Zak Ebrahim, zoon van een jihadi: 'Ik ben opgevoed met de ideologie van haat'

Zak Ebrahim was 7 toen zijn vader El-Sayyid Nosair, de eerste jihadist op Amerikaanse bodem, de extremistische Joodse rabbijn Meir Kahane doodschoot. En 11 toen diezelfde vader vanuit de gevangenis mee de – half mislukte – bomaanslag op het WTC in New York in 1993 beraamde. ‘Ik ben opgevoed met de ideologie van haat. Als kind hield ik al een volautomatisch wapen vast. Maar ik wil tonen dat je er desondanks voor kunt kiezen om tolerant te zijn.’

El-Sayyid Nosair werd aanvankelijk niet schuldig bevonden aan moord. Niemand had gezien dat hij op Meir Kahane schoot. Hij werd tot een gevangenisstraf veroordeeld voor wat lichtere aanklachten. Zak Ebrahim telde de dagen af tot zijn vader zou terugkeren. Maar dat veranderde op 26 februari 1993.

‘Begin 1993 hielp mijn vader vanuit zijn gevangeniscel de eerste bomaanslag op het World Trade Center te beramen, samen met zijn oude kompanen van de moskee van Jersey City,’ schrijft Zak Ebrahim in zijn boek ‘The Terrorist’s Son’. ‘Eén van die kompanen was Omar Abdel-Rahman, door de media al snel de Blinde Sjeik genoemd. Op 26 februari reden Ramzi Yousef, geboren in Koeweit, en Eyad Ismoil, uit Jordanië, met een gele bestelwagen vol springstof de parkeergarage onder het WTC binnen. Zij hoopten, net als mijn vader, dat de ene toren de andere omver zou duwen en dat de dodentol waanzinnig zou zijn. Uiteindelijk kwamen er zes mensen om; meer dan duizend anderen raakten gewond. Mijn vader was de eerste gekende islamitische jihadist die iemand vermoordde op Amerikaanse bodem. Hij werkte met de steun van een terreurcel die zichzelf later Al-Qaeda zou noemen.’

Nosairs zoon Zak Ebrahim – niet zijn echte naam, het hele gezin nam een andere familienaam aan – zou nog jaren de gevolgen van zijn vaders daden dragen. Door sommigen werd Nosair aanbeden; door anderen werd hij gehaat. Het gezin werd bedreigd, had amper geld om rond te komen en moest meermaals verhuizen. Zak Ebrahim deed er jaren over om de erfenis van zijn vader van zich af te schudden. Met zijn boek en een TEDx-lezing kiest hij nu definitief voor een ander leven.

HUMO Weet je vader, die nog altijd gevangenzit, dat je dit boek hebt geschreven?

Zak Ebrahim «Hij is ervan op de hoogte. Daags nadat ik op CNN over het boek was geïnterviewd, kreeg ik een mail van hem. ‘Knap werk,’ zei hij. Ik heb er niet op gereageerd. Ik heb mijn vader al twintig jaar niet meer gezien.»

HUMO Hecht je nog belang aan zijn mening?

Ebrahim (zucht) «Ik heb lang geprobeerd om het beeld dat ik als kind van mijn vader had – een erg vriendelijke en grappige man – vast te houden. Maar naarmate ik ouder werd, heb ik me gerealiseerd dat ik mijn vader eigenlijk helemaal niet goed kende. Zijn opinie heeft dus ook niet zo veel gewicht meer.

»Dat gezegd zijnde: ik ben niet zeker dat het mij helemáál niets meer kan schelen.»

HUMO Alles is begonnen op de avond dat je vader Meir Kahane vermoordde. Jij was toen 7. Wat herinner je je daar nog van?

