null Beeld

Wim Delvoye: de ironie in de kunst

Niets zo groot als het ego van een hedendaagse kunstenaar. Ik heb er nu drie achter de rug: Jan Fabre, Arne Quinze, Wim Delvoye, en ik geef het je op een blaadje: ik heb afgezien. Gelukkig beschikken deze heren ieder over een persoonlijke assistent die hun baas moet behoeden voor gevaarlijke uitglijders en al te intieme ontboezemingen. Bij Fabre was dat de fantastische Sophie, bij Quinze heette de censor Dave, en bij Wim Delvoye roerde Gianni de trom.

'Ik mocht gerust kunstenaar worden van mijn ouders. Bijna gênant: 'Dáár ligt de toekomst, Wim!''

Daarbovenop beschikt de moderne kunstenaar, als hij niet ligt weg te teren in een tochtig souterrain of op een raamloze mansardekamer, over een heus team van medewerkers. De kunstenaar creëert, het team voert uit. De allerindividueelste expressie van de allerindividueelste emotie is hier ver te zoeken. Quinze bouwt met dunne latjes een maquette van 30 centimeter hoog, blaast die op tot 80 meter en laat het kunstwerk uitvoeren door bouwvakkers en ingenieurs. Wim Delvoye koopt in de antiekwinkel een koperen Christus aan het kruis, laat Onze-Lieve-Heer door zijn medewerkers inscannen, rekken en plooien en zet vervolgens zijn computergestuurde freesmachines aan het werk. ‘Ja, zo kan ik het ook,’ ben je geneigd te zeggen. Onzin, natuurlijk: bij conceptuele kunst gaat het om het idéé. De uitvoering komt op de tweede plaats. Arme Vincent van Gogh, je hebt voor niets je oor eraf gesneden. Arme Fred Bervoets: stop met drinken en lijden, please.

undefined

'Ik gaf doosjes stront gratis weg. Nu worden ze op eBay voor 1.000 euro per stuk verkocht.' Over de Cloaca-kakmachine

Op het vlak van het pure concept is Wim Delvoye een absolute grootmeester. Betonmolens en gasflessen beschilderen. Kathedralen op rupsbanden monteren. Varkens tatoeëren en dat kunst noemen. In de labo’s van het UZ Gent gaan lonken naar een proefopstelling van kolven, bunsenbranders, bolkoelers, alambieken en retorten en daaruit z’n kakmachine, ‘Cloaca’, distilleren: il faut le faire. Andy Warhol schilderde soepblikken en dollarbiljetten. Delvoye legt de lat een paar kilometer hoger en maakt stront. Art is shit. En wij, varkens, slikken ’m.

Het gesprek met kakmeester Delvoye (50) zal meer dan drie uur duren. Hij braakt volzinnen uit zoals z’n Cloaca het welriekende eindproduct. Later zal heer Wim nog eens tweeënhalf uur aan de telefoon hangen, vanuit Venetië alsjeblieft, ‘om de puntjes op de i te zetten’. Mijn tekst was ’m ‘te veel bandrecordertje’, ‘te talig’. Terwijl ik oceanen dun bloed had gezweet om z’n woordenvloed enige structuur te geven. Dat op zich was al een performance. En avant la musique!

HUMO Je bent afkomstig uit Wervik, een stadje tussen Henegouwen en West-Vlaanderen, op de grens met Frankrijk. Hoe was het om daar op te groeien?

Wim Delvoye «Mijn vader was er leraar aan de basisschool, moeder deed het huishouden. Ik had twee jongere zussen. Voor mij leek Wervik doodgewoon: ik dacht dat ik in het centrum van de wereld leefde. Brussel was in mijn ogen een ongelooflijk grote, bijna mythische stad, honderden kilometers van Wervik verwijderd. China lag nog net iets verder (lacht).»

HUMO Wat voor man was je vader?

Delvoye «Zijn hele leven was hij in dienst van de overheid. Over geld werd niet gepraat. Geld, dat had iets te maken met een bruine envelop met een doorschijnend adresvenstertje. Kom je uit een beenhouwersfamilie, dan is geld niet zo’n taboe. Kinderen van zelfstandigen gaan veel gezonder om met geld, van kleins af aan. Ik vroeg eens aan één van mijn liefjes: ‘Btw, wat is dat?’ Dat meisje, een middenstanderskind, viel op de grond van het lachen. Absurd! Ik was al 20 en ik moest nog alles leren.»

