AustraliëBeeld Getty Images

voorpublicatieDe klimaatcrisis overleven

Zo kan u de klimaatcrisis stoppen: ‘Stem met uw geld’

Bijna had een bom het Klimaatakkoord van Parijs opgeblazen. Hoofdonderhandelaars voor de VN Christiana Figueres (64 uit Costa Rica) en Tom Rivett-Carnac (43, Verenigd Koninkrijk) zetten echter door en bereikten het onmogelijk geachte: op 12 december 2015 om 19:25u klopten 159 staten een ambitieus akkoord af. Intussen is het een en ander veranderd – de VS ruilden een Nobelprijswinnaar voor de Vrede in voor een vastgoedtycoon met de aandachtsboog van een goudvis als president – maar dat weerhoudt Figueres en Rivett-Carnac er niet van om optimistisch te blijven. De twee stichtten Global Optimism en brengen nu het boek ‘Wij bepalen de toekomst – De klimaatcrisis overleven’ uit. Enig minpuntje: u zal er ook iets voor moeten doen. Middels 10 actiepunten. Het goede nieuws: u kan beginnen met één van de puntjes. Een voorpublicatie.

Christiana Figueres (64 uit Costa Rica) en Tom Rivett-Carnac (43, Verenigd Koninkrijk)Beeld universe.com

Tegen het einde van de eerste week van onderhandelingen in Parijs, in december 2015, zaten we samen te werken in Christiana’s kantoor, toen er zacht op de deur werd geklopt. Kevin O Hanlon, het hoofd van de VN Veiligheid, kwam binnen. We werkten al jaren samen, dus we zagen direct aan zijn gezicht dat er iets was.

‘We hebben een bom gevonden.’ Dit was het nachtmerriescenario dat we hadden gevreesd. Vanwege de recente terroristische aanvallen in Parijs was voor de eerste keer in de geschiedenis van de Verenigde Naties toestemming gegeven aan de beveiligers van het gastland om de verantwoordelijkheid te nemen voor de ruimte van aankomst en vertrek van de vergaderruimte van de VN. Wettelijk werd het terrein waar VN-onderhandelingen plaatsvonden, voor de duur van de ontmoeting als extraterritoriaal beschouwd en viel het niet onder de soevereiniteit van het gastland. Maar voor de 2015 United Nations Climate Change Conference, kortweg COP21 (de 21ste Conference of the Parties), hadden we het vliegveld Le Bourget getransformeerd tot één groot congrescentrum en met vijfentwintigduizend mensen uit 195 landen was het een voor de hand liggend doelwit. We hadden de Franse politie nodig, en dan vooral de antiterrorisme-eenheid en haar bomhonden. Dertigduizend politieagenten werden verspreid over het hele land ingezet en er waren 238 controleposten neergezet.

Kevin vertelde dat de bom was gevonden in een afvalbak in het metrostation Le Bourget, het belangrijkste metrostation van de conferentie – alle vijfentwintigduizend deelnemers stroomden de hele dag door dat station. Christiana’s dochters gebruikten het minstens twee keer per dag. Tom had twee kinderen thuis, die wachtten op zijn terugkeer. We keken elkaar aan en zagen in elkaars ogen de scènes van drie weken eerder in Parijs en Saint-Denis. Glasscherven. Bloed. Doden. Huilende familieleden.

De bom werd onschadelijk gemaakt, maar er kon niet worden vastgesteld of er niet nog meer bommen verstopt waren.

Alles was nu onzeker geworden. Na jaren hard werken hadden we nu eindelijk een ontwerptekst van het wereldwijde klimaatakkoord. We hadden het langetermijndoel van een economie met nettonulkoolstofemissie, paragrafen om de meest kwetsbaren te beschermen en zelfs een systeem om de uitstootreductie te vergroten om te proberen de wereldwijde temperatuurstijging ‘ruim onder de twee graden’ te houden. Deze ambitieuze doelen stonden in de ontwerptekst, maar er was nog geen garantie dat ze de politieke druk van veel landen om ze eruit te halen, zouden overleven.

