de misdaden goedkeuren, maar omdat ze bang zijn en nergens terechtkunnen met hun verhaal. Ze vinden onze rechtsstaat echt wel veel beter dan die in Marokko, en ze zijn blij dat ze in een democratie leven. Maar die rechtsstaat is niet efficiënt en vooral: niet bereikbaar. Spreek jij een politieman op straat aan om hem te vertellen dat je buurman een gevaarlijke drugstrafikant is? Ik niet. Hier in Molenbeek spreek ik alleen met de commissaris, omdat ik hem ken en hem kan vertrouwen. De anderen ken ik niet en vertrouw ik dus niet, al dan niet terecht. Je moet iemand hebben met wie je kunt praten.»

HUMO En zulke mensen zijn er niet in Borgerhout en Molenbeek?

Leman «Veel te weinig.»

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle verhalen van de Humo rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234