HUMO Was je vader enggeestig?

Delvoye «In vergelijking met mij was heel Wervik enggeestig (lacht). Maar ik heb mijn ouders stilletjes zien opschuiven naar meer openheid. Door mijn werk is ook voor hen een heel nieuwe wereld opengegaan.»

HUMO En je moeder?

Delvoye «Typische huisvrouw. Zachtaardig. Ze was veel met kinderen bezig, ze had een opleiding als kinderverzorgster gekregen, geloof ik. Later nam ze andermans kleine kinderen in huis, ze kon het niet laten.

»De hele keuken in Wervik hing vol met kindertekeningen van mijn zus en ik. Dat was mijn eerste tentoonstelling. In West-Vlaanderen eet en drink je in de keuken. De living dient om te pronken. Dus kwamen familie en vrienden binnen via de keuken: ‘Amai, jullie Wim kan goed tekenen!’ En in het prikken en knippen bleek ik outstanding (grijnst).

undefined

'Andere jongens deden zotte dingen met hun velo of hun skateboard, ik veroverde de meisjes met tekeningen in hun poëziealbum'

»Op m’n 12de deed ik mee aan een ‘creatieve middag’, zoals dat heette. Naast mij zat een mooi meisje. Ik maakte met klei een asbakje en schonk dat aan haar. Ik kreeg een kus terug! Wauw! Zo ging dat dus, als je kunstenaar bent. Andere jongens deden zotte dingen met hun velo of hun skateboard, maar ik veroverde de meisjes met tekeningen in hun poëziealbum. En dat werkte! De meisjes die voor mij vielen, waren van het lieve type: de madonna’s, de stille schoonheden.

undefined

'Als je succes hebt, kun je niet meer zeker zijn van de liefde van een vrouw'

»’t Begint wel te veranderen als je succes hebt. In mijn situatie kun je niet meer zeker zijn van de liefde van een vrouw. Ach, de mensen tout court zijn zo. Het gebeurt mij nog altijd dat ik van het menselijke gedrag schrik. Dat ik zeg: ‘Shit! Goedgelovige klootzak, je hebt je wéér eens laten vangen.’ De naïviteit van het boerengat Wervik zit nog in mij.»

undefined

null Beeld

HUMO Je hebt gelijk: in jouw schaterlach hoor ik nog altijd het jongetje.

Delvoye «Natuurlijk wel. Je kunt dat niet uitgommen. Weet je dat ik mij in de grote steden nog altijd hulpeloos en verlaten voel? Geen oriëntatie. Voor het minste neem ik een taxi. En dan verlies ik het bonnetje, natuurlijk!

»Mijn ouders hadden in de jaren 60 het naïeve geloof dat ‘de computer’ in de toekomst al het werk van de mens zou overnemen. Maar er bestond iets wat níét door de computer kon worden vervangen: kunst! Vrij profetisch, eigenlijk. Dus mocht ik wél kunstenaar worden. Bijna gênant: ‘Dáár ligt de toekomst, Wim!’ Zo ging ik plastische kunsten studeren in Kortrijk. Stel je voor: het onderwijs was er gemengd. GEMENGD! Mijn vriendjes razend jaloers, natuurlijk.

»Mijn vader kluste bij als reisagent voor de VTB (Vlaamse Toeristenbond, red.), een zeer Vlaamsgezinde organisatie. Ik liep dan ook met zo’n reistasje van de VTB, met daarin mijn schildersgerief, naar de academie. Algemeen gelach, natuurlijk. Mijn imago slonk. Alweer (hilariteit). Ik begreep er niets van. Het duurde een jaar voor ik de nieuwe codes doorhad. Ik was niet verlegen, eerder awkward: ik paste niet in het systeem, wist niet goed hoe me te gedragen, had de verkeerde haircut.»


