'Zomergasten': Dyab Abou Jahjah en Griet Op de Beeck veroveren Nederland

Het nieuwe seizoen van het Nederlandse VPRO-programma ‘Zomergasten’ belooft visueel en verbaal vuurwerk op te leveren. De redactie heeft maar liefst twee Vlamingen uitgenodigd: activist Dyab Abou Jahjah en bestsellerauteur Griet Op de Beeck. Humo polste hen nu al naar hun ideale televisieavond, de ene telefonisch vanuit Beiroet, de andere in een Gentse koffiebar.

'Maak u geen illusies: voor veel kijkers wordt het een choquerende avond'

HUMO De voorbije 28 seizoenen telde ‘Zomergasten’ slechts negen Vlamingen, onder wie kanjers als Hugo Claus en Guy Verhofstadt. Wat doet zo’n uitnodiging met een mens?

Griet Op de Beeck «Toen de redactie mij benaderde, viel ik van mijn stoel van verbazing. Er zijn zoveel Vlaamse en Nederlandse schrijvers die ik erg bewonder en die nog niet zijn uitgenodigd. Bovendien kijk ik er al sinds mijn jeugd naar. Mijn vader lag doorgaans languit in de zetel met twee videorecorders in de aanslag om toch maar niets op tv te hoeven missen. Af en toe had hij een opflakkering van goede smaak, zoals bij ‘Zomergasten’. Een uitnodiging is dan ook de grootste televisie-eer die me te beurt kan vallen.»

Dyab Abou Jahjah «Ik geef eerlijk toe dat ik het programma niet kende. De voorbije zes jaar woonde ik in Libanon, ver weg van de Nederlandstalige televisie. Pas na mijn uitnodiging vernam ik via mijn Vlaamse en Nederlandse vrienden dat het een big deal is.»

HUMO Een drie uur durende interviewmarathon, live op televisie: schrikt dat u niet af?

Op de Beeck «Het is eng en tegelijk verschrikkelijk spannend, maar daar hou ik van. Je kunt je nergens verstoppen. En speelt de interviewer het goed, dan ga je altijd een stapje verder dan je zelf zou willen. Dat is het enge deel: het bewaken van die dunne grens tussen eerlijkheid en het recht om voor jezelf nog een geheim te bewaren.»

'Het wordt eng en tegelijk verschrikkelijk spannend'

Abou Jahjah «Ik heb meer dan genoeg te vertellen om drie uur te vullen en ik ben verbaal sterk genoeg in een debat, dus angst voel ik niet. Ze zeiden dat mijn profiel hen erg aansprak: een veelzijdig iemand met veel interesses, die het ook goed kan uitleggen (lacht). Ik hoop eerst en vooral dat mensen zich na drie uur niet beginnen te vervelen. Het komt er dus vooral op aan om me goed voor te bereiden.»

HUMO Hoe verloopt die voorbereiding?

Abou Jahjah «De redacteurs en ik hebben vele uren gepraat over de timing van de fragmenten en de juiste duiding om de interviews genoeg diepgang te geven. Volgens de eindredacteur beschik ik over een goed beeldgeheugen. Ik kwam meteen met heel veel materiaal, wat blijkbaar niet zo evident is.»

Op de Beeck «Ik kon meteen een lijst van zestig beeldfragmenten samenstellen. Later kwam een redacteur enkele dagen bij me thuis om alles te bekijken en te bespreken. Het terugbrengen van die lijst naar dertien fragmenten deed werkelijk pijn. Ik stelde voor om wat minder te praten en wat meer fragmenten te tonen, maar ze waren onvermurwbaar (lacht). Er wordt in elk geval hard over de vorm en de volgorde nagedacht. Enkele dagen vóór de live-uitzending wordt al het beeldmateriaal nog eens aan de voltallige redactie getoond voor een laatste keuring.»

HUMO Welke criteria kregen de bovenhand bij de selectie?

