Zijn gevecht tegen onrecht: avonturier Alain Hubert tegen de Belgische staat

Alain Hubert is in opperbeste stemming wanneer we hem de hand drukken: straks mag hij weer afreizen naar zijn geliefde Zuidpool. Deze zomer kwam een einde aan Huberts jarenlange worsteling met de federale regering, een onverkwikkelijk verhaal van rechtszaken, verraad en pesterijen met de Prinses Elisabethbasis als inzet.

In ‘Bargoens’ kunt u dezer weken zien hoe Hubert in de clinch gaat met staatssecretaris Elke Sleurs. Maar die is intussen vervangen door Zuhal Demir, en de strijdbijl is begraven: ‘Soms had ik de indruk dat ik in de tijd van de oude Romeinen leefde.’

'Ik ben naïef geweest. Ik had me nooit aan zoveel oneerlijkheid en machtspolitiek verwacht'

HUMO Hoe gaat het nu met u?

ALAIN HUBERT «Prima, dank u. Het doet me plezier dat recht is geschied, want we hebben de handschoen opgenomen tegen een machtige tegenstander: een administratie en een regering die vonden dat de wet voor iedereen gold, behalve voor hen.»

HUMO Zes jaar heeft het geduurd.

HUBERT «Ja, maar vooral de voorbije twee jaar waren zwaar. Alles begon toen mijn stichting International Polar Foundation (IPF) de Prinses Elisabethbasis, die wij zelf hebben bedacht en gebouwd, in 2010 overdroeg aan de Belgische staat. We hebben toen een deal gesloten: wij zouden voortaan de operaties leiden, de overheid zou ze betalen. Een eerlijke en heldere overeenkomst. Maar al heel snel is duidelijk geworden dat ze niet naar de zin was van de baas van Belspo, de overheidsdienst die het federale wetenschapsbeleid coördineert.»

HUMO Sommige lezers zullen zich topambtenaar Philippe Mettens herinneren van die keer dat hij de deur van zijn kantoor met meubelen blokkeerde om deurwaarders buiten te houden.

HUBERT «Ja, dat was toen de regering hem wilde buitenzetten.

»Mettens heeft zich vanaf het begin verzet tegen onze deal met de regering. Omdat hij alle macht voor zich alleen wilde. Hij is een machtswellusteling, niet gezond in het hoofd. De regering is al snel tussenbeide gekomen om Mettens op zijn plichten te wijzen: ‘Afspraak is afspraak.’ Maar zoals u weet, is de ambtenarij in België zeer machtig. Een staat binnen de staat.»

HUMO Bent u het er dan niet mee eens dat de structuren rond het poolstation nodeloos complex waren?

HUBERT «Nee. Bovenaan in het organigram stond het Poolsecretariaat, dat toezicht moest houden op alle operaties. Daarin waren zowel de overheid als de privépartners vertegenwoordigd. Fifty-fifty, ook al hadden mijn privé-investeerders véél meer geld in het project gestoken dan de staat.»

HUMO Mettens sprak van een belangenconflict: als voorzitter van het Poolsecretariaat moest u beslissen over geld dat bij uw stichting terechtkwam. U was tegelijk opdrachtgever en klant.

HUBERT «Ik had één stem van de twaalf: ik kon niets in mijn eentje beslissen.»

HUMO Hoe is dat beeld van zelfbediening dan ontstaan?

HUBERT «Men zei: ‘Hij bevoordeelt zijn eigen bedrijven.’ Het klopt dat één van mijn bedrijven mee heeft getekend voor de constructie. Het is namelijk het enige bedrijf ter wereld dat de knowhow bezit om een CO2-neutrale Zuidpoolbasis te bouwen. De basis is opgetrokken rond een skelet van Ardens hout, op een ingenieus systeem dat de bewegingen van de sneeuw en het ijs opvangt: zo uniek dat we het zelf hebben moeten uitvinden.»

HUMO Mettens struikelde ook over het feit dat uw vrouw factureerde aan de stichting.

HUBERT «Mijn vrouw was zakelijk leider van de missies: zonder haar had het station niet bestaan. Ze is zelfstandige, en via haar vennootschap heeft ze gefactureerd aan de International Polar Foundation. In alle openheid. De tarieven waren goedgekeurd door het Poolsecretariaat.»