Het ironische van de ironie

HUMO Het grootste deel van je werk lijkt mij door een ironische bril te moeten worden bekeken. Het is altijd tongue in cheek, het heeft een dubbele bodem, het gaat vergezeld van een vette knipoog: ‘Leg het verband. Laat dat brein werken. Denk even na.’

Delvoye «Ironie laat je toe met een glimlach een harde waarheid te zeggen. En dat probeer ik met ieder werk: de waarheid zeggen, míjn waarheid. Ik heb veel miserie gehad met ironie. Wreed gevaarlijk: de mensen begrijpen geen ironie. Tijdens 9/11 was ik in New York, ik volgde er alles op de voet. Je voelde het aan je water: dit wordt een historische dag. Ik kon niet naar huis want de regering had alle luchthavens tijdelijk laten sluiten. Eén van de tv-commentatoren zei toen: ‘This is the end of irony.’ Ik dacht: ‘Daar gaat mijn inkomen! Straks ben ik niet meer in de mode.’ (lacht) Gelukkig liep het allemaal niet zo’n vaart.»

undefined

'Een tv-commentator zei op 9/11: 'This is the end of irony.' Ik dacht: 'Daar gaat mijn inkomen!''

HUMO Had je als jongetje al die schalkse, zwaar ironische humor?

Delvoye «Absoluut. Dat zit bij ons in de familie. Elk trouwfeest, dat was één grote ironische bedoening. Precies omdat je zo iemand ’ns goed de waarheid kon zeggen, begrijp je? Giet daar wat drank op, en je zíét de spanning stijgen. Ironie, dat is vaseline, hè. Je spreekt je uit zonder dat het onmiddellijk kwetst. Tot één nonkel te ver ging, een tante stopte met lachen, en hopla, daar sloeg de vlam in de pan.»

HUMO Laat de naam ‘Delvoye’ vallen, en je hoort de woorden: ‘straffe kost’ en ‘commercieel’. Vaak in dezelfde zin.

Delvoye «Ach, wat betekent dat, commercieel? Niemand koopt een werk alleen maar voor het puur esthetische genot. Er is altijd die bijgedachte: ‘Later verkoop ik het voor méér dan ik ervoor betaald heb.’ (lacht) Dat is ingebakken. Er is altijd een zot die er méér voor geeft dan jij. The greater fool theory wordt dat genoemd. Iederéén legt tegenwoordig de link tussen commercie en kunst. Ik dus ook. Dat is de ironie van ons vak. Denk aan Van Gogh: heeft nooit succes gekend, nooit goed verkocht, van ellende z’n oor eraf gesneden. Het lijkt wel of hij belangeloos aan kunst deed. En precies die belangeloosheid wordt nu zo duur betaald: die arme Van Gogh, toch! Dat gevoel van belangeloosheid, precies dáár geven verzamelaars graag veel geld aan uit. Of het nu om kunst gaat of om oldtimers, maakt niet uit.»

HUMO Wat zegt dat over de mens die kunst koopt?

Delvoye «Dat hij moreel slechter is dan Van Gogh. Of dan Wim Delvoye. Ik ben beginnen kunst te maken uit puur plezier. Ik tekende en schilderde graag. Dat plezier probeer ik te behouden. Ik heb hier mappen met tekeningen liggen die geen mens ooit te zien krijgt. Dat laatste stukje puur plezier kan niemand mij afnemen. En ja, ondertussen word ik ouder, en een slechter mens: ik ken het klappen van de zweep, het wordt allemaal minder romantisch dan ik mij als 14-jarige had gedroomd. Dat moet je… leren aanvaarden.

undefined

'Hoe toon je vandaag dat je veel geld hebt? Door kunst te kopen! Je koopt een Warhol, en dan nodig je het meisje van je dromen uit en toon je haar achteloos je Warhol. Of je Delvoye, voor de wat armere man'

»Het genieten van kunst – denk aan de grotschilderijen van Lascaux – is minstens twintigduizend jaar oud. Maar het idee van trading, van verkoop, is véél ouder. Alle dieren doen aan trading: als jij mee mijn nest bouwt, mag je met mij paren. Als je voor mij een mooi liedje zingt, ga ik met je mee. Ik ben zot van Richard Dawkins: híj weet waarover het gaat. Hoe toon je vandaag dat je veel geld hebt? Door kunst te kopen! Je koopt een Warhol, en dan nodig je het meisje van je dromen uit en toon je haar achteloos je Warhol. Of je Delvoye, voor de wat armere man. De ogen van dat meisje worden groter. ‘Hallo! Híér moet ik zijn...’ Zo werkt het vaak, denk ik.