Op de Beeck «Ik heb vooral geprobeerd om niet te veel aan windowdressing te doen, of om een imago uit te dragen dat weldenkend Vlaanderen en Nederland wel zal bevallen. Ik heb gekozen voor materiaal dat me ooit heeft geraakt of waarover ik echt graag iets wil vertellen. Ik hoop dat de keuze om dicht bij mezelf te blijven en de moed om moeilijke kwesties niet te schuwen, boeiende televisie zal opleveren.»

Abou Jahjah «Ik bestook mijn vrienden graag met YouTube-links. In feite werkt dit programma op dezelfde manier, alleen stuur ik ze deze keer naar de hele bevolking.»





HUMO Kunt u al fragmenten verklappen?

Abou Jahjah «Neen, daar zijn de makers behoorlijk streng in.»

HUMO In hoeverre speelde uw eigen achtergrond een rol?

Op de Beeck «Ik hoop toch voor verrassing te zorgen door niet voor het zoveelste Quentin Tarantino-fragment te kiezen, ook al blijft dat geweldige televisie. Nederlanders kijken doorgaans niet naar Vlaamse films of documentaires, wat mijn visvijver enorm vergrootte.»

Abou Jahjah «Ik heb vooral internationale fragmenten gekozen, maar ik sta daar verder niet bij stil. Mijn cultuur is een smeltkroes, een mengeling van allerlei invloeden. Iedereen heeft een eigen, unieke soundtrack van zijn leven. Ik maak als wereldburger deel uit van een geglobaliseerde bevolkingsgroep die een internationale en tijdloze cultuur consumeert.»

HUMO Toont u iets van uw goede vriend, regisseur Adil El Arbi?

Abou Jahjah (lacht) «Oké, die krijg je. Maar daar houdt het op.»


Onze man in Teheran

HUMO De nieuwe presentator, Thomas Erdbrink, is niet de minste. Hij woont sinds 2002 in Teheran, schrijft voor The Washington Post en The New York Times, spreekt vloeiend Perzisch en wordt door Time Magazine één van de invloedrijkste twitteraars genoemd.

Op de Beeck «Ik heb altijd al medelijden gehad met de presentator van ‘Zomergasten’. Die krijgt het in Nederland telkens weer zó hard te verduren. Wat hij ook doet, hij wordt bijna per definitie met de grond gelijkgemaakt.

'Ik stel vaak vast dat journalisten de basis van de Arabische of islamitische cultuur niet kennen. Hoe kun je dan diepgaand interviewen?'

»Het programma vraagt om een gastheer die verschillende talenten combineert: een snelle denker en een vlotte prater met een gezonde dosis nieuwsgierigheid en empathie, die tegelijk een heel brede bagage heeft. Ik heb Thomas Erdbrink nog niet ontmoet, maar hij lijkt me een hoogst intelligente man, met veel diepgang en geen ego, wat altijd een troef is voor een interviewer. Ik zag zijn reportagereeks ‘Onze man in Teheran’ en was diep onder de indruk.»

Abou Jahjah «Het feit dat Thomas in Iran woont en de islamitische cultuur kent, maakt dat hij beter in staat is om voeling te hebben met mijn standpunten. Zo kan ons gesprek meteen in de diepte gaan. Ik stel vaak vast dat journalisten de basis van de Arabische of islamitische cultuur niet kennen. Dat maakt het moeilijk om een discussie op niveau te voeren: ik moet eerst de beginselen uitleggen, waardoor de discussie oppervlakkig blijft.»

HUMO De voorbije maanden hakte de actualiteit genadeloos op ons in. Laat u daar iets van doorsijpelen?

