null Beeld

Zin in zen: Clara Cleymans

Hartje Antwerpen, een boogscheut van de Meir. In een royale woonkamer, gordijnen wuivend in de vooravondlijke zomerbries, glanst een zwartgelakte piano. Erop en eronder liggen opgehoopte partituren, boeken en kranten. Op de toetsen rust kruislings een paar bleekwitte handen - ivoor op ivoor.

Bart Vanegeren

Dan weerklinkt Edvard Grieg en glimlacht Clara Cleymans. Haar porseleinen vingers verliezen zich in een spel van synchroon vlinderen. Een melodie stijgt op, zen daalt in. Achter haar piano komt de actrice tot zichzelf, bij het mantra van de metronoom.

Dagelijks speelt ze, minstens een uur en liefst na zonsondergang: ‘Op sommige avonden blijf ik maar aan de gang; ik ga door mijn partituren, kies wat me aanspreekt en van het één komt het ander. Dan vliegen de uren zo voorbij. Ik ga er ook heel fel van blozen, en op den duur ben ik stikkapot – 't is heel fysiek.’ Haar avondlijke gezel is sinds ruim een jaar een Bechstein, bouwjaar 1896: ‘Ik hou van die typische Bechstein-klank. Je hoort dat die Duits is, terwijl het bijvoorbeeld toch één van lievelingspiano's van Debussy was. Mijn liefde gaat vooral uit naar oude piano's, al is een Steinway natuurlijk fantastisch. Maar tegenwoordig proberen alle andere merken de klank van een Steinway te kopiëren en die poging is tot mislukken gedoemd, want die klank is beschermd door patenten op bepaalde technieken.’

Ze kijkt het borstbeeldje van Verdi, links op de Bechstein, diep in de ogen, haalt nog dieper adem, en zet de vingers op de toetsen voor Ravel, een examenstuk van haar laatste jaar muziekschool. Haar ogen volgen dit keer niet de partituur, maar haar gejaagde handen: ‘Het moet zo snel gaan dat ik simpelweg niet kan volgen met noten lezen, laat staan dat ik de tijd heb om over de plaatsing van elke vinger na te denken. De essentie van een stuk instuderen is: ervoor zorgen dat door gewoonte en herhaling het in je vingers gaat zitten. 't Moet allemaal uit jezelf voortvloeien alsof het uit het niets komt. Eigenlijk mag je er niet meer over nadenken; als je het wel doet, loopt het geheid fout.’

HUMO Hoelang speel je al?

Clara Cleymans «Van zolang ik me herinner. Wij hadden een buffetpiano thuis. Mijn mama kan aardig wat pianospelen, dat heeft ze overgehouden aan haar studie aan Studio Herman Teirlinck. Ze leerde me op mijn zesde do-re-mi-fa-mi-re-do aan, met één hand. En nadien een volledige toonladder, van do tot do. Ze speelde het één keer voor, en op één of andere manier deed ik dat meteen met twee handen na. Zij was verrast, maar ik voelde direct dat het mijn ding was. Daarbij komt dat kinderen heel snel iets oppikken. Daarom wil ik mijn eigen kinderen later ook al jong de kans geven om af te tasten of ze plezier in muziek kunnen vinden.

»Ik kan niet zonder piano, denk ik. Toen ik vorig jaar zeven maanden moest draaien voor ‘De Ridder’, de nieuwe Eén-fictiereeks op zondagavond, vreesde ik dat pianospelen erbij zou inschieten. Maar het tegendeel was waar: als ik thuiskwam, kroop ik altijd meteen achter de piano. Het viel me in die periode zelfs moeilijker met een vriend of vriendin af te spreken om een pint te gaan drinken. Dat komt ook omdat een piano heel huiselijk is; eigenlijk zou er in elk huis eentje moeten staan (lachje)

HUMO Weet je zelf waarom het je zo ontspant?

Cleymans «Omdat het niet nuttig is, denk ik. Ongeveer alles wordt tegenwoordig in winst en nut uitgedrukt, en dat vind ik een groot probleem. Pianospelen doe ik helemaal voor mezelf: niemand verplicht me, er is geen associatie met werk of druk, ik kan er zo goed als niks mee bereiken. Precies daarom is het voor mij het mooiste wat er is.

»Het eerste jaar aan de unief ging ik nauwelijks uit en speelde ik drie tot zes uur piano per dag. Toen heb ik ontdekt dat, als je drie uur aan een stuk met de metronoom studeert, je in een soort van trance komt. Zo wordt het een soort meditatie.»

HUMO Nooit voor publiek opgetreden?

Cleymans «Voor de muziekschool. Ik heb al geacteerd en gezongen op het podium, maar piano spelen is altijd doodgaan – 't is het akeligste wat ik me kan voorstellen. Echt waar. Ik zie mijn lotgenoten op zo'n concert ook verstijven, rood kleuren, klamme handen krijgen. Ik weet niet wat het precies zo schrikwekkend maakt, misschien het gevoel de controle te verliezen. Terwijl dat dus eigenlijk net moet: als je over de plaatsing van deze of gene vinger begint na te denken, ga je struikelen.»

HUMO Er bestaat vast zoiets als de ideale pianistenhanden.

Cleymans «Ik heb ze niet (lacht). Ik heb kleine handen en korte vingers. Maar het gaat ook om de spreidwijdte en een grand écart met mijn duim en pink lukt me bijna. Ach, er zijn ook grote pianisten met kleine handen. Of andere handicaps: Ray Charles was blind en kon dus zijn toetsen niet zien – een grotere handicap is niet denkbaar. Maar hij heeft andere capaciteiten aangescherpt, waarin hij dan wel beter dan de anderen is geworden.»

HUMO Heb je helden?

Cleymans «Geen levende, ik dweep alleen met doden – uit de filosofie en de klassieke muziek. Omdat ik nog veel muziek moet leren kennen, ben ik nog altijd meer met componisten dan met uitvoerders bezig. Misschien daarom hou ik ook vooral van de oude uitvoerders. Rachmaninov was zelf een fantastische pianist. Of Alfred Cortot, een pianist met enorm veel karakter, die ook op zijn opnames heel veel fouten speelde. Heerlijk.

»Nu wordt op alle cd's naar perfectie gestreefd, 't gaat zelfs zo ver dat de ademhaling van de dwarsfluitist weggeknipt wordt. Dat is totaal geschift, want ademen maakt ook deel uit van de muziek. Zo wordt het onnatuurlijk. Maar ja, alles is tegenwoordig zo clean – niet alleen in de muziek – dat ik me steeds meer afvraag waar de ziel is. Ik ben toch vooral op zoek naar karakter, persoonlijkheid en uitstraling. Vandaar kies ik voor de oude meesters.»

HUMO Speel je enkel klassiek?

Cleymans «Ja, omdat ik daar ook het liefste naar luister. Maar ik improviseer wel steeds meer – puur voor mezelf, ik laat het maar aan één iemand anders horen: een vriend met wie ik die zelf geschreven muziek ook opneem. Het heeft iets filmisch, maar 't zijn wel liederen: harmonieën, afwijkend van pop. Ik ben er heel blij mee, al is het allemaal nog erg kwetsbaar. Misschien word ik ooit écht goed, zo rond mijn zestigste. Ik heb iets om naar uit te kijken.»

undefined

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234