HUMO Dan was er nog de bijzondere affaire met de sneeuwlaarzen. Die werden aangekocht bij een ander bedrijf, waar u óók bij betrokken bent.

HUBERT (zucht) «Ik ben als ontdekkingsreiziger en bergbeklimmer altijd geboeid geweest door het technische aspect. Die expertise hebben we in Extreme Planet gestopt, een vennootschap met zetel aan de voet van de Mont Blanc, in Chamonix, waar ik ook als berggids werk. De omstandigheden op de Zuidpool zijn extreem: het is niet eenvoudig om geschikte schoenen te vinden die tegelijk warm, droog en comfortabel zijn. Daarom hebben we ze zelf gemaakt met Extreme Planet. Met de IPF hebben we vijftig paar gekocht voor 580 euro per paar, als ik me niet vergis – dat is lager dan de marktprijs. Zelfs als ik ze elders had willen kopen, had ik dat niet gekund: zulke schoenen bestónden niet.»

HUMO Er werd u ook slordigheid verweten: men zei dat de boekhouding van de IPF een zootje was, dat er meer kattebelletjes dan facturen te vinden waren.

HUBERT «Pertinent onwaar. Wij werken met duidelijk afgelijnde budgetten, in alle transparantie, en we moeten elke uitgave verantwoorden. Alleen is het nogal evident dat een Zuidpoolbasis complexer is om te runnen dan een bakkerij. Als je cargoruimte wilt boeken op een boot – de wetenschappelijke apparatuur raakt daar niet vanzelf – moet je dat negen maanden op voorhand doen. Maar het is moeilijk in te schatten hoeveel je zult moeten verschepen. En als de Noorse uitbaters van die boten hun facturen achteraf te laat opsturen, dan kunnen wij daar niets aan doen. Wij hebben dat allemaal perfect kunnen uitleggen aan de inspecteur van Financiën die Mettens op ons had afgestuurd.»

HUMO Ik herinner me dat u in die periode een persbericht verstuurde van op Antarctica. Dat vond ik bijzonder. Hoe gaat dat in zijn werk?

HUBERT (verbaasd) «Wij hebben daar internet, hoor, via de satelliet. Maar die open brief heb ik pas later verstuurd, in februari 2013. Ik herinner me dat ik in de buurt van de basis rondreed met mijn tractor toen ik via de boordradio een bericht kreeg: iemand had naar de basis gebeld om te zeggen dat de politie voor mijn huis stond en mijn deur wilde inbeuken. Op dat moment was er al een huiszoeking geweest in de kantoren van de stichting.»

HUMO Na uw open brief is het moddergevecht pas echt losgebarsten.

HUBERT «Ja. Soms had ik de indruk dat ik in de tijd van de oude Romeinen leefde, en dat ik in het Colosseum voor de leeuwen werd gegooid.»


CONTACTBREUK

HUMO Een halfjaar later werd Elke Sleurs staatssecretaris. Dat was het begin van wat u ‘de intense fase’ van de strijd noemde.

HUBERT «Ik heb niks tegen mevrouw Sleurs persoonlijk, maar laat ons zeggen dat ze zich slecht omringd heeft. Ze heeft het verhaal van haar administratie zonder boe of bah overgenomen.»

HUMO Zou het kunnen dat er ook een communautair element speelde? Mevrouw Sleurs stamt uit de flamingante vleugel van de N-VA en de Prinses Elisabethbasis is een door en door Belgisch project. Uw entourage – met onder meer ondernemer Philippe Bodson – doet denken aan het Belgique à papa.

HUBERT (wuift) «Ik geloof dat niet. Elke Sleurs heeft zich simpelweg voor de kar laten spannen en begreep niet dat ze werd meegesleurd in een vendetta: Mettens en zijn kliek hebben de staatssecretaris overtuigd dat ik een bandiet was. Dat mijn entourage mij al die tijd is blijven steunen, is voor mij de bevestiging dat ik op het juiste pad ben gebleven.»

HUMO In de zomer van 2015 herschudde Elke Sleurs met een Koninklijk Besluit de kaarten: ze nam u de exploitatie van de basis officieel uit handen.

