Zeg het nog eens, opa: Tony Blair en de toekomst van Europa

Tony Blair doet met zijn eigen denktank opnieuw aan wereldpolitiek: hij heeft wijze raad voor Groot-Brittannië en de Europese Unie (‘Het is catastrofaal om je heil te zoeken in nationalisme en protectionisme’), voor zijn kinderen en voor ons allen: ‘Leer vreemde talen, dat is vandaag belangrijker dan ooit.’

'Het volk is niet tegen elke vorm van immigratie, het is alleen bang dat politici de controle kwijt zijn'

– Laten we even in de toekomst kijken: hoe zal Groot-Brittannië er over twintig jaar uitzien volgens u?

Tony Blair «Dat hangt af van wat er na de brexit zal gebeuren. Ik blijf de hoop koesteren dat Groot-Brittannië in de Europese Unie blijft, dat is nog altijd een mogelijkheid. Afgezien daarvan beleeft het Westen een technologische revolutie die alles grondig zal veranderen – denk maar aan artificiële intelligentie en big data.»

– De brexit bracht maatschappelijke en culturele verschuivingen aan het licht.

Blair «Daarom is die zo verontrustend. We moeten goed nadenken over hoe we reageren op de globalisering en de massale migratie, zeker als daarbij sprake is van een radicale islam. We hebben duidelijke antwoorden nodig, en de EU-lidstaten moeten op dezelfde lijn zitten. Europa heeft nood aan regels voor de immigratie, die overal gerespecteerd moeten worden. De bevolking is niet mordicus tegen elke vorm van immigratie gekant, maar ze is bang dat de politici de controle verloren hebben.»

– U hebt eind 2016 het Tony Blair Institute for Global Change opgericht, dat zich over die problemen buigt. Wilt u nu met die denktank aan wereldpolitiek doen?

Blair «Ik wil argumenten aanreiken en campagnes strategisch ondersteunen voor wie dat vraagt. Voor de buitenwereld lijkt de brexit onvermijdelijk, omdat de regering en de meerderheid van de bevolking ervoor zijn. Maar de waarheid is dat de onderhandelaars op een dilemma zijn gebotst. Als Groot-Brittannië nauwe banden met Europa wil onderhouden, moet het zich aan alle regels van de Europese Unie houden, maar waarom zouden we die dan verlaten? Ofwel breken we radicaal met Europa, maar dan zal de economische schade aanzienlijk zijn. De regering heeft dat probleem nog altijd niet opgelost. Ik denk dat alleen de Britse bevolking dat kan in een nieuw referendum.»

– Ofwel draait de regering nog even om de hete brij heen.

Blair «Neen, eerder vroeg dan laat moet ze een duidelijk standpunt innemen. Dan zal ze moeten zeggen dat de globalisering ons enorme voordelen biedt. Het zou catastrofaal zijn om je heil te zoeken in isolationisme, nationalisme en protectionisme – dat geldt trouwens voor alle westerse landen.»

– U was eerste minister van Groot-Brittannië van 1997 tot 2007. Is er iets dat u anders had gedaan, als u nu op uw regeerperiode terugblikt?

Blair «Als ik de financiële en economische crisis had kunnen voorspellen, had ik me nog beter voorbereid op de immigratiegolf die daarop volgde. Er kwamen veel meer mensen naar Groot-Brittannië dan we hadden verwacht, uit heel Europa. Ik zou geprobeerd hebben om die stroom beter te controleren, zonder daarom het recht op vrijheid van vestiging in te perken. Tegelijk heeft onze economie die mensen nodig. Maar mijn basisideeën zou ik even hard verdedigd hebben, namelijk sociale rechtvaardigheid en de wil om de moderne wereld te omarmen.»

– Ziet u zichzelf nog als een linkse politicus?

Blair «Zeker. Ik maak deel uit van de progressieve krachten in de wereldpolitiek.»

– Wat bedoelt u daarmee?

Blair «Ik kom op voor de principes waar de linkerzijde wereldwijd voor vecht, sociale rechtvaardigheid en solidariteit. De wereld verandert snel, maar mijn partij, Labour, is niet erg progressief. Haar oplossingen zijn ouderwets, en dat is erg problematisch.»

– U hebt zelf in 1997 het inschrijvingsgeld ingevoerd in het hoger onderwijs. Was dat een voorbeeld van sociale rechtvaardigheid?

Blair «Dat is een goed voorbeeld. Daardoor hebben we elk jaar 10 miljoen pond ontvangen, die we vervolgens hebben geïnvesteerd in het kleuteronderwijs en in de zwakkeren van onze samenleving. Dat vind ik vooruitstrevender dan roepen dat het inschrijvingsgeld afgeschaft moet worden.»

– U hebt het een paar jaar later zelfs verhoogd, tegen de wil van uw eigen partij in. U wilde er zelfs uw premierschap voor riskeren.

Blair «Het was een heel belangrijke hervorming. Hadden we die er niet door geduwd, dan hadden de Britse universiteiten het nu niet zo goed gedaan. Ze spelen een cruciale rol in de Britse economie, en enkele behoren nu zelfs tot de twintig beste van de wereld.»