Bovendien wilden we meer. We wilden dat de overeenkomst ons op de weg bracht naar een maximale temperatuurstijging van 1,5 graden Celsius. In een wereld met een temperatuur die 2 graden Celsius hoger was, zou drie keer zoveel verwoesting van infrastructuur en biologische vernietiging plaatsvinden en levensbedreigende hitte, honger en drinkwaterschaarste ontstaan. Die halve graad verschil betekende het sparen van miljoenen levens en misschien zelfs een kans voor laaggelegen eilanden en kusten om te blijven bestaan.

Als we nu een einde zouden maken aan de conferentie, dan zouden we nooit weten of ooit weer een dergelijk akkoord binnen handbereik was – grote politieke obstakels bleven bestaan en de tegenkrachten begonnen zich te verenigen om te voorkomen dat de wereld overeenstemming zou bereiken over wat gedaan moest worden. Dit was onze kans.Nu moest een besluit worden genomen.Moesten we de conferentie afsluiten en daarmee de kans laten lopen op een klimaatovereenkomst, of door laten gaan met alle risico’s van dien? Voor Christiana waren moeilijke keuzes niet ongewoon, maar dit was geen keuze die een moeder ooit zou hebben moeten maken.

Op dat moment gingen alle risico’s, alle angsten en het mogelijke verlies door ons heen. Het was een angstaanjagende plek en lang konden we er niet meer blijven. We moesten iets doen – wat dan ook.

De bom was gevonden in een afvalbak in Le Bourget, het metrostation waar alle 25.000 deelnemers aan de Klimaatconferentie de hele dag doorstroomden.Beeld web

Veel kleine oplossingen

Op zeker niveau ligt de grote oplossing voor de klimaatcrisis volstrekt voor de hand: we moeten stoppen de atmosfeer te vergiftigen met broeikasgassen. Maar om die oplossing te bereiken, moeten we talloze kleine oplossingen vinden.

De komende decennia zal de klimaatverandering zich op indringender en dodelijker manieren manifesteren, leiden tot meer migraties, vermindering van de landbouwproductie en extremere weersomstandigheden. Steeds meer populistische leiders zullen proberen hun handelen te rechtvaardigen door te beweren dat ze de kortetermijnbelangen van degenen over wie zij heersen, beschermen. Dat zou ons er dan van kunnen weerhouden de oorzaken van de klimaatverandering aan te pakken, waardoor de crisis verergert.

Allemaal weven we mee aan het grote tapijt van de geschiedenis. Als we denken aan het verleden en stilstaan bij hen die op momenten leefden van grote historische gebeurtenissen, dan is het heel natuurlijk dat wij denken dat we, als wij toen hadden geleefd, ervoor zouden hebben gekozen de helden te zijn die hun nobele keuzes maakten en niet de stumpers die met hangend hoofd niets veranderden. Dit is onze kans. Elk van de noodzakelijke 10 actiepunten kun je zelf uitvoeren, ook al zou je er alleen maar bij anderen op aandringen de klimaatverandering serieus te nemen.

Hoe het verhaal over de bom afloopt, weet je al. We hebben moeten doen wat noodzakelijk was, ongeacht de prijs. De enige juiste manier om onze kinderen te beschermen was moedig door te gaan met het werk om de hele mensheid en onze planeet te redden. Het metrostation bleef open. De conferentie ging door. De weg die we kozen was niet zonder risico, maar geen van ons heeft er spijt van. Hopelijk kunnen we over tien jaar hetzelfde zeggen over wat we samen hebben gedaan.

De tijd om te doen wat we kunnen, is voorbij. Ieder van ons moet nu doen wat noodzakelijk is.