»Ach, dat geld… Je hebt mensen van six digits, en mensen van seven digits. Heb je 10 miljoen op de bank, dan kun je al eens aan een Tuymans denken, af en toe. Ga je naar eight digits, dan kom je uit bij Gauguin, Picasso, Manet

HUMO En waar zit jij?

Delvoye «In de six to seven, denk ik. Stel je voor: je krijgt een mooi huis voor één werk.»

HUMO Is dat niet beangstigend? En lekker tegelijk?

Delvoye «Niets is wat het lijkt. Straffer: ’t is iedere keer weer op het slappe koord dansen. Mijn overhead, man! Mijn onkosten! Dat loopt ook in de six digits. Mijn businessplan is berekend op hoogconjunctuur: ’t moet goed gaan opdat de mensen kunst kopen. Komt er een crisis – en die komt er, altijd weer – dan gaat het ook voor mij slecht.»

HUMO Je hebt een eigen nv: Delvoye Art. Met andere woorden: je windt er geen doekjes om.

Delvoye «Maar nee! Ik vond een nv de beste structuur om goed te slapen. Toen ik begon, had ik helemaal niets. Kwam er een aangetekende brief, dan vreesde ik dat het weer een factuur was... De hele dag was ik bezig met geld, net omdat ik het niet had. Nu ik wél geld heb, kan ik veel vrijer en losser creëren. Oscar Wilde had dat goed gezien: ‘Ik hou niet van arme mensen, want ze praten de hele dag over geld.’ Gemeen, hè (glimlacht). Je komt een vriend tegen in de Veldstraat en het eerste wat die zegt, is: ‘Zeg, kun je mij geen 50 euro lenen?’ Nee, Oscar had een punt.

»Nu werk ik met een ploeg, een team. Die jongens en meisjes zijn duur, maar ze nemen mij alle zorgen uit handen, zodat ik maar één ding hoef te doen: creëren. En interviews aan Humo geven. Al het andere gezeik wordt voor mij gedaan.

»Mijn onkosten zijn gigantisch. Het verkochte percentage van mijn werk is miniem: heel af en toe verkoop ik een echt groot werk. En het kleinere spul, dat is peanuts. (Denkt na) Eigenlijk ben ik een entertainer: ik zit, net als jij trouwens, in de entertainmentbusiness. Journalisten, schrijvers en andere kunstenaars die dat niet beseffen: zij dwalen (hilariteit). Ik rangschik ze bij de pretentieuze mensen. Wij zijn er om de mensen te amuseren. We zijn clowns.»

HUMO Je werkt komt soms berekenend over. Je bent uit op effect, je wilt scoren. Mag voor mij best, hoor, maar soms ligt het er wel erg dik op.

Delvoye «Ach, alles wordt berekend en uitgerekend. Zelfs kleuters zijn al berekenend in hun uitspraken en handelingen, dat wijst nieuw wetenschappelijk onderzoek uit. Maar het heeft ons wel meer dan tienduizend jaar gekost om erachter te komen. Wie is er wel 100 procent te vertrouwen? Iedereen flirt, hoewel hij een vaste vriendin of vrouw heeft, of zit anders wel op Facebook of Twitter te rotzooien. Mijn fout was misschien: ik heb een te goede moeder, dus heb ik vrouwen altijd op een sokkel geplaatst. Intussen staan ze gewoon met hun voetjes op de grond.»

undefined

null Beeld


Flappentap Delvoye

Delvoye «Ik heb altijd in fabrieken gewoond. Of, zoals hier, in een oude school. Toen vond ik, in het rampzalige jaar 2008, een prachtig kasteel in Kwatrecht, dat sinds de 18de eeuw onaangeroerd was gebleven. Wauw!»