HUBERT «Een illegale beslissing. Contractbreuk. De Raad Van State heeft die beslissing later trouwens vernietigd.»

HUMO Sleurs gaf de leiding voor de volgende missie aan het bedrijf AntarctiQ, de organisatie van Johan Berte en Kristof Soete: uw voormalige medestanders die kort daarvoor van kamp waren gewisseld.

HUBERT (aarzelend) «Hier wordt het wat ingewikkeld. De deal die wij gesloten hebben, verbiedt me om terug te komen op dat deel van het verhaal.»

HUMO Hooggeplaatste bronnen vertelden me dat de opdracht aan AntarctiQ is toegekend door een topambtenaar die tegelijk de levensgezellin is van één van uw voormalige vrienden.

HUBERT (formeel) «No comment.»

HUMO En dan was er de zogeheten raid die u uitvoerde op de basis, in november 2015. U maakte bewakingscamera’s onklaar en ging aan de haal met een aantal zware machines, vaten brandstof en potjes appelmoes. De toon in de media was hard: plots stond u te boek als plunderaar en vandaal.

HUBERT «Het was geen diefstal, want dat was míjn materiaal. Die Toyota’s waarmee we daar rondrijden, zijn betaald met geld dat ik zélf heb opgehaald. Ik had dat materiaal nodig voor een ander project: de aanleg van een landingsbaan, een samenwerking tussen zeven landen die voor expedities in die zone gebruikmaken van de luchtverbinding met Kaapstad.

'De machines, brandstof en voorraden die ik weghaalde uit de Zuidpoolbasis waren van mij. Hoe kan ik ze dan gestolen hebben?'

»Die zogenaamde diefstal heeft voor een kentering gezorgd: ze leidde tot een juridische procedure waarvan de uitkomst alleen maar kon zijn dat het materiaal míj toebehoort, en dat de regering een onwettige strategie voerde.»

HUMO De rechtbank heeft u in eerste aanleg wel veroordeeld voor die ‘diefstal’.

HUBERT «Ik heb de dwangsom nooit moeten betalen, en in juli 2016 heeft de beroepsrechter ons vrijgesproken.»

HUMO Kort na uw betwiste passage landde de officiële expeditie in het station: een peloton militairen en uw voormalige medestanders.

HUBERT «Het leger is voor bepaalde missies erg geschikt, maar niet onder het bevel van ambtenaren. Je mag de leiding van een poolbasis niet aan ambtenaren overlaten, dat loopt fout.»

HUMO Vanaf dan werd het spel hard gespeeld. Op een gegeven moment heeft het kabinet u het gebruik van de satelliettelefoons onmogelijk gemaakt, door de codes te veranderen. Dat lijkt me gevaarlijk.

HUBERT «Ze hebben ongelofelijke risico’s genomen. Maar wij zijn natuurlijk geen idioten, wij spelen niet met ons leven: we hebben onze eigen telefoons gebruikt, ook al heeft ons dat veel geld gekost.»

HUMO Hoe komt het dat Elke Sleurs – van wie niemand zal beweren dat ze dom is – zulke risico’s nam?

HUBERT «Dat krijg je wanneer mensen zich ingraven in hun eigen gelijk: plots ben je voorbij het point of no return. In 2015 hebben wij haar kabinetschef één keer gesproken. Na twee uur hebben ze ons gezegd: ‘We begrijpen uw standpunt maar gaan toch niet van mening veranderen.’ Het is een kwestie van koppigheid. Later is Sleurs vervangen door Zuhal Demir, die wél een juridische achtergrond heeft. We hebben heel snel een akkoord gevonden. Het doet deugd om te zien dat er mensen zijn die op een constructieve manier aan politiek willen doen.»

HUMO De nieuwe regeling draagt niet alleen een mooie naam – Pax Antarctica – maar is ook duidelijk.

HUBERT «Ja. We dragen de basis volledig over aan de overheid. De kranen, bulldozers en sneeuwjeeps blijven van ons. Daarnaast zijn we een dading van 4,5 miljoen aangegaan om alle achterstallige facturen te betalen en krijgen wij de exploitatierechten toegewezen voor vijf plus drie jaar. Nadien volgt er een openbare aanbesteding.»