Actiepunt: Zie jezelf als burger, niet als consument

De Zuid-Indiase apenval is een vernuftig maar wreed apparaat. Het bestaat uit een uitgeholde kokosnoot, die is vastgemaakt aan de grond en waarin een balletje zoete rijst is gelegd. Een aap die de heerlijke rijst ruikt, kan met zijn hand door het gat om de rijst te pakken. Maar het gat in de kokosnoot is niet groot genoeg voor de vuist van de aap. Zijn instinct zegt hem echter dat hij de bal rijst moet blijven vasthouden, en zo is de aap gevangen door zijn eigen instinct, niet door iets mechanisch: als de aap de rijst zou loslaten, zou hij vrij zijn.

Onze relatie met consumptie (kopen, gebruiken en weggooien) is net zo: we weten dat we in die val zitten, maar consumeren is zo verankerd in ons brein – het is bijna instinctief te noemen – dat we het niet kunnen laten.

Veel van wat we kopen is bedoeld om ons gevoel van onze eigen identiteit te versterken. Bepaalde merken kleding, wasmiddel, koek, elektronica en auto’s worden gekozen met in het achterhoofd een tribe, waarvan de kenmerken zorgvuldig zijn gecultiveerd door de producenten. Identiteit en consumptie liggen steeds dichter bij elkaar. In het Verenigd Koninkrijk wordt nu al gemiddeld ruim 30 kilo kleding per persoon per jaar verbruikt, wat overeenkomt met zo’n vijf wasmachines vol. Deze aankopen worden vooral aangemoedigd door het feit dat de mode ieder jaar verandert. De aard van deze cyclus vereist van ons dat we regelmatig onze kast legen en in de rij gaan staan voor nieuwe kleren.

Maar de mode-industrie heeft een enorme CO2-voetafdruk. De textielproductie is na de olie-industrie de meest vervuilende industrie ter wereld. De uitstoot van broeikasgassen is groter dan die van alle internationale vluchten en zeescheepvaart bij elkaar. Geschat wordt dat de kledingindustrie verantwoordelijk is voor een verbijsterende 10 procent van de wereldwijde uitstoot van CO2.

Miljarden producten worden doelbewust gemaakt om te verouderen, waardoor de economische groei wordt gestimuleerd, omdat we ze nu eenmaal willen vervangen. Eenmalig te gebruiken plastic is daar de belichaming van, maar verouderen en afgedaan worden is in bijna alle consumentengoederen ingebakken. Garantie voor een bepaald product duurt zelden langer dan drie jaar, omdat de kans groot is dat het product na drie jaar kapotgaat. En vaak kost een nieuw exemplaar minder dan het kapotte onderdeel laten vervangen. De lijst is eindeloos en deprimerend. En het vakmanschap om iets te repareren is een uitstervende kunstvorm geworden.

De mode-industrie is na de olie-industrie de meest vervuilende ter wereld. De uitstoot van broeikasgassen is groter dan die van alle internationale vluchten en zeescheepvaart bij elkaar.Beeld Getty Images

Dit is wat jij kunt doen.

Denk na over jouw idee van een goed leven. In plaats van te voldoen aan onze behoeften, kan het kopen van dingen om een zekere mate van bevrediging te bereiken of ergens bij te horen, verslavend zijn. Consumentisme laat ons denken dat we persoonlijkheid kopen. Bovendien levert het een beperkte visie op de wereld, een visie waarin onze waarde en identiteit op een werkelijk schadelijk wegwerpfundament zijn gebouwd. Psychologisch onderzoek heeft aangetoond dat massaconsumptie een groeiende leegte in ons leven brengt, die we blijven proberen te vullen.

Ondanks alle manieren waarop onze cultuur ons doelbewust in de richting van blind consumentisme duwt, kunnen we doelbewust terug gaan duwen. We kunnen onze koopgewoonten veranderen en met ons geld stemmen voor producten die duurzaam zijn. Onszelf bevrijden van de invloed van advertenties kan een bevrijdende ervaring zijn en een radicale politieke daad.