HUMO Je wilde er een beeldentuin oprichten, maar je kreeg meteen de milieuactivisten op je dak. ‘Ik zal mijn soldaten op u afsturen en uw huis in de fik steken,’ snauwde je hen toe. Waarop er prompt een proces volgde – het eerste van vele.

Delvoye «Er werd niet bij verteld dat die kerels hier binnengebroken hebben. Ze stonden plotseling op mijn domein, privébezit dus, met ringen in hun neus en hun oren. Stel dat ik hetzelfde in hún tuin zou doen. Die lui permitteren zich alles. Dat was huisvredebreuk! Maar zij kaatsten de bal terug en betichtten mij van dingen waarvoor je tien maanden gevangenis kunt krijgen. Hun verhaal was gefabriceerd, meneer. Ik was voor een tentoonstelling in Tasmanië. Ik zat in een bar toen m’n phone rinkelde. Een vrouwenstem. Politie: ‘Gelieve u onmiddellijk op het politiebureau zus en zo te willen aanbieden, om er ondervraagd te worden over het uiten van doodsbedreigingen aan het adres van tsjik en tsjak.’ Ik reageer met: ‘Ik hoor hier blijkbaar de laarzen over de straat denderen, madam.’ Wel, voor die onnozele woorden ben ik veroordeeld: smaad aan de politie. Zes maanden voorwaardelijk!

»In een mum van tijd had ik een batterij advocaten nodig: een milieuadvocaat, een gewone advocaat, één die gespecialiseerd is in ruimtelijke ordening, één die gespecialiseerd is in natuurbehoud. Die heren heb ik consequent betaald, zes jaar lang. Pas toen kwam ik erachter dat er plannen bestaan om twaalf windmolens naast mijn terrein te bouwen, elk meer dan 200 meter hoog. Miljoenen en miljoenen gaan erachter schuil. De provincie strijkt per windmolen een half miljoen finder’s fee op. Daar ging het vanaf het begin om.»

HUMO Je vecht, net als Don Quichot, tegen windmolens?

Delvoye «Voilà. Die hele zaak heeft mij, zes jaar lang, 100.000 euro per jaar gekost.»

HUMO Zou het kunnen dat er zijn die denken: ‘O, die gekke Wim Delvoye verdient geld als slijk. Die gaan we ’ns pluimen’?

Delvoye «Precies. Wim Delvoye is bekend, die maakt graag van z’n oren, bij hem valt wat te rapen.»

HUMO Had je niet beter allang toegegeven en dat fucking kasteel weer verkocht?

Delvoye «Nu denk ik er wél zo over, nu ik dat weet. Maar je raakt zo’n kasteel niet in één, twee, drie kwijt. Zeker niet voor het geld dat je erin hebt gestopt. Het escaleert! De milieuwetten zijn er om de mensen te beschermen. Maar in werkelijkheid worden ze door de overheid schandelijk misbruikt, met als doel: je dwingen je domein voor een prikje te verkopen. Nodeloos geweld!»

undefined

'Mijn kunst liet hun koud. Ze waren totaal onverschillig voor mijn talent.' Over de getatoeëerde varkens

HUMO Zal een vrije vogel als Wim Delvoye in de toekomst nog mogelijk zijn?

Delvoye «Nee! Bij ieder werk dat ik maak, bel ik eerst m’n advocaat: ‘Kan dit wel? Riskeer ik geen gevangenis?’ De hele heisa rond mijn getatoeëerde varkens! Die arme beesten zouden pijn hebben geleden. Maar we eten wel met z’n allen mosselen. We koken ze levend! En ik ben nota bene vegetariër.»

HUMO In 1997 heb je die fameuze varkens voor het eerst getoond, in het Middelheim: vier levende, getatoeëerde madammen.

Delvoye «Met die vier pigs heb ik Europa afgereisd. Iedere keer weer moest ik een galeriehouder of museumdirecteur ervan overtuigen om de nodige moeite te doen: je hebt vergunningen nodig, je moet een oppas voor de dieren vinden, je moet zorgen dat het plaatselijke GAIA niet dol wordt (lacht). De boodschap is duidelijk: er is geen verschil tussen mens en dier. En zijn de meeste mensen geen varkens? Een modern varken, dat heeft iets van een vleesfabriek, hè, met dat enorme buisvormige lichaam, die stompe snuit en die kleine pootjes.»

