null Beeld

Ze döner alles aan: hoe Erdogan de Vlaamse Turken inpakt

Verkiezingskoorts splijt de Turkse gemeenschap in België in tweeën. Op maandag 7 juni zijn er in het vaderland parlementsverkiezingen en voor de tweede keer hebben ook Turken met een dubbele nationaliteit in het buitenland mogen stemmen. Maar waarom is Erdogan hier zo populair?

‘Mijn zoon van 10 is vandaag huilend van school gekomen. Hij had op de speelplaats gezegd dat wij niet voor Erdogan stemmen en toen hebben andere Turkse kindjes hem gepest. Echt lelijke dingen, zo van: ‘Gij zijt een landverrader.’ Ze hebben hem ook geslagen.’

Een moeder uit Beringen legt uit hoe hevig de Turkse verkiezingsstrijd in Limburg woedt. Of je bent pro Erdogan – de meerderheid – of je bent tegen, maar fanatiek ben je in beide gevallen. ‘Het gaat nergens anders meer over: op straat, in de winkel, de sociale media ontploffen bijna van alle heisa rond de verkiezingen. Zo erg is het nog nooit geweest. Scheldpartijen, beschuldigingen, verwijten, verdachtmakingen… De Turkse politiek houdt de meeste mensen tegenwoordig veel meer bezig dan de Belgische.’

Ze zucht erbij omdat ze dat een slechte zaak vindt – ‘Wij leven in België, niet in Turkije’ – maar president Erdogan is er blij mee. Migranten opnieuw nauw bij het vaderland betrekken, dat was exact wat hij wilde toen hij in 2012 uitgeweken Turken met dubbele nationaliteit stemrecht gaf, iets waar die groep zelf al lang om vroeg. Waarom hij dat wou, is ook evident: wereldwijd ging het om een potentieel kiespubliek van 2,6 miljoen mensen. En nog belangrijker: het zijn vooral laaggeschoolden en vooral Centraal-Anatoliërs en Koerden, ook in Turkije de groepen waarbij hij het meest succes heeft.

undefined

'Zowat elke Vlaamse partij heeft op zijn kieslijsten Erdogan-supporters staan. Het grote probleem: niemand durft daarvoor uit te komen'

Maar de eerste test viel tegen: bij de presidentsverkiezingen van vorige zomer kwam slechts 10 procent van de buitenlandse Turken opdagen, in België niet eens 5 procent. Dat was niet zo erg voor Erdogan – hij raakte met 52 procent van de stemmen verkozen – maar voor deze parlementsverkiezingen, waarbij zijn AK Partij volgens alle peilingen voor het eerst sinds 2002 op verlies afstevent, stak hij voor de zekerheid een tandje bij. Hij maakte de stemprocedures eenvoudiger en ging campagne voeren, ook persoonlijk. Uiteraard in Duitsland, daar wonen 1,4 miljoen stemgerechtigden, maar hij nam er toch ook het kleine België bij. Voor 130.000 potentiële kiezers? Terwijl er in eigen land 50 miljoen zijn?

Alles wijst erop dat Erdogan ook in Europa politiek voet aan de grond wil krijgen. Hij hoopt dat wie nu op de AKP stemt ook bij de verkiezingen in zijn nieuwe thuisland denkt aan de belangen van Turkije én van de partij.


Wiens brood men eet

Eén instrument van de AKP is de UETD, de Unie van Europese Turkse Democraten, een organisatie die beweert zich onafhankelijk in te zetten voor het integratieproces van Turken in Europa, maar in wezen campagne voert voor Erdogan. Vraag vijand én vriend van Erdogan waar de UETD voor staat en iedereen antwoordt: ‘De AK Partij’. De Belgische afdeling laat geregeld AKP-ministers en volksvertegenwoordigers overkomen en brengt die in contact met lokale Turkse mandatarissen van Belgische partijen. De UETD heeft ook de meeting van Erdogan in de Ethias Arena georganiseerd. De huur van die hal, de betaalparking en de bussen die geïnteresseerden gratis naar Hasselt brachten, werd betaald door sponsors uit de schoot van die vereniging. Ook de gratis bussen die de voorbije maand kiezers naar de stembussen op de consulaten van Antwerpen en Brussel hebben gevoerd, werden betaald door sympathisanten van de UETD, dat bevestigt Basir Hamarat, voorzitter van de UETD-België. ‘Maar die bussen waren voor iedereen gratis, niet alleen voor AKP-kiezers,’ zegt hij.