Ebrahim «Flarden. Mijn moeder maakte me ’s nachts wakker. Ze zei dat er een ongeluk was gebeurd en dat ik snel wat spullen bij elkaar moest sprokkelen: het zou kunnen dat we niet meer naar huis terugkeerden. Ik had geen idee wat er echt gaande was. Dat kwam ik pas te weten toen we mijn vader enkele maanden later in de gevangenis gingen bezoeken. En dan nog besefte ik het niet ten volle.

»Die eerste weken beheerste de moordpartij het nieuws, maar als het journaal op tv was, werkte mijn moeder mij altijd de kamer uit. Ze heeft veel van die informatie voor mij verborgen proberen te houden. Onze eigen situatie was in die periode vreemd en chaotisch – we verhuisden voortdurend. Maar ik aanvaardde de dingen zoals ze liepen, en de gevangenisbezoeken hoorden er gewoon bij.

»Mijn vader hield ook altijd vol dat hij onschuldig was, dus waarom zou ik hem niet hebben geloofd? Ik was te jong om het te vatten.»

HUMO Wanneer drong wél tot je door wat hij had gedaan?

Ebrahim «Na de bomaanslag op het WTC en zijn uiteindelijke veroordeling voor de samenzwering kwam alles in een ander daglicht te staan. Voordien beschouwden veel mensen de moord op Meir Kahane als een conflict tussen twee extremisten. Zelfs de hoofdonderzoeker van de politie van New York was er aanvankelijk van overtuigd dat mijn vader een eenzame schutter was.

»In het begin waren er ook heel wat mensen in de moslimgemeenschap die dat geweld verdedigden. Zelfs de Amerikaanse regering beschouwde de organisatie van Kahane, de Kachbeweging, als een terroristische organisatie. Velen vonden Kahane een slechte man die misschien wel had gekregen wat hij verdiende. Maar na de aanslag op het WTC werd duidelijk dat mijn vader ook onschuldige mensen viseerde. Geen énkel argument kan dat rechtvaardigen. Dat geweld tegen ‘slechte mensen’ de spiraal van geweld ook alleen maar bestendigt, begreep ik pas toen ik ouder was. Geweld is nooit de oplossing voor problemen.»

HUMO Heeft je vader ooit schuld bekend tegenover jullie?

Ebrahim «Niet echt. Eén keer, toen ik 13 was en mijn ouders al gescheiden waren, heeft hij tegen mijn moeder aan de telefoon gezegd dat hij ‘had gedaan wat hij moest doen’. Daarmee wist ik genoeg. Maar het heeft nog tot mijn 20ste geduurd eer ik zijn daden en de impact ervan bewust begon te analyseren.»

De Blinde Sjeik

HUMO Hij indoctrineerde je met een ideologie van haat, schrijf je.

Ebrahim «Ja, als kind kreeg ik ingelepeld dat moslims en Joden nooit ofte nimmer zouden kunnen samenleven. Voor mij was dat een feit. Net zoals Parijs de hoofdstad van Frankrijk was, waren moslims en Joden geboren vijanden. Net zoals Graham Bell de telefoon had uitgevonden, was homoseksualiteit een afwijking.

»Die aangeleerde ideeën gingen wankelen door mijn eigen ervaringen naarmate ik ouder werd. Eén ontmoeting was op dat vlak heel belangrijk. Tijdens de jongerenconventies van de Amerikaanse politieke partijen raakte ik bevriend met een jongen. Na enkele dagen ontdekte ik tot mijn grote verbazing dat hij Joods was... Ik dacht oprecht dat ik iets had gedaan wat onmogelijk was: ik kón helemaal niet bevriend raken met een Jood, want wij waren aartsvijanden. Aanvankelijk was ik gewoon trots dat ik iets onmogelijks had gepresteerd; later besefte ik dat wat mijn vader mij jarenlang had ingeprent, een leugen was.

»Er is een reden waarom moordzuchtige haat aangeleerd wordt: het moet met kracht in iemands hoofd worden geplant, want het is helemaal geen natuurlijk voorkomend fenomeen. Van nature beoordelen mensen elkaar helemaal niet op basis van religie, ras of seksuele oriëntatie. Het is een leugen die telkens opnieuw en opnieuw herhaald moet worden.»

