null Beeld

Wolfgang Leonhard - Kanttekeningen bij Stalin

Soms bevat een boek een betekenis die door geen enkel woord in de tekst gedragen wordt. 'Kanttekeningen bij Stalin' (Het Spectrum) van Wolfgang Leonhard is daar een voorbeeld van. Hoewel Leonhard nooit rechtstreeks verwijst naar Sebastian Haffners 'Kanttekeningen bij Hitler' (uit 1978) is het duidelijk dat hij bij het schrijven en bij het bedenken van een titel die magistrale korte schets van Haffner over de Führer voor ogen had. Zonder het met zoveel woorden te zeggen geeft hij daarmee ook aan dat Stalins 'socialisme in één land' op een aantal punten akelig sterk leek op het Duitse 'nationaal-socialisme'.

Leonhard is, net als Haffner, een bevoorrechte getuige. Als kind van een gevluchte Duitse communiste kwam hij in 1933 - hij was toen twaalf - in de Sovjet-Unie terecht. Als schoolkind beleefde hij er de tijd van de grote 'zuiveringen', dat wil zeggen: van de massale arrestaties, opsluitingen en executies. Zijn eigen moeder verdween voor vele jaren in een strafkamp. Leonhard laat die persoonlijke herinneringen zwaarder doorwegen dan Haffner, maar voor de rest past hij dezelfde techniek toe: hij grijpt een aantal momenten in Stalins carrière aan om het mechanisme achter het monster bloot te leggen.

Stalin is voor Leonhard in de eerste plaats de verrader van Lenins erfenis. Hij heeft zich op een sluwe wijze meester gemaakt van de bolsjewistische partij en die vervolgens volledig omgebouwd naar eigen inzichten: de elitepartij werd een massaorganisatie van meelopers, het internationalisme ging op de schop voor de aanbidding van Moedertje Rusland.

Leonhard heeft dit boekje geschreven omdat hij zich zorgen maakt over de terugkeer van Stalin als patriottische held in het Rusland van vandaag. Vladimir Poetin is een bekend Stalin-bewonderaar, al vindt hij de prijs die de Russen voor Stalins leiderschap betaalden aan de hoge kant. Vorig jaar nog stemden de kijkers van het televisiestation Rossiya massaal op de dictator in de wedstrijd 'De Grootste Rus'. Jozef Stalin eindigde derde. Niet kwaad voor een Georgiër, en totaal onbegrijpelijk voor een massamoordenaar. Dit moet Stalins ultieme triomf zijn: zelfs over de wild-kapitalistische ex-Sovjet-Unie blijft de schaduw van Big Brother hangen. Ignorance is strenghth. Of was het omgekeerd?

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234