Op de Beeck «Niet echt. Enkele van mijn fragmenten raken wel aan de grote thema’s van vandaag, maar ik probeer me los te maken van het expliciete hier en nu. Ik heb gekozen voor kwesties die mij raken. Een thema als de vluchtelingencrisis probeer ik filosofisch te benaderen en niet via pakweg een fragment uit ‘Het journaal’. Maar onderwerpen als de financiële crisis laat ik liever over aan mensen die er verstand van hebben.»

Abou Jahjah «Ik zal in elk geval brengen wat men van mij verwacht. Dat kan ook niet anders. Politiek activisme is een belangrijk onderdeel van mijn leven. Het voordeel aan dit programma is dat ik tegelijk een andere kant van mijn persoonlijkheid kan tonen. Ik ben tenslotte ook een mens met hobby’s en interesses, zoals kwantumfysica of voetbal.»

HUMO Op uw website staan enkele gedichten van uw hand. Schuilt er in Dyab Abou Jahjah een poëet?

Abou Jahjah «Ik waag me af en toe aan poëzie, maar daarom noem ik mezelf nog geen dichter. Mijn vader is een strenge literatuurcriticus. Op mijn 13de liet ik hem één van mijn gedichten lezen, maar hij was niet echt overtuigd (lacht). Ik hoop dat ik intussen ben verbeterd. Maar hij heeft gelijk: men mag een tekst niet te snel poëzie noemen. Voor mij heeft schrijven vaak gewoon een therapeutisch effect.»

HUMO Onlangs ontketende u een rel in Nederland toen u een contract bij uitgeverij De Bezige Bij tekende. Verscheidene auteurs noemden u een antisemiet en zochten andere oorden op. Uw provocatieve aard indachtig: mogen we in ‘Zomergasten’ beelden van Israëlische oorlogsmisdaden verwachten?

Abou Jahjah «De Palestijnse kwestie is sowieso een belangrijke zaak voor mij. Natuurlijk zal ik het daarover hebben, daar heeft De Bezige Bij niets mee te maken. Ik heb daar alleen maar een boekencontract getekend.»

Op de Beeck «Ik deel niet altijd Abou Jahjahs mening, maar ik vind wel dat het maatschappelijke debat vandaag te veel wordt aangevuurd door de klassieke progressieve denkers: blank, universitair geschoold, met Vlaamse roots. We hebben nood aan intelligente mensen met een andere achtergrond. Na de hetze met De Bezige Bij vind ik het gezond dat ‘Zomergasten’ hem drie uur de tijd geeft om de zaak tegenover een kritische mens zoals Thomas Erdbrink uit te leggen.»

Abou Jahjah «Mijn meningen zijn nu eenmaal choquerend voor veel mensen. Als activist deel ik op sociale media graag opzettelijk controversiële boodschappen. Dat is eigen aan het medium. De formule van ‘Zomergasten’ laat me toe om een veelzijdiger en genuanceerder verhaal te brengen. Maar maak u vooral geen illusies, voor veel kijkers wordt het een choquerende avond.»


Eigen mening

HUMO U bijt de spits af: hebben ze u als eerste geprogrammeerd om ‘Zomergasten’ vanaf aflevering één te doen inslaan?

Abou Jahjah «Ik ken de uitzendstrategie niet. Het spel zat sowieso al op de wagen zodra bekend raakte dat ik er te gast zou zijn. Mijn legioen van haters volgt me nu eenmaal overal. Ook toen ik begon als columnist bij De Standaard, was de heisa bijwijlen hallucinant. Ik heb het nooit anders gekend. Wie niet tevreden is, maakt van zijn oren. De rest is tevreden en houdt zich gedeisd. Maar goed, een beetje commotie heeft een televisieprogramma nog nooit kwaad gedaan.»

HUMO Dat zegt u. Ayaan Hirsi Ali toonde in 2004 in ‘Zomergasten’ haar kortfilm ‘Submission’. De deining die daarop ontstond, resulteerde in de moord op de regisseur, Theo van Gogh.