TE GROOT VOOR BELGIË

HUMO Heeft de zes jaar durende strijd sporen nagelaten?

HUBERT «Mentaal niet. Psychologisch staan mijn vrouw en ik nog altijd ijzersterk. Als er schade is aangericht, dan vooral fysiek. Ik heb de laatste tijd wat gesukkeld met mijn gezondheid. Door alle beslommeringen heb ik weinig tijd gehad om mijn conditie te onderhouden zoals het moet. Ik heb last van mijn rug. En als je twaalf, dertien uur per dag bezig bent met rechtszaken, staat je hoofd nooit meer stil. Mijn vrouw en ik hebben heel lang onder heel grote spanning gestaan. Dat kruipt onder de huid. En financieel was het ook allemaal niet zo eenvoudig.»

'Tijdens de expedities ben ik de eerste die opstaat en de laatste die gaat slapen. Zo dwing je respect af'

HUMO Precies. Er werd u zelfverrijking verweten, maar ik hoor dat u zelf zo krap bij kas zat dat uw investeerders u uit compassie weleens uitnodigden voor een etentje.

HUBERT «We hebben het enkel kunnen volhouden dankzij de solidariteit van onze geldschieters. Maar ik kan met weinig rondkomen. Dit bescheiden huis is eigendom van mijn vrouw. Ik heb mijn fiets, mijn moestuin en mijn werk als berggids: ik ben de gelukkigste mens van de wereld.»

HUMO Bijna alle rechtbanken hebben u gelijk gegeven: was het voor u belangrijk dat uw naam werd gezuiverd?

HUBERT «Ik ben blij dat we gewonnen hebben voor het project, niet voor mijn goede naam. En eigenlijk ging het over nog iets groters: de fundamenten van de rechtsstaat. Krijgen waar je recht op hebt. (Denkt na) Op een gegeven moment stond mijn eer op het spel en die is me wél iets waard. Als men mij een dief noemt, weet ik dat dat onzin is, maar ik ben toch blij dat de rechters mijn onschuld nadien ook bevestigd hebben.»

HUMO U verweet Elke Sleurs daarstraks koppigheid. Dat wordt even vaak over u beweerd.

HUBERT «Wat verwacht men dat ik doe als men mij besteelt? Dat ik me erbij neerleg en zwijg? Ik ben een burger zoals iedereen: als men mij iets afneemt, verzet ik mij daartegen met de mij toegestane middelen.»

HUMO Een ander verwijt dat men u soms maakt: dat u autoritair bent.

HUBERT «Het is waar dat ik een leiderstype ben. Maar ik dwing mijn autoriteit niet af door te brullen en te bevelen. Tijdens de expedities ben ik de eerste die opstaat en de laatste die gaat slapen. Ik doe de mechaniek en de elektriciteit en ruim zelf de vuilbakken op: zo krijg je respect.»


HET MOET ANDERS

HUMO Heeft u achteraf bekeken fouten gemaakt?

HUBERT (denkt na) «Misschien zijn we te naïef geweest door te denken dat de problemen zouden overgaan als we maar de regels van het spel bleven volgen. Ik had me nooit aan zoveel oneerlijkheid en machtspolitiek verwacht. Ik voel geen rancune, maar ik ben als burger wel teleurgesteld omdat de regering er blijkbaar niet in slaagt om zo’n belangrijk project rationeel te managen, los van individuele belangen. Het is misschien het grootste Belgische project in twintig jaar tijd, sinds Frank De Winne in het ISS verbleef.»

'Ik vecht al twintig jaar voor het poolonderzoek en tégen de opwarming van het klimaat. Vroeger lachten ze mij daarvoor uit'

HUMO Misschien is het té groot voor België.

HUBERT «Te groot voor de Belgische ambtenarij misschien, maar België is méér: België, dat zijn de mensen, u en ik. Maar goed: we beginnen nu met een wit blad en ik ben blij dat ik mij weer kan focussen op datgene waar ik goed in ben. Ik vecht al twintig jaar voor het poolonderzoek en tégen de opwarming van het klimaat. Vroeger lachten ze mij uit: ‘Waar is die tiep mee bezig?’ Ik vertrek in november gemotiveerder dan ooit, omdat ik voel dat er een momentum is.»