– Het inschrijvingsgeld bedraagt 9.000 pond per jaar. Veel studenten zitten tot over hun oren in de schulden.

Blair «Toen ik het invoerde, was het 3.000 pond per jaar. En ook de terugbetaling was beter geregeld. Latere regeringen hebben dat veranderd.»

– Begrijpt u dat jongeren u een omstreden figuur vinden?

Blair «Uiteraard. Als je tien jaar lang hebt geregeerd, word je anders bekeken dan iemand die geen verantwoordelijkheid heeft opgenomen. Maar de Britten hunkeren naar iemand die hen uit het dal kan leiden. Velen voelen zich niet vertegenwoordigd door de politici.»

– En bent u de juiste man om hen uit het dal te leiden?

Blair «Ik geef alleen maar mijn mening. En via mijn werk voor mijn instituut merk ik dat mensen naar een andere politiek snakken. Natuurlijk zul je altijd mensen hebben die zeggen: ‘Wat uit Tony Blair zijn mond komt, wil ik niet horen.’ Zo gaat dat nu eenmaal in de politiek: wie zijn mening durft te geven, wordt aangevallen en zwartgemaakt. Dat we nog altijd niet goed weten hoe we met sociale media moeten omgaan, leidt tot barsten in de samenleving. Wie bang is voor kritiek, moet zich maar thuis opsluiten. Maar als je mee wilt debatteren over de richting die we uit moeten, dan moet je je stem laten horen. En ik ben ervan overtuigd dat de brexit het Verenigd Koninkrijk veel schade zal berokkenen. Als ik dat zo aanvoel, dan is het mijn plicht om dat ook te zeggen.»

– Was er een moment in uw politieke carrière waarop u besefte wat het betekent om macht te hebben?

Blair «Ik was daar van het begin af van doordrongen. We hebben erg snel het minimumloon ingevoerd en het vredesproces in Noord-Ierland nieuw leven ingeblazen, dat zijn toch momenten waarop je voelt dat je macht hebt. Wat ik toen nog niet begreep, is dat je het systeem zelf moet veranderen als je dingen wilt doordrukken. Daarom heb ik tijdens mijn tweede ambtstermijn radicaler aan politiek gedaan.»

– Was u toen radicaler dan tijdens uw studentenjaren in Oxford? Daar las u boeken van Trotski en speelde u in een rockgroep.

Blair «Dat deed je als student: zodra je engagement toonde, belandde je als vanzelf in de linkse scene en werd je marxist. Maar eigenlijk werd ik heen en weer geslingerd tussen die twee werelden: ik was evenveel geïnteresseerd in rockmuziek als in politiek.»

– Waar kwam uw engagement vandaan?

Blair «Ik had het geluk dat ik oudere vrienden had die al doctoreerden. Die hadden hun bedenkingen bij de oplossingen die sommigen voorstelden. Ik herinner me het Europese referendum in 1975...»

– ...waarin werd gevraagd of Groot-Brittannië bij de Europese Economische Gemeenschap moest blijven.

Blair «Ik heb toen ja gestemd, hoewel de linkerzijde tegen was. Ik dacht bij mezelf: dat is verkeerd, natuurlijk wil ik bij Europa horen!»

– Klopt het gevoel van veel kiezers dat de politici in een bubbel leven, en dat ze niet weten wat er leeft bij de mensen?

Blair «Op het eerste gezicht zou je denken: ja. Maar het juiste antwoordt luidt: neen. Dat geldt in ieder geval voor mij. Ik heb aan de universiteit wel een keer over een politiek onderwerp gedebatteerd voor een ruimer publiek. Onder de toehoorders bevond zich een Indiase doctorandus, die vond dat ik enkele linkse stellingnames ietwat vereenvoudigd verdedigde. Hij zei me: ‘Jij focust op alle negatieve aspecten van de privésector en je wilt de staat alle macht in handen geven. Maar de staat kan ook zijn onderdanen onderdrukken en zijn macht misbruiken. Je mag het algemeen belang niet verwarren met het staatsbelang, want die overlappen elkaar niet altijd.’ Dat heb ik mijn politieke leven lang onthouden.»

– Is de universiteit ook een plaats om sociale veranderingen in gang te zetten?

Blair «Het interessante is dat je tijd hebt om te studeren, te discussiëren en na te denken. Een luxe die je later zelden nog hebt. Overigens is de huidige generatie studenten minder op een carrière gefocust. Ze zijn meer ontspannen en studeren langer door. Ik vroeg me destijds af: wat zal ik later worden? Met welke studie vind ik makkelijk een job? Dus besloot ik rechten te studeren. Nu zou ik toch iets anders kiezen.»

– Wat dan?

Blair «Geschiedenis! Zeker geen rechten, dat was echt vervelend. Geschiedenis vind ik interessant, je leert de wereld daardoor beter begrijpen. Of misschien zou ik talen leren, dat is vandaag belangrijker dan ooit. Ik spreek wel Frans, maar het zou interessant zijn om Arabisch of Mandarijn te kunnen. Of Spaans. Ik probeer mijn eigen kinderen zover te krijgen dat ze een vreemde taal willen leren, maar tot nog toe zonder veel succes.»

© Die Zeit

Vertaling: Lieven Germonprez

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234