null Beeld

Zitten is het nieuwe roken: 'Zitten is nefast voor skelet, spierstelsel, metabolisme en hart en bloedvaten'

Gezondheidsexperts zijn het erover eens dat ons zittende bestaan onze gezondheid schaadt. De Nederlandse journaliste Katja de Bruin schoof tafels en stoelen aan de kant en schreef ter lering en vermaak een boek over haar staande bestaan.

Tom Pardoen

'Ik wissel af, want een hele dag staan is óók heel slecht.'

‘Zitten is het nieuwe roken’ luidt de ronkende titel van haar boek. Een conclusie die De Bruin opmerkelijk genoeg meteen onderuit laat halen door bioloog Midas Dekkers.

HUMO Hij vindt het een luie vergelijking. Daar staat u dan.

Katja de Bruin «Ach, ik zal nooit beweren dat het een perfecte vergelijking is, maar het is tenminste duidelijk, want zitten is ontegensprekelijk slecht voor de gezondheid. Sommige onderzoeken zeggen dat mensen die extreem veel zitten en weinig lichaamsbeweging nemen, vroeger overlijden.»

HUMO Zitten blijkt niet alleen nefast voor skelet en spierstelsel.

De Bruin «Natuurlijk is er een mechanisch effect – dat ondervindt iedereen die lang in een vliegtuig heeft gezeten: als je lange tijd móét zitten, wil je niets liever dan rechtstaan of bewegen. Maar daarnaast heeft zitten ook een invloed op je metabolisme en op je hart en bloedvaten. Wie veel zit, maakt meer kans op vaatvernauwing en een hogere bloedsuikerspiegel. Dat wil niet zeggen dat mensen nu massaal en 24 uur per dag moeten rechtstaan, of dat ze zullen doodgaan als ze dat niet doen, maar het is beter om niet de héle dag op een stoel te zitten.»

HUMO We brengen 55 procent van de tijd dat we wakker zijn, zittend door.

De Bruin «Dat lijkt me een conservatieve schatting. Als je uitgaat van een werkdag van acht uur en weet dat we 85 procent van onze vrije tijd zittend doorbrengen, kom je algauw rond de elf, twaalf uur zitten per dag. We worden van kinds af getraind om te zitten. Op school word je vanaf je 6de geacht om de hele dag op een stoel door te brengen, af en toe onderbroken door speeltijd. Alhoewel: meer en meer Nederlandse scholen schaffen het speelkwartier af omdat ze het een heel gedoe en tijdverlies vinden – jasjes aan, jasjes uit. Ik was ook een kind dat heel graag las: na de schooluren trok ik naar de bibliotheek en keerde ik naar huis met een stapel boeken, en ging ik uren en uren zitten lezen. Toen ik als redactrice ging werken, is het er natuurlijk niet op verbeterd.»

HUMO Wanneer en waarom hebt u beslist om een einde te maken aan dat zittende bestaan?

De Bruin «Niet dat ik voordien ongezond leefde, maar ik heb een aantal jaar geleden borstkanker gehad en dat heeft me geleerd om nog meer zorg te dragen voor mijn lichaam, zonder dat ik daarom een Rens Kroes ben (Nederlandse voedingscoach en schrijfster, red.). Ik zou best wel 5 kilo minder mogen wegen en ik eet weleens een hele zak drop leeg. Omdat ik alles wat binnen mijn macht ligt, wil overwegen, ben ik beginnen te staan, ook al vond ik het tegelijk een beetje stom. Aanstellerig, zelfs. Toegegeven: het ziet er wat raar uit.»

HUMO Hoe verloopt uw staande bestaan?

De Bruin «Ik heb nog geen echt sta-bureau: ik ben nog niet zo lang om en ik heb bovendien een mooi antiek Engels bureau waaraan ik gehecht ben. Maar ik heb er een kastje bovenop gezet voor mijn laptop, en mijn muis gebruik ik op een stapel boeken. Het ziet er niet uit, maar voorlopig voldoet het. En ik kan het iedereen aanraden: je wordt niet bekeken en je kunt na een uur alsnog voor de kantoorstoel kiezen zonder gezichtsverlies te lijden. Maar dat is bij mij niet nodig geweest: ik ben gaan staan en ik ben blíjven staan. Ik hou ervan en ik heb ook het gevoel dat ik actiever ben. Ik verbeuzel minder tijd met Facebook en YouTube. Niet onbelangrijk, want ik werk thuis, en dan moet je nog meer discipline aan de dag leggen. Ik sprak laatst met iemand anders die ook staand werkt, en zij vertelde me dat ze zelfs haar mailtjes korter houdt sinds ze rechtstaat. Staande kom je sneller ter zake – als ik zit, weid ik meer uit, omdat het zo comfortabel is. Wat niet wil zeggen dat staan óncomfortabel is. Ik sta niet de hele tijd te denken: ‘Hoelang sta ik hier al?’ Ik houd het ook niet bij. Vanochtend heb ik... (denkt na) anderhalf uur rechtgestaan, misschien twee uur, en daarna ben ik weer gaan zitten. Ik wissel af, want de hele dag staan is óók heel slecht.»

null Beeld

HUMO Precies: ik las onlangs nog bij de Israëlische geschiedkundige Yuval Harari dat ons skelet nog altijd op maat van viervoeters is gemaakt.