De bussen vertrokken allemaal aan moskeeën. Niet zomaar moskeeën, maar moskeeën die eigendom zijn van Diyanet, zeg maar het ministerie van Religie in Turkije. Dat departement, een onderdeel van het ministerie van Algemene Zaken, zag zijn budget onder het bewind van Erdogan stijgen van 300 miljoen euro naar 1,9 miljard euro, meer dan de budgetten van Buitenlandse Zaken, Energie en Cultuur opgeteld. ‘Wiens brood men eet, diens woord men spreekt,’ is een gezegde van hier, maar het vat de groeiende Turkse kritiek op Diyanet perfect samen. Volgens tegenstanders is Diyanet een AKP-bolwerk.

undefined

'Niemand heeft zo veel gedaan voor de Koerden en de moslims, twee bevolkingsgroepen die jarenlang onderdrukt werden' Ahmet Koç (SP.A), provincieraad Limburg

In België zijn er nu 65 Diyanet-moskeeën, waarvan er 13 door de Vlaamse overheid worden gesubsidieerd. Dat zij reclame maken voor een gratis busdienst, georganiseerd door een beweging met een duidelijke AKP-stempel, vindt Coskun Beyazgül, de woordvoerder van Diyanet België, geen probleem. ‘De moskee is voor de Turkse gemeenschap in België gewoon de meest logische verzamelplaats.’ Dat imams van Diyanet-moskeeën zelfs stemadvies zouden hebben gegeven – wat Belgische Erdogan-tegenstanders heel vaak vertellen – ontkent hij met klem. ‘De imam die dat doet, wordt de dag erop al ontslagen.’

Over imams gesproken: Diyanet wil in Houthalen een middelbare school oprichten waar kinderen tussen 12 en 18 klaargestoomd worden om nadien een opleiding als imam of moslimleerkacht te volgen. Dat bevestigt hun woordvoerder.


Macht en invloed

In Nederland, waar er dubbel zoveel Diyanet-moskeeën zijn, is minister van Sociale Zaken Lodewijk Asscher van de socialistische PvdA in 2013 een onderzoek gestart naar een aantal Turkse verenigingen, en naar Diyanet. Hij wilde nagaan of het zogeheten Presidium voor Religie de integratie in Nederland belemmert. Vorig jaar raakten de resultaten van dat onderzoek bekend: ‘De organisaties lijken de maatschappelijke participatie van Turkse Nederlanders positief te beïnvloeden. Keerzijde hiervan is dat deze participatie vooral gericht lijkt te zijn op het verwerven van macht en invloed ten behoeve van eenzijdige belangenbehartiging van de eigen groep en de versterking van de Turks-islamitische identiteit.’ Een rechtstreeks gevolg werd niet gegeven aan het onderzoek, maar Asscher blijft de organisaties wel vijf jaar lang monitoren. In Vlaanderen is zo’n onderzoek niet gevoerd, minister van Inburgering Liesbeth Homans heeft in januari nog een verzoek van Chris Janssens van Vlaams Belang daarvoor afgewezen.

Het onderzoek had in Nederland wel een ander gevolg. Toen Asscher de start ervan bekendmaakte, stapten twee PvdA-kamerleden van Turkse origine uit de fractie en startten ze een eigen beweging. Meteen kon je lezen dat Öztürk en Kuzu al lang bekendstonden als fervente Erdogan-aanhangers. Valt dat dan te rijmen, socialisten die een liberale, religieus geïnspireerde politicus steunen? Democraten die fan zijn van iemand die het niet begrepen heeft op persvrijheid en het recht op betogen?

Blijkbaar wel, want ook in België zijn er binnen de SP.A mandatarissen die Erdogan steunen. En niet alleen binnen de SP.A. Elke Vlaamse partij – Vlaams Belang en N-VA uitgezonderd – heeft op zijn kieslijsten AKP-supporters staan. Iedereen in de Turkse gemeenschap in België weet dat. Het grote probleem: niemand durft daar op een publiek forum voor uit te komen.


