null Beeld

BOEK★★★★☆

Zola’s vroege roman ‘Thérèse Raquin’ is een heerlijk boek vol verschrikkelijke mensen

In 1867 schokte Emile Zola de Parijse critici met de ‘verdorven’ roman ‘Thérèse Raquin’, over een femme fatale zoals je ze alleen in de 19de eeuw tegenkomt. Door haar gemengde afkomst – haar vader is een Franse kapitein, haar moeder een Algerijnse – stroomt er Afrikaans bloed door haar aderen. Met haar verzengende hartstocht, grillige karakter en ‘katachtige souplesse’ weet ze de eenvoudige, luie en voor het plezier in de wieg gelegde boerenzoon Laurent het hoofd op hol te brengen. De minnaars gebruiken de echtelijke slaapkamer van Thérèse, boven de fourniturenwinkel van haar schoonmoeder; een stoffige, vochtige ruimte in een smerig en donker achterafstraatje in Parijs. Moeder Raquin staat intussen nietsvermoedend in de winkel. Thérèses echtgenoot Camille is een ziekelijk en verwend moederskindje, een slapjanus met weinig andere eigenschappen dan afgunst jegens hen die meer verdienen dan hij. Bovendien zijn de echtgenoten neef en nicht, wat al duidt op degeneratie en een slechte afloop. Geen wonder dat Thérèse zich aangetrokken voelt tot de potige Laurent, een jeugdvriend van Camille.

‘Thérèse Raquin’ is nu opnieuw verkrijgbaar in het Nederlands, in een mooie uitgave waarvoor de vertaling is herzien. Het is een vroeg en mede daardoor interessant werk in het oeuvre van Zola. De jonge schrijver begeeft zich op het pad van het naturalisme, de stroming in de schilderkunst en de literatuur die het leven naar de natuur wil weergeven. Zola heeft duidelijke ideeën over waar het heen moet. De romantiek heeft haar tijd gehad, vindt hij.

Na de unanieme verontwaardiging van de pers – Le Figaro gaat voorop en kopt met ‘verrotte literatuur’ – schrijft Zola voor de tweede druk een voorwoord waarin hij zijn bedoelingen nog maar eens uitlegt. De verontwaardiging was niet nodig geweest, schrijft hij, als zijn vakgenoten beter hadden gelezen en niet ‘de tere zieltjes [zouden] hebben van jongedames’. Op ongeveer twee derde van de roman – Camille is al op pagina 84 vermoord, Zola houdt de vaart erin – verklaart hij uitgebreid waarom het de voormalige minnaars, nu moordenaars, zo slecht vergaat. Vóór de moord op Camille vulden ze elkaar aan en had de ‘onbuigzame, nerveuze natuur’ van Thérèse een goede uitwerking op het ‘botte, sanguinische karakter’ van Laurent. Nu is dat mechanisme verstoord.

null Beeld

Onbewogen beschrijft Zola de uitzichtloze hel waarin ze terecht zijn gekomen: ze slapen niet meer en lijden aan gruwelijke wanen, waarin het koude, halfvergane lijk van Camille plots tussen hen in ligt. Ze zijn prikkelbaar, agressief en ten prooi aan redeloze angst en paniek. Nu zouden we zeggen: ze hebben een posttraumatische stressstoornis. Ook de lezer verlangt op een gegeven moment naar een eind aan die verschrikkelijke dagen en horrornachten waarin zelfs de kat van de Raquins het moet ontgelden en traag en kermend met een gebroken rug aan zijn einde komt.

Gelukkig voorziet Zola ook in bijna slapstickachtige scènes, soms in een enkel beeld, om het geheel wat lucht te geven. De oude mevrouw Raquin, die tot aan haar ogen verlamd is geraakt (praten lukt niet met een verlamde tong, slikken wonderbaarlijk genoeg wel, waardoor ze met wat suspension of disbelief kan blijven leven) probeert met haar laatste krachten de moordenaars te ontmaskeren bij hun intieme vrienden, oud-politiecommissaris Michaud, zijn zoon Olivier en Grivet, de chef van Camille, die bij de spoorwegen werkte. De scène is niet alleen spannend, maar dankzij de stupiditeit van Grivet ook hilarisch.

Net als die andere heruitgave van Zola bij uitgeverij L.J. Veen, ‘In het paradijs voor de vrouw’, is ‘Thérèse Raquin’ een heerlijk en huiveringwekkend boek vol verschrikkelijke mensen die alleen aan zichzelf denken.

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234