De Bruin «‘Hoe komt dat?’ heb ik ook aan Midas Dekkers gevraagd, want we lopen toch al lang rechtop. Miljoenen jaren, met name. Maar blijkbaar is dat kort in het licht van de evolutie. Ook interessant: mensen kunnen, in tegenstelling tot paarden en koeien, niet rechtopstaand slapen.»

HUMO Een Belgische ex-minister vertrouwde me ooit toe dat hij dat wel kan: hij deed daar zijn voordeel mee tijdens marathononderhandelingen.

De Bruin «Er zijn inderdaad mensen die dat beweren, maar dan blijft het meestal bij hazenslaapjes. Onze spieren verslappen wanneer we inslapen: je zou omvervallen. Al heb ik wel twee kunstenaars ontmoet die een verticaal bed hebben uitgevonden.»


Fietstafel

HUMO Staan is ongezond omdat ons hoofd te zwaar is.

De Bruin «6 tot 7 kilo: 7 tot 8 procent van je lichaamsgewicht. Dat vergt dus heel wat kracht en spieren. Rechtstaan veroorzaakt ook spataders, en je organen gaan over elkaar hangen en raken zo gekneld. Maar dat gebeurt evengoed wanneer je zit, dat weet iedereen met een minimumkennis van anatomie. Zeker als je ziet hoeveel mensen ineengedoken zitten. Afwisselen is dus de boodschap. En áls je zit, ga dan kaarsrecht op een krukje zitten.»

undefined

null Beeld

HUMO Hurkzit heet adequater te zijn.

De Bruin «In theorie, want wij westerlingen kunnen dat niet meer. Je moet dat van jongs af aan leren, zoals Aziaten. Ik was afgelopen zomer nog in Indonesië en daar zie je mensen van ver in de 80 op hun hurken kletsen en een sigaretje roken. Het is actiever omdat je je spieren moet gebruiken. Het belangrijkste nadeel van zitten is dat de bovenbeenspieren, de grootste spieren in je lichaam, niet gebruikt worden. Je verbrandt minder, en dat beïnvloedt je metabolisme.»

HUMO Kun je een zittend bestaan compenseren met sport?

De Bruin «Minder dan je zou hopen. Een uurtje sport na het werk volstaat niet om alle schade teniet te doen. Je kunt beter twee of drie keer per uur opstaan en naar de koffieautomaat, de prullenbak of een collega lopen: dan schud je je lichaam wakker. Dat is beter dan allerlei rare rek- en strekoefeningen.»

HUMO En als we nu eens allemaal gaan liggen op het werk?

De Bruin «Mja, dat zal voor de meeste mensen niet meevallen. Maar er is nog een beter alternatief: de bikedesk. Een Nederlandse uitvinding, wat niet mag verbazen voor een fietsminnend volk als het mijne. Ik heb er intussen ook één besteld – ik was nieuwsgierig – en het is een fijn ding: je kunt rustig trappen terwijl je een boek leest of een interview uittikt. Het is minder belastend dan zitten of staan en je doet tegelijk aan lichaamsbeweging. Twee voor de prijs van één.»

HUMO Nog los van de bikedesk lijkt Nederland me veel verder te staan dan Vlaanderen: bij jullie zijn heelder ministeries uitgerust met sta-bureaus.

De Bruin «Het ministerie van Buitenlandse Zaken is uitgerust met bureaus die in de hoogte verstelbaar zijn: dat is te danken aan één iemand die er zijn schouders onder heeft gezet – er zit weinig beleid achter, hoor. Men schat dat slechts 1 procent van alle Nederlandse bedrijven bezig is met dynamisch meubilair, wellicht is het nog minder. Maar misschien zal de overheid ooit sta-bureaus subsidiëren, zoals ze nu ook elektrische auto’s subsidieert omdat die beter voor het milieu zijn. Misschien raken mensen dan wél overtuigd.»

HUMO Of misschien ook niet, want zoals u al zei: het ziet er een beetje raar uit. U schrijft zelfs dat u op argwaan botste.

De Bruin «Ja, ik ben bij de huisdokter eens rechtop blijven staan in de wachtkamer: mensen trokken zúlke ogen. Misschien beeld ik me dingen in, maar zitten is zeker de norm. Als je ergens binnenkomt, word je gelijk uitgenodigd: ‘Neem een stoel en ga zitten.’ Zitten is gezellig, staan is ongezellig.»

HUMO Op café – gezelliger wordt het niet wat mij betreft – gaan we toch met zijn allen aan de bar staan?

De Bruin «Ja, maar alleen als alle anderen ook blijven staan. Rechtstaan wanneer andere mensen blijven zitten, heeft iets ongemakkelijks, in welke setting ook. Je suggereert dat je er niet bij wil horen, of dat je je beter voelt. Het drukt ook een machtsverhouding uit: denk maar aan een klaslokaal. Maar het staat niettemin boven alle verdenking: het is beter om geregeld op te staan. Je zult je fitter en vitaler voelen, en dan kun je met een gerust hart op café doorzakken (lacht).»

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234