‘Foute informatie’

Eén uitzondering hebben we gevonden: Ahmet Koç uit Beringen, gewezen adviseur van Johan Vande Lanotte, gewezen secretaris van Peter Vanvelthoven en nu ondervoorzitter van de provincieraad Limburg. Hij is ook secretaris van de moskee in Beringen, en die is van Diyanet. Eerst spartelt Koç nog wat tegen.

null Beeld

Ahmet Koç «Waarom denkt u dat ik pro Erdogan ben?»

HUMO Misschien omdat u bij de Turkse presidentsverkiezingen van vorige zomer het logo van de AKP in uw profielfoto op Facebook had verwerkt?

Koç «Dat is waar, ja. (Lachje) En mag dat dan niet?»

HUMO Natuurlijk. Wij vroegen ons alleen af hoe u dat rijmt: SP.A en AKP?

Koç «Dat kan ik heel gemakkelijk verklaren. Niemand heeft in Turkije de voorbije decennia zo veel gedaan voor het onderwijs, de sociale zekerheid en de gezondheidszorg en niemand heeft zo veel gedaan voor de Koerden en voor de moslims, twee bevolkingsgroepen die jarenlang onderdrukt werden. Erdogan is de eerste politicus die echt voor de gewone man is opgekomen. Dat lijkt mij heel makkelijk te rijmen met het socialisme dat ik ook hier verdedig. Alleen: die aspecten van Erdogan komen in de Europese media nooit aan bod. Mocht ik de Turkse socialisten van de CHP steunen, dát zou vreemd zijn. Want die hebben jarenlang gediscrimineerd en de gewone man in de kou laten staan.»

HUMO U belicht nu de kanten van Erdogans politiek die inderdaad verdedigbaar zijn voor een socialist. Maar wat met zijn ultraliberale kant, zijn religieus geïnspireerde beleid, zijn houding tegenover vrijheid van meningsuiting, om nog maar te zwijgen van zijn corrupte en dictatoriale trekken?

Koç «Dat is allemaal propaganda van de tegenstand. Neem nu de persvrijheid. U zou eens moeten weten hoeveel kranten en tv-stations er elke dag tegen het bewind van Erdogan uitvaren. Het zijn er tientallen. De Europese media zijn gewoon slecht geïnformeerd en laten zich misleiden. Waarom hoor ik in België nooit vragen over de persvrijheid hier?»

HUMO Misschien omdat er niet echt een probleem is?

Koç «Neen? In Turkije heeft elke commerciële zender een nieuwsuitzending. In België mogen Vier en 2BE geen nieuws uitzenden. Waarom?»

HUMO Dat mogen ze wel, maar ze doen het niet omdat het economisch niet rendabel is. Blijkbaar bent u zelf ook niet zo goed geïnformeerd.

Koç «Oké, sorry, mijn fout. Maar ziet u nu hoe makkelijk dat gaat, foute informatie de wereld insturen? Dat gebeurt over Turkije voortdurend. Trouwens, ik wil niet dat u me als spreekbuis van de AKP opvoert, want dat ben ik niet. Wat ik hier heb gezegd, is in mijn eigen naam, niet in naam van de AKP en ook niet in naam van de SP.A.»

HUMO Heeft uw partij geen probleem met uw voorkeur?

Koç «Ik ben er wel al eens op aangesproken, maar nog nooit voor op het matje geroepen.»

Dat laatste zal ook niet gebeuren, want Bruno Tobback heeft Humo via de woordvoerder van de partij laten weten dat er geen probleem is, zolang Koç in eigen naam spreekt. Dat de SP.A niet ingrijpt, is niet verwonderlijk: overtuigd linkse mandatarissen met Turkse roots, zowel uit Limburg als uit Gent, hebben de top van de partij al zeker twee keer aangesproken over de aanwezigheid van AKP’ers in hun partij, en ook toen is er niks ondernomen.

