Yoko Ono over John Lennon: dertig jaar na zijn dood

Precies dertig jaar geleden werd John Lennon voor zijn deur in Manhattan neergekogeld, eerder dit jaar vierde hij postuum zijn zeventigste verjaardag. ’t Zijn dan ook drukke tijden voor Yoko Ono, ‘de beroemdste onbekende artieste ter wereld’ (dixit Lennon). Gedijde ze vroeger vooral in de schaduw van haar echtgenoot, dan waakt ze nu als een moederkloek over zijn nalatenschap, zoals het een professionele weduwe betaamt.

'Als hij alleen maar mooie liedjes had geschreven, had hij nog geleefd'

Als ze geen heruitgaven van zijn werk superviseert – onlangs zagen de tjokvolle ‘Signature Box’ en de compilaties ‘Power to the People: The Hits’ en ‘Gimme Some Truth’ het levenslicht – dan hamert ze op het blijvende belang van zijn boodschap: ‘Hij durfde de vinger op de wonde te leggen, ook al riskeerde hij daarmee lijf en leden.’

Yoko Ono «Ik voel nog altijd een grote verantwoordelijkheid tegenover John en zijn werk. Ik denk dat we er tot dusver in geslaagd zijn om ze allebei eer aan te doen, maar dit jaar wou ik toch nog een tandje bijsteken. Het was ook een persoonlijke mijlpaal: ik ben nu zevenenzeventig, ik weet niet of ik er voor Johns volgende grote verjaardag nog zal zijn.

»Ik drijf mezelf ook tot het uiterste omdat we de energie, de spirit en de kracht van John vandaag meer dan ooit nodig hebben. De jeugd leeft in een sfeer van beklemming. Er gebeuren zoveel angstwekkende dingen in de wereld dat we dreigen te vergeten dat we er wel degelijk wat aan kunnen dóén. John wijst ons daarop: ‘Gimme Some Truth’ (uit zijn gelijknamige protestsong uit 1971, red.) is maar één zinnetje, maar stel je eens voor dat we dat naar alle politici van deze wereld zouden sturen!

»John durfde de vinger op de wonde te leggen, ook al riskeerde hij daarmee lijf en leden. Als hij alleen maar mooie liedjes had geschreven, had hij nog geleefd.»

– Door pacifistische anthems als ‘Give Peace a Chance’ en ‘Happy Xmas (War is Over)’, die de antiVietnambeweging adopteerde, en protestsongs als ‘John Sinclair’, over de gelijknamige activist die een celstraf van tien jaar uitzat voor de verkoop van twee joints, werden jij en John een doorn in het oog van de regering-Nixon. Jullie werden zelfs in de gaten gehouden door de FBI.

Ono «Vooral John. Hij was de beroemdheid die iedereen kende en daardoor een bedreiging vormde; ik speelde alleen een ondersteunende rol. maar hij heeft allerhande politici zeker op de huid gezeten, en misschien zelfs beïnvloed. Hoe het ook zij: we hebben heel wat mooie songs aan Nixon en co. te danken.»

– Songs waren één manier om de wereld wakker te schudden, jullie befaamde bed-ins een andere.

Ono «Teleurgesteld dat sommige perslui waren, omdat we alleen maar wat zaten te zitten in dat bed! Ze stonden ons vaak ook gewoon uit te lachen, wat we absoluut niet verwacht hadden. Vandaag zouden mensen niet meer zo hard lachen met zo’n actie...

»Bij alles wat John en ik deden om de wereldvrede te promoten dachten we dat het er na één of twee jaar allemaal al veel beter zou uitzien. We zijn nu zoveel decennia verder en er is nog altijd niks veranderd: negenennegentig procent van de wereldbevolking wil niks liever dan vrede, maar één procent weigert zich daarbij neer te leggen.»

– En is er al een nieuwe John Lennon opgestaan om ons daarop te wijzen?

Ono «Ach, net als John geloof ik niet in helden: als we willen dat er iets verandert, zal elk van ons zélf ons deel moeten doen. Ik ken niemand die het gewicht van deze wereld op z’n eentje kan dragen.»

– Hoe was John zelf het liefst de eeuwigheid ingegaan: als exceptioneel songwriter of als vredesactivist?

Ono «Als de man die hij was, vermoed ik. Het totaalpakket. maar ik denk niet dat hij al bezig was met die vraag: hij was amper veertig toen hij stierf! Kan je je dat voorstellen?»

– ’t Is misschien een wat gevoelige vraag, maar heb je ooit ‘The Catcher in the Rye’, het boek van J.D. Salinger waardoor Mark Chapman geobsedeerd was, gelezen om te begrijpen wat in zijn hoofd omging toen hij John neerschoot, die achtste december 1980?