Word een betere consument. Op korte termijn kunnen we dingen verbeteren door ons consumptiepatroon binnen het systeem te veranderen. Niet alle aankopen zijn gelijk. Het kopen van kleding van hoge kwaliteit, gemaakt van organisch verbouwde katoen, die lang meegaat en kan worden doorgegeven, is iets anders dan goedkope wegwerpartikelen aanschaffen die al na enkele weken op de vuilnishoop terechtkomen.

Als je de mogelijkheid hebt te stemmen met je geld, neem dan beredeneerde beslissingen over de producten die je moet kopen. Koop van bedrijven die open zijn over waar ze voor staan, die hebben beloofd duurzaam te zijn, die lid zijn van organisaties die ervoor zorgen dat ze zich houden aan wat ze hebben beloofd. De impact hiervan doet ertoe. En het belangrijkste: elimineer afval. Als we iets moeten kopen, dan zou onze keuze weloverwogen en verlicht moeten zijn.

Dematerialiseer. Denk eens na over hoe we de veranderingen hebben doorgemaakt van vinyl via cassettebandjes en cd’s naar downloaden of streamen van muziek. In veel gevallen stelt de technologie ons in staat zonder de materiële apparaten te kunnen en toch van de dienst te genieten die ze leveren.

In de nabije toekomst kan individueel eigendom van auto’s ophouden te bestaan als dominant model – in het vervoer dat we nodig hebben, kan ook worden voorzien door middel van gedeelde voertuigen, vermoedelijk zelfsturend en zeker elektrisch.

De visser

Er zijn verschillende versies van het verhaal van de gelukkige visser, dat populair is geworden dankzij Paulo Coelho. Nadat de visser een paar grote vissen had gevangen, lag hij tevreden op het strand van zijn dorpje niks te doen. Een zakenman die voorbijkwam, zag de rijke vangst en vroeg hem hoe lang hij erover had gedaan om al die grote vissen te vangen. Niet heel lang, zei de visser. Daarop vroeg de zakenman waarom de visser, als het niet zoveel tijd kostte, niet meer tijd op zee doorbracht om meer vissen te vangen. De visser antwoordde dat de vissen die hij had gevangen, genoeg waren voor zijn gezin en dat hij, als hij klaar was met de vissen, naar huis ging om met zijn kinderen te spelen en een uiltje te knappen met zijn vrouw, om ’s avonds met zijn vrienden iets te drinken en muziek te maken.

De zakenman stelde de visser voor dat hij hem wat geld zou lenen, zodat hij een grotere boot kon kopen en meer tijd op zee doorbrengen om veel meer vis te vangen en die te verkopen om meer geld te verdienen. De opbrengst kon hij investeren in meer boten en hij kon een vissersbedrijf opzetten. Na verloop van tijd kon het bedrijf naar de beurs gaan en kon de visser er miljoenen mee verdienen.

‘En wat dan?’ vroeg de visser.

De zakenman legde hem trots uit dat de visser dan met pensioen kon gaan. Dan kon hij de dagen doorbrengen zoals hij wilde: ’s morgens een paar vissen vangen, dan een tijdje met zijn kinderen spelen, ’s middags even naar bed met zijn vrouw en ’s avonds met vrienden gaan drinken en muziek maken.

Als we, zoals Coelho’s visser, kunnen leren herkennen wat genoeg is, dan kunnen we misschien ook de mindset van consumptie en eigendom achter ons laten en bewust de krachten vermijden die die mindset voeden. We kunnen beginnen te waarderen dat ons geluksgevoel zal toenemen en het uitputten van de planeet enorm zal afnemen.

Beeld Spectrum

Christiana Figueres en Tom Rivett-Carnac, ‘Wij bepalen de toekomst – De klimaatcrisis overleven’, uitgeverij Spectrum

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234