HUMO Tegelijk flakkert links en rechts het klimaatscepticisme weer op. Maakt u zich daar geen zorgen over?

HUBERT «Nee, want ik denk niet dat er meer non-believers zijn dan vroeger. Integendeel. U heeft het misschien over Trump en zijn kiezers (wuift). Maar ik zie minder en minder twijfels. Zeker in de bedrijfswereld begrijpt men dat de tijd is aangebroken om de mouwen op te stropen. De oorzaak van de impasse ligt in de politiek: die zet nog altijd te veel in op fossiele brandstoffen. Op dat vlak staat de federale regering door de bevoegdheidsversnippering helemaal machteloos. Lichtjes ironisch dat een land als China het voortouw neemt in de strijd tegen de opwarming van het klimaat, want dat is geen democratie. Maar er komt een tijd dat de mensen het beu zijn en tegen de politici zullen zeggen: ‘Het moet anders.’ Ik hoop dat wij kunnen bijdragen tot dat bewustzijn. De Prinses Elisabethbasis is er niet alleen voor wetenschappelijk onderzoek, we hebben ook een maatschappelijke rol: het is een project dat moet aanzetten tot dromen, het is uniek in de wereld.»

HUMO Ik hoor dat u een nieuwe basis in de steigers heeft staan.

HUBERT (ontwijkend) «Ho, maar ik heb veel projecten in de pijplijn. Continu. Daarvoor dient onze stichting.

HUMO Naar het schijnt gaat u een groot station bouwen, voor de Zwitsers.

HUBERT «Dat is een plan. Maar het zit nog in de onderzoeksfase: hoe moet een poolstation van de nieuwe generatie eruit zien, klaar voor de 22ste eeuw? Wat is de toekomst van het poolonderzoek? Wat zijn de verlangens van de bedrijfswereld? De regering heeft geprobeerd om ons weg te zetten als een vzw’tje van hobbyisten, maar we zijn een wereldwijde speler op het vlak van poolonderzoek. De ambitie van de mensen in mijn entourage overstijgt België. Daarom heten we ook IPF en niet BPF.»

HUMO Heeft u zich al ’s afgevraagd waar uw esprit d’aventurier vandaan komt?

HUBERT «Ik heb mijn kindertijd doorgebracht in het Zoniënwoud. Daar heb ik mijn eerste expedities uitgevoerd – per fiets en te voet. Nadien ben ik gepassioneerd geraakt door de bergen en leidden mijn expedities me naar de Himalaya. Ik hou ook veel van de oceaan, maar het liefst van al voel ik rotsen onder mijn lichaam: ik ben en blijf un montagnard. En op de Zuidpool zijn de bergen altijd in de buurt.»

HUMO Hoe vaak bent u daar eigenlijk al geweest?

HUBERT «Op Antarctica? (denkt na) Ik denk dat ik er al vier jaar van mijn leven heb doorgebracht. De expeditie in het najaar moet mijn twintigste zijn.»

HUMO Wat blijft u naar ginder lokken?

HUBERT «Het licht. Het licht is er anders. Elke keer als ik opsta en door het raam kijk, denk ik: ‘Putain.’ In ’94 deed ik mijn eerste expeditie naar de Noordpool, ik was toen 40. Dat was een droom die uitkwam, en ik ben op slag verliefd geworden op de onmetelijke uitgestrektheid. Ik herinner me nog mijn verwondering toen we de pool bereikten en onze gps – zo groot als twee bakstenen – in alle richtingen het zuiden aangaf. Later ben ik met Dixie Dansercoer naar de Zuidpool getrokken: een zeer grote expeditie. Toen ik terugkwam, zag ik in Etterbeek twee kinderen op straat. Ze speelden met een houten bak waar in grote letters ‘Compaq’ op stond geschilderd, de hoofdsponsor van onze expeditie. Pas nadien begreep ik dat ze Dixie en mij speelden. De houten bak was onze slee. Toen realiseerde ik me dat het belangrijk is wat ik doe, dat het niet gewoon een tijdverdrijf is. Van dan af werd mijn passie een soort opdracht.»

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234