Die mandatarissen durven niet met hun naam in de pers komen, uit schrik voor de reactie van hun Turkse kiezers. Hetzelfde geldt voor veel Turkse mandatarissen die pro Erdogan zijn. Het standpunt van de meesten is binnen de gemeenschap bekend, maar zolang ze daar niet mee op een Belgisch forum te koop lopen, wordt dat gedoogd. Zodra ze zich openlijk profileren, en zich dus voor heel België achter de Turkse regering scharen of er zich van afkeren, vrezen ze stemmen te verliezen en problemen te krijgen. En dat kan behoorlijk ver gaan. Orhan Agirdag, een Belgische assistent opvoedkundige wetenschappen aan de Universiteit Amsterdam, heeft zich ooit in ‘Terzake’ kritisch over Erdogan uitgelaten. Kort daarop liepen op zijn Facebookpagina de bedreigingen binnen. ‘We zullen u eens in elkaar laten slaan.’ Het is gelukkig nooit gebeurd.


Verborgen agenda

In die uitzending van ‘Terzake’ zat Agirdag tegenover Meryem Kaçar en die verdedigde het beleid van Erdogan wél. Meryem Kaçar is gewezen senator voor Agalev en nog altijd lid van Groen, maar Ahmet Koç noemt haar ‘dé spreekbuis van de AKP in België’. De advocate heeft zich uit de Belgische politiek teruggetrokken, maar schrijft geregeld nog een opiniestuk over Turkije, al dan niet samen met haar echtgenoot Dries Lesage, professor internationale politiek aan de Universiteit Gent. In die stukken, en ook op Facebook, neemt Kaçar het voortdurend op voor Erdogan en de AKP. Ze is ook officieel (onbezoldigd) adviseur van het Turkse regeringsorgaan YTD, dat zich bekommert om Turken in het buitenland, rechtstreeks van de eerste minister afhangt en is opgericht door de AKP. Daarnaast is ze lid van de culturele Yunus Emre Stichting – ook al door de AKP opgericht – en in Hasselt stond ze in de erehaag die Erdogan verwelkomde. En toch, zegt ze: ‘Ik ben ab-so-luut geen lid van de AK Partij.’

undefined

null Beeld

Meryem Kaçar «Dat ik met de overheid samenwerk, betekent toch niet dat ik lid ben van een partij? Bij de stichtingsvergadering van de YTD heb ik adviseurs uit de hele wereld ontmoet: daar zaten nog veel andere niet-AKP’ers tussen. Dat ik als adviseur van die overheid de president van de republiek ga begroeten als hij op bezoek komt, lijkt mij zelfs normaal.»

HUMO Minder normaal – toch voor een lid van Groen – is dat u op Facebook iemand volmondig gelijk geeft die de bezetters van het Gezi-park in Istanboel een ‘bende verwende yuppen’ noemt.

Kaçar «Als die zogezegd oprecht linkse mensen het zo goed meenden, waarom heb ik hen dan nooit zien protesteren tegen de onderdrukking van de Koerden? Mochten ze dat ooit hebben gedaan, dan had ik al veel meer begrip voor hen gehad. Die linkse elite lijkt heel westers en democratisch – zo zien ze er ook uit – maar dat is maar schijn. De seculiere staat Turkije waarnaar zij zo terugverlangen, is nooit democratisch of rechtvaardig geweest. Bovendien werden de protesten rond het Gezi-park gestuurd door een aantal bewegingen – sommige daarvan met terroristische inslag, zoals het Koerdische DHKP/C – die als enige bedoeling hebben Erdogan van de macht te stoten. Met dat park had het allemaal niks te maken.»

undefined

'Turkije is een politieke jungle, waar het spel vuil wordt gespeeld. Door iedereen, soms ook door Erdogan, dat geef ik toe' Meryem Kaçar, ex-senator Groen

HUMO U verdedigt Erdogan wel erg vaak en met heel veel vuur.