HUMO Klinkt vertrouwd in tijden van IS. Begrijp je waarom die radicale ideologie je vader zo aansprak dat hij zelfs mensen ging doden?

Ebrahim «Ik heb mijn hele leven proberen te achterhalen wat hem zover heeft gedreven, maar ik kan alleen maar gissen naar wat er destijds in zijn hoofd omging. Eerst werd hij door omstandigheden van de moslimgemeenschap gescheiden waaraan hij zo veel belang hechtte. Daarna kreeg hij een arbeidsongeval waardoor hij niet meer kon werken. Hij moet zich hebben geschaamd omdat hij niet meer voor zijn gezin kon zorgen. Hij had het gevoel dat hij bitter weinig controle over zijn eigen leven had, en ik vermoed dat de Blinde Sjeik, die in de nieuwe moskee preekte die mijn vader in die tijd bezocht, het idee in zijn hoofd geplant heeft dat hij die controle weer kon terugwinnen. En wel door geweld te gebruiken tegen mensen die het geweld tegen moslims lieten voortduren.

»Maar ik wil zeker niet de indruk wekken dat het allemaal aan externe oorzaken te wijten is, want mijn vader wist duidelijk erg goed waar hij mee bezig was. Hij was zich bewust van de gevolgen. Na zijn arrestatie heeft de federale politie bij mijn oom valse Nicaraguaanse paspoorten voor ons allemaal gevonden. Mijn vader had zelfs vluchtplannen gemaakt.»

HUMO Het verhaal van je vader is ook ontluisterend omdat er kennelijk niet veel nodig is om te ontsporen: hij heeft wel bittere tijden gekend, maar was geen slachtoffer van discriminatie of zo.

Ebrahim «Je mag niet vergeten dat de Blinde Sjeik van die moskee in Jersey City – die later de jihadimoskee genoemd zou worden – wereldwijd een grote rol heeft gespeeld bij het verzamelen van fondsen en vrijwilligers om te gaan vechten in de Afghaanse Oorlog. Mijn vader wou ook graag naar Afghanistan, maar mijn grootvader heeft daar een stokje voor gestoken. Ik vermoed dat hij daarna een andere uitweg heeft gezocht voor zijn agressie.»

HUMO Je vader nam jou destijds mee naar de preken van de Blinde Sjeik.

Ebrahim «Op vrijdag haalde mijn vader me soms van school om mee te gaan naar het vrijdaggebed in de moskee, de belangrijkste preek van de week. Toen heb ik de Blinde Sjeik enkele keren horen preken, ja.»

HUMO Welke indruk maakte hij op je?

Ebrahim «Mijn Arabisch was nog niet goed genoeg om alles te begrijpen, maar ik was wel zwaar onder de indruk van de emotie waarmee hij preekte. Hij sprak duidelijk met veel passie en woede. Zo erg zelfs dat ik behoorlijk bang was toen mijn vader mij aan hem wilde voorstellen.»

HUMO Bleven jullie contact houden met de entourage van je vader toen hijzelf in de cel zat?

Ebrahim «De jaren vóór de aanslag op het WTC wel. Veel mannen die later bij die bomaanslag betrokken bleken te zijn, kwamen bij ons thuis over de vloer. Ze probeerden ons mee te nemen naar de moskee. Het waren de kerels naar wie ik opkeek als kind.

»Eén van hen had aan mijn moeder beloofd dat hij later met mijn zus zou trouwen. Toen de FBI de resten van de bomauto onderzocht, leidden verschillende sporen naar die kerel. Hij is dan ook veroordeeld tot 240 jaar cel.

»Na de definitieve veroordeling van mijn vader is mijn moeder van hem gescheiden en hebben we een andere naam aangenomen.»