HUMO Tatoeëerde je de beestjes zelf?

Delvoye «In het begin wel. Ik wilde mijn tatoeëerders tonen dat ik het ook zelf kon: ik wilde mijn membership bij die kerels verdienen, snap je. De basistekeningen zijn uiteraard allemaal van mij. Tatoeëerders zijn vaak erg trots: ze willen hun eigen werk brengen. Tattoo Bertje, een groot talent dat zichzelf dokter Bertje noemt, weigerde mee te werken, precies daarom.»

HUMO Er zat indertijd ook een niet-getatoeëerd gezelschapsvarken bij.

Delvoye «Een varken is een sociaal dier. Zet een varken alleen en het kruipt in een hoek. Het varken heeft mij enorm veel geleerd, meer dan het zelf zal toegeven. Wij staan er zeer dicht bij: transplantatiechirurgen werken bij voorkeur met varkensorganen. Toen ik mijn varkens tatoeëerde, stond de biotechnologie in het middelpunt van de aandacht: je had het eerste gekloonde schaap, Dolly, je had het fameuze menselijke oor dat op de rug van een muis groeide. Fantastisch!»

HUMO Als je zo’n varken tatoeëert, ben je er erg close mee: het is echt body-body, als met een Thaise masseuse.

Delvoye «Ik hield van m’n varkens. Ze kregen een lichte verdoving, en na de tatoeage kregen ze verzachtende zalf opgesmeerd. Daar waren ze mij erg dankbaar voor. Ik was bang dat ze met hun tatoeages tegen palen en wanden zouden gaan schrobben, omwille van de jeuk. Maar dat deden ze níét! Rond de aars kon ik niet tatoeëren: een veel te gevoelige plek. Een varken is sterker dan een mens: als je het pijn doet, geeft het je een schop. We hebben verschillende keren een tatoeëerder met een blauw oog gehad: het varken had, onder narcose, naar z’n gezicht getrapt.

»We hadden één begeleider per varken voorzien, om de jeuk weg te masseren. De varkens werden er rustig door. Soms beperkten wij ons tot lokale verdoving van hun gat en masseerden we zachtjes hun kop. Het liefst van al werden ze achter hun oren gestreeld. Levensles: je kunt meer bereiken met massage en zalfjes dan met chloroform.»

undefined

null Beeld

HUMO Werden die varkens ook vriendinnen?

Delvoye «Absoluut. Ieder varken had z’n eigen karakter, het ene lag mij al wat beter dan het andere. Het ene sliep wat meer, het andere was een beetje méchant, het derde was vooral curieus. Het werden net mensen.»

HUMO Beseften je varkens dat ze met grote kunst rondliepen? Gingen ze zich koket gedragen? Ontstond er spanning tussen de getatoeëerden en de niet-getatoeëerden?

Delvoye «Nee, op dat vlak bleven ze varkens: mijn kunst liet hun koud. Ze waren totaal onverschillig voor mijn talent. Ik heb gespeeld met spiegels, maar dat interesseerde hen niet. Ze keken ook niet naar elkaars tatoeages. Varkens hebben, jammer genoeg, zeer slechte ogen. Wel hebben ze een goede neus, maar alleen voor wat ze interesseert. (Abrupt) Wist je dat vogels veel verstandiger zijn dan de meeste zoogdieren? Vogels zijn ongelooflijk. Ze kunnen liegen en bedriegen en je om de tuin leiden. Wij zijn niet de enigen op de wereld die verstandig zijn en gevoelens hebben.»

HUMO Wat is er nadien met je varkens gebeurd?

Delvoye «Die zijn uiteraard dood – een varken wordt niet zo oud. Hun vellen zijn gelooid en bewaard. Jammer genoeg is varkensleer moeilijk te bewerken. En het liefst mag er geen direct licht op vallen. Uiteindelijk wordt die huid perkament.»

HUMO Wie koopt dat soort dingen? Wie koopt een Wim Delvoye?

