Yannick M. Dangre: 'Dichten over Salah Abdeslam'

Pas 28, al zes gepubliceerde werken én zowel de Debuutprijs als de Herman de Coninckprijs op zak: op vrijdag 3 november kunt u op de Boekenbeurs met rode kaken aanschuiven bij schrijver-dichter Yannick M. Dangre, terugdenkend aan de dingen waar ú zich als twintiger zoal mee bezighield.


Lees hier alles over Humo op de Boekenbeurs

HUMO Michel Houellebecq noemt literatuur ‘één van de hoofdkunsten van een Avondland dat voor onze ogen ten einde loopt’. Klopt het dat met het veranderen van het tijdsgewricht ook het belang van literatuur afneemt?

Yannick M. Dangre «Onontkenbaar. Vroeger had je ’s avonds bij wijze van spreken de keuze tussen een boek, de tv, een gezelschapsspel of je minnares, terwijl je nu uit nog honderden andere bezigheden kunt kiezen. Komt daar nog eens bij dat het huidige onderwijs steeds minder op literatuur focust: dan is het niet raar dat de boekenverkoop afneemt.

»Ik kom zelf uit een gezin dat totaal niet cultureel onderlegd was, maar had gelukkig een fantastische literatuurleerkracht die me vanaf het derde middelbaar allerlei romans heeft aangereikt. Een wereld ging voor me open: tot dan las ik zelfs geen jeugdboeken. Het is onzin dat het onderwijs zich moet plooien naar de interesses van de leerlingen: je moet hun juist zoveel mogelijk dingen aanreiken, zodat ze kunnen ontdekken wat hen interesseert. En geen enkel vak zal de aandacht van een héle klas weten vast te houden. Volgens Remco Campert zaten er in de jaren 30 en 40 ook maar gemiddeld twee jongetjes in de klas die graag lazen – alle anderen gingen liever voetballen. Maar zoals altijd in dit tranendal: je moet het doen voor die enkelingen. Laat literatuur dus maar stevig in die eindtermen staan en zorg voor goede leraars.»

HUMO Zullen mensen over pakweg vijftig jaar dan überhaupt nog lezen?

Dangre «Als de aarde dan nog niet volledig naar de kloten is: ja. Doemdenkers zoals Philip Roth beweren dat de roman zal verworden tot wat poëzie nu is: iets wat in ons taalgebied door hooguit een paar duizend man gevolgd wordt. Het aantal lezers zal wel dalen, maar toch niet zo drastisch, denk ik. Romans kunnen een ongelooflijk breed spectrum bestrijken: je deelt de gedachten van de auteur, verzint zelf beelden bij zijn woorden, en je kunt je ook nog eens laven aan de stilistische schoonheid. Dat heeft lezen ook voor op film en tv. Je hoort weleens dat de knappe knoppen zich steeds vaker laten leiden door het geld en zich toeleggen op het schrijven van scenario’s voor tv-reeksen, maar in een tv-serie kan niet alles wat in een roman mogelijk is – en vice versa natuurlijk. Het zijn twee verschillende dingen.»

HUMO Is het vreemd om te beseffen dat je deel uitmaakt van een krimpende branche?

Dangre «Uiteindelijk maakt het voor mij niet zoveel uit: zelfs als er maar honderd lezers in ons taalgebied zouden zijn, zou ik nog steeds boeken schrijven. Iets doen waar geen hond op zit te wachten, heeft zelfs iets heel moois: het is eigenlijk de samenvatting van het mens-zijn. Dat neemt niet weg dat ik het jammer vind, natuurlijk: hoe minder lezers, hoe minder potentieel bereik mijn boeken hebben. En hoe minder mensen van hun pen kunnen leven. Al moet je dat ook in zijn context plaatsen: honderd jaar geleden konden schrijvers óók niet van hun pen leven – historisch gezien zijn we op dat vlak de laatste decennia verwend geweest.

»Zelf lees ik twee boeken per week. Sommige auteurs lezen niet terwijl ze zelf aan het schrijven zijn, maar voor mij werkt dat alleen maar inspirerend. Momenteel ben ik bezig in ‘Ada’ van Vladimir Nabokov: ik vind het leuk om moderne werken met klassiekers af te wisselen. De klassiekers hebben de tand des tijds al doorstaan; het is maar de vraag wat er van de boeken van vandaag overblijft.

»Omdat ik boeken mooie objecten vind, koop ik enkel papieren exemplaren. M’n laatste aankoop was ‘La vie, mode d’emploi’ van Georges Perec: een fantastisch cultboek uit de jaren 70. Maar eigenlijk ga ik nog best vaak naar de bib: mijn leeshonger is te groot voor mijn portemonnee.»

HUMO Heb je al ooit een boek gestolen toen je in geldnood zat?

Dangre «Als puber heb ik wel wat boeken uit De Slegte ontvreemd: als je ze in zilverpapier wikkelt, kun je ermee naar buiten wandelen zonder dat het alarm af gaat. Tijdens het lezen overviel mij toen vaak een schuldgevoel, zeker als het een slecht boek was: ‘Heb ik dat risico genomen voor zó’n kutboek?’ (lacht)

»Je zult me nooit betrappen met een e-book: een mens brengt al genoeg tijd door achter een scherm. Dat e-books niet zo populair zijn als vijftien jaar geleden werd voorspeld, bewijst dat mensen nog steeds verhalen op papier willen lezen.»

HUMO Het heeft dus nog zin om de Boekenbeurs te organiseren?