Ono «Ja. maar God, ik heb er nog altijd geen idee van. Soms worden mensen zo gek dat ze hun volledige gezin uitmoorden – zomaar, zonder reden. Je kan dat niet verklaren, laat staan dat je ’r iets tegen kan beginnen.»

– In de songs die hij met The Beatles maakte nam John nooit politieke standpunten in. Daar is hij pas mee begonnen nadat hij jou had ontmoet en solo was gegaan.

Ono «Ik denk dat hij een individuele singer-songwriter moest worden om zich onverbloemd te kunnen uitdrukken. bij The Beatles had hij volgens mij het gevoel dat hij de andere jongens tegemoet moest komen. bij ons speelde dat niet zo, omdat wij twee handen op één buik waren.»

– Zeg je nu dat hij bij de groep niet volledig zichzelf kon zijn?

Ono «Zo uitgesproken zal het allemaal wel niet geweest zijn. maar ik denk wel dat de groep en de platenmaatschappij een zekere druk uitoefenden, die hem zachtjes tegenhield om té geïnspireerd te raken op politiek vlak.»

– Zie je nog meer verschillen tussen Johns werk bij The Beatles en zijn latere soloplaten?

Ono «Iedereen moet daar maar zijn eigen mening over vormen. Of ik nu zeg dat hij op z’n best was bij The beatles of daarna: ’t zal me toch kwalijk genomen worden (Ono wordt door velen nog altijd verantwoordelijk geacht voor de split van The beatles, red.).

»Maar natuurlijk vind ik wél dat hij vrijer was als soloartiest. Hij moest ook nog meer zijn best doen, hè. Want anders had de buitenwereld al snel gereageerd van: ‘mmm, nu hij geen beatle meer is, gaat het toch wat minder.’ dat kon hij – trots als-ie was – niet hebben. Nogal wiedes dat hij na de split veel prachtige songs heeft gemaakt.»

– Wat is jouw favoriet?

Ono «dat wordt me zo vaak gevraagd, en elke keer probeer ik me een specifieke song voor de geest te halen. maar het lukt gewoon niet: ik heb zolang met Johns songs geleefd dat ze allemaal een speciaal plekje in mijn hart hebben.»

– Toch moet een plaat als ‘John Lennon/Plastic Ono Band’, de eerste die jullie samen maakten, toch bijzondere gevoelens bij je oproepen.

Ono «Tuurlijk, maar ‘Walls and bridges’ (de plaat die Lennon schreef, opnam en releaste toen hij en Ono achttien maanden uit mekaar waren, red.) vind ik minstens even briljant. Hoewel we vaak met mekaar belden, was ik er tijdens die opnamen helemaal niet bij. Ik voelde me verschrikkelijk schuldig, want veel van de pijn die hij voelde had met mij te maken. Verbazend dat daaruit zo’n prachtplaat kan groeien.»


Platzak

– Je hebt John leren kennen in november 1966. Herinner je je dat moment nog?

Ono «Ja, en niet alleen omdat ik het er nog zo vaak over moet hebben – ik herinner me zelfs nog dingen van toen ik tweeënhalf was!

»Het was een uurtje voor de opening van een tentoonstelling van mij. We hadden net alles klaargezet en ik had de eigenaar van de galerie gevraagd om niemand meer binnen te laten tot het moment suprême, toen hij toch met één dere kerel kwam aanzetten. Ik was wat geërgerd, maar omdat ik dacht dat het een goeie vriend van hem was, zei ik niks. Ze gingen naar de kelder, en ik volgde hen om te zien wat er gaande was. John stond voor mijn ‘To Hammer a Nail’-schilderij (een witgeschilderd houten paneel met een paar nagels erin, een hamer aan een ketting, en een doos nagels waarmee bezoekers desgewenst aan de slag konden, red.), maar ik durfde niet dichterbij te stappen omdat ik wat verlegen was. »Na een tijdje had de eigenaar me in de smiezen en stelde ons aan elkaar voor. Hij mompelde maar wat, dus ik had de naam van de bezoeker helemaal niet begrepen. Pas achteraf besefte ik dat hij dat met opzet had gedaan – zodat ik niet zou doorhebben dat het een beatle was. Nu, het was me waarschijnlijk niet eens opgevallen had hij wél duidelijk ‘John Lennon!’ gezegd.