Delvoye «Mensen die alles al hebben en met hun geld geen blijf weten. Wat moeten ze anders nog kopen? Als kunst niet bestond, zou ze dringend moeten worden uitgevonden, precies voor dat soort mensen. ’t Is eigenlijk te zot voor woorden: je maakt iets voor je eigen plezier, en een ander geeft er geld voor! Ongelooflijk, toch.»


Wat de scheet zegt

HUMO Over naar je grote symbolische werk, de kakmachine Cloaca. De boodschap liegt er niet om: kunst is stront.

Delvoye «Zijt maar zeker. Jan Hoet had mij in 1992 uitgekozen voor Documenta IX, en daar stelde ik gespiegelde stronttegels tentoon. Toen groeide het idee: als ik nu eens een machine bedacht die zomaar begint te kakken? Met de jaren werd dat idee een obsessie. Ik begon advies in te winnen. Eigenlijk heb ik van niemand echt hulp gekregen.

»Ik koos meteen voor the real thing: mijn Cloaca moest écht kunnen kakken, inclusief de juiste stank. Ik trok met mijn kakmachine naar New York, net na 9/11. Het New Museum, waar ik Cloaca wilde tentoonstellen, lag vlak bij Ground Zero, op West Broadway. De Amerikanen vonden: ‘Die machine van jou, dat is eigenlijk een biologisch wapen. Wie heeft dat geval gebricoleerd?’ Ik voelde dat mijn show in het gedrang kwam. De heren hadden papieren nodig, bewijzen dat mijn machine geen ziekten zou verspreiden. Amerikanen zijn nogal vies uitgevallen, zie je. Dus heb ik een dokter van het UZ Gent aangesproken, die het geheel achteraf een wetenschappelijk tintje heeft gegeven. Maar basically was de Cloaca volledig mijn ontwerp.»

HUMO De Cloaca huldigt een nihilistische visie op de kunst en op het leven.

Delvoye (knikt) «Bruegel had die idee al eerder verwerkt, net als Jheronimus Bosch. Denk ook aan de vanitastaferelen uit de 17de eeuw: een mooi meisje kijkt in de spiegel en ziet daar een schedel, of een opengesneden lijk vol ingewanden, aangetast door de maden!»

HUMO Andy Warhol tekende dollarbiljetten. Hij gebruikte z’n eigen zeefdrukken als vloermat en handtekende alles wat je hem toestopte. Ook bij hem klonk het: ‘Art is no big deal.’ Na de Cloaca gaapt de afgrond en stopt de kunst.

Delvoye «Dat gevoel had ik ook zelf, in het begin. Ik dacht: ‘Wat valt er na mijn machine nog te maken of te bedenken?’ De Cloaca heeft mij jaren achtervolgd.»

HUMO Voor Jan Fabre leek stront de limiet. Oorsmeer, zweet, vingernagels, urine, sperma, bloed: geen probleem. Maar stront, daar werk je niet mee.

Delvoye «Wat de meeste van mijn werken gemeen hebben: het gaat aan de basis vaak om zeer democratische objecten. Ik beschilder of bewerk betonmolens, gasflessen, autobanden, schoppen, strijkplanken. Dat zijn allemaal gelijkmakers, net als stront en de anus. Iedereen heeft een anus, iedereen kent een gasfles, iedereen moet kakken. Stront is de ultieme gelijkmaker. Sperma niet. Het potentieel van stront is, cultuurfilosofisch gesproken, gigantisch. Om mee te spelen, om over na te denken. Tijl Uilenspiegel stapt een kerk binnen en laat daar een enorme scheet. Die scheet zegt: ‘God bestaat niet.’ Ook de aars is een mooie gelijkmaker. Rijk of arm, vrouw of man, zwart of blank, mens of dier: een aars hebben wij allemaal. Uit die aars komt bij allemaal hetzelfde: kaka. En, verder redenerend: wat zijn wij meer dan kleine cloaca’s? Cloaca’s zonder diploma (barst uit in hilarisch lachen). Wat is het leven meer dan: eten of gegeten worden, en vervolgens dat eten weer uitschijten? De rest is allemaal vernis. Als dat geen levensles is!»