Dangre «Zeker! Om de parallel met het onderwijs te trekken: zelfs als er maar één 16-jarige voor een handtekening van Marcske van ‘De Kampioenen’ komt, maar een boek meeneemt omdat hij toevallig de literatuurafdeling passeert, dan is het al de moeite waard geweest. Het is een zeer goed initiatief, waar ze in Nederland trouwens heel jaloers op zijn.»

HUMO Omgekeerd zijn Belgische boekenliefhebbers dan weer jaloers op de boekenprogramma’s die op de Nederlandse televisie te zien zijn.

Dangre «Er zijn er in Nederland ook heel veel afgevoerd, maar het vroegere ‘Hier is… Adriaan van Dis’ en het huidige ‘VPRO Boeken’ zijn voorbeelden van hoe het óók kan. Hier heerst het idee dat een boekenprogramma hip en flitsend moet zijn, terwijl geen enkele puber naar een boekenprogramma zal kijken omdat het pakweg vol videoclips zit. Een boekenprogramma mag best ‘degelijk’ en ‘interessant’ zijn – vergelijk het met wat Thomas Vanderveken doet met ‘Alleen Elvis blijft bestaan’.»

HUMO Wat komen je lezers je zoal vertellen tijdens signeersessies?

Dangre «Elke auteur is wel bekend met de oudere huisvrouw die haar levensverhaal uit de doeken komt doen (lacht). Maar dat is niet erg: het is vaak leuk om te horen, en misschien kun je er zelfs een anekdote uit pikken om later in een boek te verwerken. Ik vind het vooral fijn om eens contact te hebben met de lezer: uiteindelijk zit je toch alleen op je kamertje te schrijven, en in principe zit de lezer ook alleen op zijn kamer te lezen. Als je dan ook nog eens te horen krijgt dat je werk hen geraakt heeft, dan weet je dat je het toch niet voor niets doet.»

HUMO Voor welke auteur zou je zelf staan aanschuiven?

Dangre «Voor Houellebecq en voor Patrick Modiano, mijn favorieten. En mocht hij nog leven: voor Marcel Proust. Zijn ‘À la recherche du temps perdu’ vind ik het beste boek aller tijden, zowel stilistisch als inhoudelijk. Ik voel me verwant met zijn thematiek: het meedogenloze verstrijken van de tijd, herinneringen… Een feest van schoonheid voor melancholische jongetjes.»

HUMO In je dichtbundel ‘Nacht en navel’, vorige maand verschenen, snijd je voor het eerst politieke thema’s aan: migratiestromen, de oorlog in Syrië, terroristische aanslagen.

Dangre «Ik heb ontdekt dat een gedicht een interessante vorm is om daarover te reflecteren, omdat je het heel dubbelzinnig kunt houden. Zoals de titel al aangeeft, wilde ik zowel de binnenwereld – die doorgaans in poëzie centraal staat – als de buitenwereld behandelen, en onderzoeken hoe die op elkaar inwerken. De titel verwijst natuurlijk ook naar Nacht und Nebel (de klasse van concentratiekampen die tijdens de Tweede Wereldoorlog in het leven werd geroepen om verzetsmensen spoorloos te laten verdwijnen, red.). Er staan gedichten in die geschreven zijn vanuit het standpunt van terroristen als Salah Abdeslam (verdachte van de aanslagen in Parijs, red.) en Ibrahim El Bakraoui (zelfmoordterrorist bij de aanslagen in Zaventem, red.), zonder hen te demoniseren: het zijn nu eenmaal ook ménsen. Hoe verhoud ik mij tot hun acties? Zou ik dat zelf ook kunnen doen? Ik wil veroordelen noch vergoelijken: ik zie mezelf vooral als een observator van menselijk gedrag.»

HUMO In het gedicht ‘Omran Daqneesh’, naar het 5-jarige jongetje dat wereldwijd bekend werd door de beelden waarop hij vol gruis en bloed zat na een bomaanslag in Aleppo, schrijf je: ‘het zijn anderen die staren naar mijn spijt / omdat ik na drie dagen uit hun hersens verdwijn’.

Dangre «Ik wil de lezer ook confronteren met zichzelf – wat ik als een zeer grote kracht van literatuur beschouw.

»In ‘Pamflet’ schrijf ik: ‘Misschien is het belachelijk en toch blijf ik beweren: / koop geen pamfletten maar poëten’. Poëten bieden volgens mij meer troost en inzicht dan pamfletten, en zijn in ieder geval genuanceerder. Ik houd niet van het politieke schrijven, dat vaak in geschreeuw en eenzijdige standpunten vervalt – terwijl het interessante van literatuur net haar veelstemmigheid is. Ik vind het ook ongelooflijk naïef om te denken dat politiek schrijven iets uitmaakt: er heeft nog geen enkele roman de geschiedenis veranderd, en geen enkele politicus ligt wakker van literaire teksten. Literatuur kan een verschil maken in het persoonlijke leven van de lezer, maar zal nooit het beleid veranderen. En misschien maar goed ook.»

HUMO Dat je een impact kunt hebben op je publiek, staat ook in ‘Lezer’: ‘aan de andere kant van mezelf / zit alleen maar een oude huisvrouw, stil als behang, / te zoeken naar troost die ik hier slijt, woord per woord.’

Dangre «Het bieden van emotionele en intellectuele troost is zeker één van de belangrijkste functies van literatuur. Een boek is een persoon die op een heel directe manier tot je spreekt, zonder aanwezig te zijn. Als je merkt dat de auteur met dezelfde problemen worstelt en dat ook nog eens in mooie bewoordingen weet te vatten, dan kan het lezen van een boek louterend werken. Wat ik zelf uit boeken haal – de mogelijkheid om in dit lelijke leven toch schoonheid te beleven en de tijd eventjes te verschalken – wil ik anderen ook bieden.»

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234