»John vroeg of hij er een nagel mocht inhameren, waarop ik: ‘dan moet je wel eerst 5 shilling betalen.’ Want dat was mijn financiële plan: omdat niemand kunst koopt die vooral om publieksparticipatie draait, wou ik de bezoekers een kleinigheid aanrekenen. Hij aarzelde even en vroeg: ‘mag ik er dan misschien een imaginaire nagel inkloppen?’ Oké, dacht ik, deze kerel speelt mijn spel. Achteraf bleek dat hij gewoon geen geld op zak had: hij was zo beroemd dat hij om het even welke winkel kon binnenstappen en iets meenemen.»

– Jij was duidelijk geen Beatlesfan?

Ono «Klopt. In Japan had ik weleens iets over hen gelezen in de krant, een klein berichtje over hoe vier kerels met gekke kapsels waanzinnig populair aan ’t worden waren. En ik had de naam Ringo onthouden, omdat ‘ringo’ het Japanse woord voor ‘appel’ is. Maar daar was het bij gebleven.»

– Hoe verliep jullie samenwerking eigenlijk: waren er weleens meningsverschillen?

Ono «We hadden allebei het gevoel dat ruziemaken alleen maar energie kost. En doordat we al één en ander meegemaakt hadden voor we mekaar kenden (Ono had twee huwelijken achter de rug, Lennon één, red.) deden we extra hard ons best om voor elkaar te zorgen. John zei weleens: ‘We moeten onze relatie elke dag water geven.’ En dat deed-ie ook.

»Hij kreeg me ook altijd aan het lachen... Ik denk dat ik meer opgekropte woede met me meedroeg: vooral over de manier waarop vrouwen nog altijd behandeld werden. Maar als je samen bent met de allereerste mannelijke feminist, kan je dat moeilijk op hem gaan uitwerken, hè. Ik denk trouwens dat ‘Woman is the Nigger of the World’ (waarin Lennon de onderwerping van de vrouw aan de man aanklaagt, red.) de song is waar hij zelf het meest trots op was. Als je zoveel succes hebt is het niet vanzelfsprekend om kritisch naar jezelf te kijken, maar hij kon dat. Ik herinner me dat hij een keer zat te wenen op het bed: hij had juist ‘The First Sex’ (een feministisch werk uit 1971, red.) van Elizabeth Gould Davis gelezen en zei: ‘Ik wist niet dat mannen vrouwen zulke dingen aandoen.’»

– John wou zich na de geboorte van jullie zoon Sean in 1975 volledig aan het vaderschap wijden en vijf jaar lang geen muziek meer maken, maar in die periode schreef hij wel ‘Free as a Bird’, de song die Paul, George en Ringo in ’95 afwerkten en releasten.

Ono «Ja, dat was een delicate situatie. eigenlijk was het de bedoeling dat we allebei zouden stoppen met schrijven en ons op Sean zouden concentreren, maar ik kon het gewoon niet laten: de liedjes kwamen mij aanwaaien en ik pende ze stiekem neer. Achteraf bleek dat John net hetzelfde gedaan had (lacht).

»‘Free as a bird’ had ik op cassette staan: omdat er door de jaren heen al zoveel cassettes ‘verdwenen’ waren en ik het zo’n mooi lied vond, hield ik dat exemplaar constant bij me. In mijn handtas, om samen met mij oud te worden.»

– Heb je nog van die verloren songs liggen?

Ono «Ja, en ik weet wel dat sommige mensen graag hebben dat ik ze op de markt breng, maar dat doe ik niet. Uit principe, omdat ik niet wil dat songs die misschien niet zo goed opgenomen zijn Johns erfenis zouden besmeuren. Ik vraag mezelf altijd af: zou hij hier trots op geweest zijn?»

– Na de split van The Beatles hebben mensen de vreselijkste dingen over jou gezegd en geschreven, maar ’t is wel dankzij de cassette in jouw handtas dat we nog twee nieuwe Beatles-songs – de andere was ‘Real Love’ – hebben gekregen.

Ono «Zo bekijk ik het niet. ’t Was overigens Paul die me om de tapes had gevraagd.

»Wat de mensen over me zeggen houdt me sowieso niet bezig. Als ik me al die commentaren zou aantrekken, raak ik geblokkeerd en kan ik niets moois meer maken. Ik zit liever helemaal in mijn eigen wereldje.»

– Tot slot: wat voor iemand zou John op z’n zeventigste geweest zijn?

Ono «Ik denk dat hij dol zou zijn op zijn computer en het internet. Hij had het al over de wereld als een global village toen hij nog leefde, dus nu zou hij waarschijnlijk zeggen: ‘Zie je wel!’»

Colin Turner

© The Interview People

Lees ook: John Lennon: het laatste interview



John Lennon's Funeral

John Lennon's moordenaar spreekt

Yoko Ono over Mark David Chapman en vergiffenis

Woman Is The Nigger Of The World

John Lennon's dood

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234