HUMO Je bent het succulente eindproduct van de Cloaca ook vacuüm gaan trekken en verkopen. En er waren kopers voor! Die hebben nu een doosje stront op hun schouw staan, getekend: Wim Delvoye.

Delvoye «Correctie: ik gaf die gratis weg. Nu worden ze op eBay voor 1.000 euro per stuk verkocht. Zo heb ik Andy Warhol met z’n soepblikken bijna 19de-eeuws gemaakt! Hiermee heb ik zelfs Piero Manzoni herleid tot oude troep. Kunstenaars zijn geneigd de mens te verheffen: zijn gedachten zijn speciaal, zijn emoties zijn speciaal, zijn lichaam is speciaal, zijn bloed, zijn urine, zijn speeksel: allemaal speciaal. (Verachtelijk) Wat dénken die kunstenaars wel!

»De romantische kunstopvatting zegt: Karel Appel gooit in drie seconden een doek vol verf, uiting van zijn hoogst individuele emoties, en noemt dat kunst. Wim Delvoye zegt: bullshit. Als ik dat wil, zou ik best prachtige traditionele schilderijen kunnen produceren: ik kan zeer goed tekenen en schilderen. Maar ik vertik het. Ik zou, met enige chemische assistentie, best een vals 17de-eeuws meesterwerk kunnen maken. Ik zou de Han van Meegeren van de 21ste eeuw kunnen zijn. Mijn getatoeëerde Madonna bewijst het.»


Een zak stront

HUMO Wat is je mensbeeld? Voor mij luidt jouw boodschap: ‘Het leven is zinloos. De mens is no big deal.’

Delvoye «Exactly. De mens is niet meer dan een tube, een holle buis, een zak met wat slijm, water, gebeente en microben erin. Geen groot verschil met een regenworm. Dat wij naar de maan gevlogen zijn en die regenworm niet: wat maakt het uit? Ik ben niet onder de indruk. Charles Darwin had het allemaal door. De mens is níét ‘het ultieme doel van de schepping’. De mens is… een zak stront.»

HUMO ‘Mijn waarheid heeft altijd een donker kantje,’ zeg je vaak.

Delvoye «Iédere waarheid heeft altijd een donker kantje. De waarheid ontneemt je al te grote illusies, het maakt je minder naïef. Wanneer ik als puber naar films keek of een boek las, voelde ik altijd meer sympathie voor de underdog. Ja, de loser fascineert mij. Ik ben geïntrigeerd door mensen die net naast het succes grijpen. Vreemd, hè.»

HUMO Is Wim Delvoye een pessimist?

Delvoye «Hangt ervan af hoe je het bekijkt. Mijn bomma heeft twee wereldoorlogen meegemaakt, ik zit nog altijd te wachten op mijn eerste. Maar die komt er, hoor: ik geloof dat we nog patatten gaan krijgen. Mijn generatie hier in West-Europa is geneigd te denken: ‘’t Zal allemaal wel koelen zonder blazen.’ De mensen zijn verwend. De mensen liggen in slaap. En tegelijk zijn ze bang.

undefined

'Er is geen God, geen hoger doel, je overleeft alleen maar omdat je tijdelijk beter aan de veranderende omstandigheden bent aangepast'

»Ik ben dur de comprenure, de horror is maar traag tot mij doorgedrongen. Ik heb er lang over gedaan om tot mijn eindconclusie te komen. Mijn Copernicus-moment kwam er toen ik ging beseffen dat de mens helemaal niet in het centrum van de wereld staat. Later kwam mijn Darwin-moment: wij zijn niet meer dan een dier dat, dankzij de natuurlijke selectie, voorlopig triomfeert. Voorlopig, daar druk ik op. De seksuele selectie, ook. Het besef van: jij hebt een dik gat omdat je grootmoeder een dik gat had. En háár moeder en grootmoeder ook. En, ten slotte, het blinde van de natuurlijke selectie: er is geen God, geen hoger doel, je overleeft alleen maar omdat je tijdelijk beter aan de veranderende omstandigheden bent aangepast. Tijdelijk! Het spel van de genen! Fascinerend. De rest is bullshit. Als dat geen levensles is voor de brave Humo-lezer!»

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234