Zo vader, zo zoon

HUMO Eén van je laatste herinneringen aan je vader als een vrij man, is de dag waarop hij je meenam naar de schietbaan. Je schoot daar een houten silhouet aan flarden, waarop je oom goedkeurend zei: ‘Zo vader, zo zoon.’ Daar heb je blijkbaar erg lang mee geworsteld. Heb je ooit overwogen om in zijn voetsporen te treden?

Ebrahim «Nee. Zodra mijn vader in de gevangenis zat, verminderde zijn invloed sowieso heel erg. Wat me verontrustte, was dat mijn vader die misdaden had gepleegd en dat zíjn bloed ook door mijn aderen stroomde. Wat als hij bij ons was gebleven? Was ik hem dan wél gevolgd? Ik werd al getraind om een volautomatisch geweer te gebruiken toen ik 7 was! Nu denk ik dat het misschien wel mijn geluk is geweest dat hij in de gevangenis belandde. Daardoor kon hij me niet verder op die weg meetrekken.»

HUMO Wat maakte dat jij niet gevoelig was voor zijn gewelddadige discours? Je bent met zijn ideeën opgegroeid en je voelde je niet helemaal opgenomen in de samenleving. Je bent je hele jeugd lang zwaar gepest en bedreigd.

Ebrahim «De lessen van mijn moeder, die langer zijn bijgebleven dan wat mijn vader me leerde. Zij vond dat ik niet mocht oordelen op basis van uiterlijkheden en dat ik mensen moest behandelen zoals ik zelf behandeld wilde worden. Net omdat ik zo erg gepest werd, begreep ik maar al te goed wat het betekende om het mikpunt te zijn wegens je afkomst, je huidskleur of je religie – of gewoon omdat je wat stiller bent dan de anderen. Gedurende tien jaar van mijn leven heb ik daar nagenoeg elke dag mee te maken gekregen.»

HUMO In je boek beschrijf je een kantelmoment. Na alweer een rotdag kwam je even in de verleiding om zélf mee te pesten, toen een klein jongetje stond te huilen omdat een groepje zijn rugzak had afgepakt en hem treiterde. Jij greep die rugzak en mikte hem in de vuilbak. Het gaf je blijkbaar een geweldig gevoel om aan de andere kant te staan.

Ebrahim «Maar toen ik zijn getormenteerde gezichtje zag, herkende ik mezelf in een flits. Ik wou dat jongetje niet hetzelfde rotgevoel geven dat ík zo vaak had gehad. Ik heb hem de rugzak teruggegeven.

»Het leven is heel lang keihard voor mij geweest. Als ik eerlijk ben, moet ik toegeven dat ik daardoor haat tegenover allerlei mensen heb gekoesterd, om allerlei redenen. Maar op een bepaald moment wou ik mijn leven niet meer door al die negativiteit laten bepalen.

»Ik was zo lang van de wereld afgesneden geweest – omdat ik iets niet mocht door mijn religie, omdat we te arm waren om erbij te horen, omdat mijn agressieve stiefvader mij niet buiten liet komen... Ik wou openstaan voor de wereld zoals die is.»

HUMO In die evolutie heeft de Amerikaans-Joodse komiek Jon Stewart, vooral bekend van ‘The Daily Show’, een grote rol gespeeld. Hij gooide je denkwereld helemaal open.

Ebrahim «Hij was extreem belangrijk. Niet alleen omdat hij geweldig grappig is, maar ook omdat hij de zaken zo rationeel kan uitleggen. Als hij blootlegt hoe extremisten redeneren, toont hij meteen ook hoe dom ze zijn. En dat was wel het laatste wat ik wilde zijn. Jon Stewart was het eerste positieve rolmodel in mijn leven. Dat hij bovendien Joods was, voelde zelfs heel juist aan.»

HUMO Kan humor een antigif zijn tegen extremistische groeperingen zoals IS?