Kaçar «Omdat er in het Westen volledig fout over hem en zijn partij wordt bericht. Ben ik het eens met alles waar hij voor staat? Totaal niet. Ik ben er nog altijd trots op dat ik destijds als enige senator van allochtone afkomst heb geijverd voor holebi-rechten – de CD&V lachte ons daar in de commissie toen nog mee uit – maar ik word boos als ik alle leugens lees die over Erdogan worden geschreven. Men neemt hier klakkeloos over wat de oppositiepers schrijft. Maar de oppositiepers in Turkije is niet onafhankelijk: die hebben altijd een verborgen agenda. Iedereen lijkt te vergeten dat Turkije al decennialang een land is van coups, machtsovernames en terrorisme. Het leger heeft zich aan staatsgrepen bezondigd, tot in 2007, de aanhangers van Atatürk hebben de jarenlange onderdrukking van de Koerden op hun geweten en ze hebben ook Erdogan even in de bak gedraaid. De Koerdische partijen hebben allemaal banden met terroristische bewegingen die hebben gemoord. De wereldwijd vertakte Gülen-beweging, die vroeger met AKP samenwerkte maar nu haar grootste vijand is, blijft een schimmige maar uiterst machtige religieuze lobbyclub waarvan niemand de ware bedoelingen kan achterhalen. Turkije is een politieke jungle, waarin het spel vuil wordt gespeeld. Door iedereen, soms ook door Erdogan, dat geef ik toe. Maar in Europa is Erdogan de enige die nooit wordt geloofd. Terwijl hij Turkije democratischer en socialer heeft gemaakt dan het ooit is geweest.»

undefined

null Beeld


Eindelijk trots

Erdogan is om nog meer redenen populair in België. De belangrijkste is de economie, die onder zijn bewind lange tijd een enorme boom heeft gekend. Turkije leefde op en dat maakte de uitwijkelingen voor het eerst in lange tijd trots. Erdogan maakte zich ook geliefd met maatregelen op maat van de migrant. Hij bracht de afkoopsom voor de legerdienst van 10.000 naar 5.000 euro terug en betaalde mee de heraanleg van een snelweg in Bulgarije, zodat je er minder lang over doet om met de auto naar Turkije te reizen. Ook nu strooit de AK Partij met dat soort beloftes: de afkoopsom op de legerdienst zou tot 1.000 euro zakken, ouders met de dubbele nationaliteit zouden 200 euro toelage per kind krijgen, het invoeren van een auto zou makkelijker worden (luxewagens zijn duurder in Turkije en Turken houden van Mercedessen en BMW’s) en er zou zelfs korting op vliegtickets naar Turkije komen. Sommige van die beloftes vind je trouwens ook in de programma’s van andere partijen terug.

‘Of je nu voor of tegen Erdogan bent, je kan niet ontkennen dat hij een aantal goeie zaken heeft gerealiseerd,’ zegt Ali Caglar, tweede schepen van Genk en lid van CD&V. Ali Caglar zat tijdens de speech van Erdogan in Hasselt op de eerste rij, met naast zich CD&V-burgemeester Wim Dries. ‘Uit beleefdheid. In Genk wonen veel Turken, en als de president van Turkije op bezoek komt, dan lijkt me dat niet onlogisch. Ik ben ook al op meetings van Koerdische partijen en van de (extreem-nationalistische, red.) Grijze Wolven geweest.»

HUMO U bent geen AKP-stemmer, zoals sommige van uw tegenstanders in het Genkse beweren?

Caglar «Daar antwoord ik niet op. Ik antwoord zelfs nooit als mensen me vragen voor welke Turkse voetbalclub ik supporter of uit welke Turkse regio ik afkomstig ben, want zelfs dat kan voor vooroordelen of afstand zorgen. Ik wil er zijn voor alle Genkenaren.»

HUMO U bent inderdaad een echte tjeef.

Caglar (lacht)


Angst en leugens

Achterdocht, angst, roddels en leugens: dat is waar je op stuit als je met Turkse Belgen over de Turkse politiek praat, en over hun politieke tegenstanders. Een twintigtal mensen is voor dit artikel gebeld, veel van hen politieke mandatarissen, en amper een handvol wilde on the record praten. Maar off the record vloog de modder vaak in het rond. Ali Caglar noemt dat groeipijnen. ‘Het zijn pas de tweede verkiezingen voor de gemeenschap hier. Daarom verloopt het zo koortsig en angstig. De mensen moeten er gewoon nog wat aan wennen, ook onze politici.’

HUMO Moeten wij er ondertussen ook maar aan wennen dat een partij uit een ander land hier steeds meer invloed probeert uit te oefenen op onze lokale politici en kiezers en dat moskeeën zich onrechtstreeks met verkiezingen inlaten?

Caglar «Dat is inderdaad niet ideaal, maar ook dat zal wel normaliseren.»

HUMO Toch goed dat iemand er gerust op is.

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234