Ebrahim «Zeker. In Egypte is er zoiets als ‘The Daily Show’ die humor gebruikt om moeilijke situaties bespreekbaar te maken. Zo bereik je een heleboel mensen die zich normaal zouden afsluiten voor te veel slecht nieuws.»

HUMO Soms moet je spotten om dingen kleiner te maken, tweette de Libisch-Amerikaanse schrijfster Hend Amry.

Ebrahim «Ik ben geen terrorisme-expert, ik kan alleen uit eigen ervaring spreken. Maar ik weet wel dat bombardementen niet de oplossing zijn om groepen als IS te bestrijden. Dat is al uitentreuren geprobeerd – zeker in Irak en omgeving – en is de regio er sindsdien stabieler op geworden? Ik dacht het niet. Je gebruikt toch geen hamer als je iets wil lijmen?»

Trendsetter

HUMO Je vader was een voorloper van de jihadisten van vandaag. Ook hij wou een islamitische staat en was bereid op grote schaal te moorden om die te bereiken.

Ebrahim «Ja, helaas was mijn vader één van de eersten – als hij al niet de allereerste was in de VS – die de islam op zo’n gewelddadige manier beleed. Gelukkig zijn er ook mensen die ooit voor geweld hebben gekozen – als extremist of als bendelid – die in de gevangenis hun fout hebben ingezien en daarover willen getuigen, om jongeren die gevoelig zijn voor zo’n discours op andere gedachten te brengen.»

HUMO Hoop je dat je vader daar misschien ook ooit toe in staat is?

Ebrahim «Ik hoop het zeker, maar ik steek er geen energie in. Ik zou willen dat zo veel dingen in mijn leven anders waren gelopen, maar het heeft geen zin om daarvan wakker te liggen. Ik ben al lang blij dat ik mijn ervaringen nu op een positieve manier kan benutten.

»Toen ik zes jaar geleden bij de antioorlogsbeweging betrokken raakte, maakte ik me tijdens gesprekken met mede- en tegenstanders vaak de bedenking: zouden mensen de situatie niet beter begrijpen als ik mijn eigen verhaal vertelde? Het heeft lang geduurd eer ik dat ook effectief durfde, maar uiteindelijk besefte ik dat ik mensen móést tonen dat je een keuze hebt. Ik vertel hoe het is om met een ideologie van haat op te groeien. En de boodschap is: als ík kan kiezen om daar niet meer in mee te gaan, als ík kan kiezen voor tolerantie en opensta voor mensen van alle religies en soorten, dan kan de overgrote meerderheid van de moslims dat ook.»

HUMO Heb je het gevoel dat je verhaal enige impact heeft?

Ebrahim «Ja. Vaak komen mensen me na een lezing hun eigen verhaal vertellen, en daardoor weet ik nu hoe universeel menselijke gevoelens zijn. We delen niet dezelfde ervaringen, maar we voelen wel allemaal hetzelfde.»

HUMO Je schrijft dat je hoopt dat empathie viraal gaat.

Ebrahim «Ja, omdat empathie de reden is dat ik niet in de voetsporen van mijn vader ben getreden, dat ik géén fanatiekeling ben geworden.

»Empathie is essentieel. Als mensen zich veroordeeld of gediscrimineerd voelen wegens hun ras of hun religie worden ze uit de samenleving geduwd. Sommigen worden verleid om zich bij terreurgroepen aan te sluiten omdat ze het gevoel hebben nergens anders aanvaard te worden. Empathie is één van de eerste stappen om het probleem écht te begrijpen.»

HUMO Veel mensen zullen nu zeggen: empathie is vandaag een veel te soft antwoord.

Ebrahim «Ik zeg niet dat je moet sympathiseren met IS, hè! Er is een groot verschil tussen sympathie en empathie. Maar mijn stelling is dat je IS niet kunt wegbombarderen: de chaos en haat die je zo creeërt, voeden de terreur alleen maar. IS is trouwens niet het probleem; IS is een symptóóm van het probleem.»

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234