Abou Jahjah «Dat heeft de redactie mij ook verteld, ja. Het hebben van een eigen mening kan vandaag heel gevaarlijk zijn. Wie een kant durft te kiezen en tegen de stroming durft in te gaan, neemt risico’s. Al probeer ik niet te veel na te denken over mogelijke doemscenario’s, want anders bevries ik.»

'Ik richt mijn zaklamp graag op de plekken die we liever donker houden'

Op de Beeck «Een programma als ‘Zomergasten’ wil niet zomaar provoceren. Ze vragen gasten vooral om trouw te blijven aan zichzelf. Zelf zal ik kijkers uitnodigen om stil te staan, om te kijken naar dingen waar ze misschien liever niet naar kijken. Ik vind het belangrijk om naast schoonheid ook lelijkheid te tonen. De redactie vroeg me een stilstaand beeld te selecteren om tijdens de gesprekken te projecteren. ‘Wil je misschien bloemen, een zee of een strand?’ vroegen ze. Ik zei: ‘Neen, doe mij maar iets lelijks, een gebouw dat wordt afgebroken of een straat waar net een slempende menigte is gepasseerd.’ Laten we kijken naar de lelijkheid en laat die emoties ook bestaan. Ik richt mijn zaklamp graag op de plekken die we liever donker houden.»

HUMO Is dat de essentie van goede televisie, het belichten van die duistere plaatsen?

Op de Beeck «Televisie kan helpen om de wereld dichterbij te brengen. Ze kan mensen op een andere manier doen nadenken over bepaalde onderwerpen. Ik was aanvankelijk niet van plan om af te stemmen op een programma als ‘Terug naar eigen land’ (waarin Martin Heylen en bekende Vlamingen het spoor van vluchtelingen volgden, red.), maar Alain Platel kon me overtuigen. Ik ben blij dat ik het heb gezien, al was het een ontnuchterende ervaring. Dat sommige mensen ook na het zien van zoveel machteloosheid en onverdiend leed niet anders gaan denken, vond ik moeilijk te begrijpen. En dat politici koste wat het kost hun eigen achterban blijven bedienen, zelfs oog in oog met mensen die klaarstaan om de oversteek te maken, trof me zeer. Dat was een voorbeeld van echt belangrijke televisie.»

HUMO Kan televisie ook helpen om literatuur te verspreiden?

Op de Beeck «Het blijft een moeilijk huwelijk. Lezers hebben vaak duidelijke opvattingen over wat zo’n programma zou moeten zijn, maar de vraag blijft of ze er dan ook naar zouden kijken. Ik hou van programma’s als ‘Alleen Elvis blijft bestaan’, waarin mensen gewoon mogen praten. Voor mij volstaat een goede schrijver die over zijn boeken praat, maar ik ben dan ook niet het meest representatieve deel van de bevolking (lacht).»


Slapeloze nachten

HUMO Hangen jullie zelf geregeld voor de buis?

Op de Beeck «Als ik tijdens een slapeloze nacht de energie ontbeer om een boek te lezen, dan durf ik me weleens voor de tv te installeren. Maar ik ben te veel uithuizig en te veel geïnteresseerd in andere zaken om er veel tijd aan te besteden. Ik hou wel van goede series, zoals ‘In Treatment’, ‘The Wire’, ‘Treme’, ‘House of Cards’, ‘Six Feet Under’ of ‘Fargo’. Door de band genomen doseer ik flink. Alleen wanneer ik een ellendige dag heb en de wereld even niet meer in wil, durf ik te verdwijnen in een aantal afleveringen na elkaar.»

Abou Jahjah «Ik ben een grote fan van HBO-series als ‘The Wire’ of ‘Game of Thrones’, maar ik heb het steeds minder voor televisie. Het medium is de strijd aan het verliezen tegen het internet, de streamingplatforms en online mediacentra. Als individu verwacht ik meer controle over mijn media. Met de huidige tv-abonnementen kun je wel programma’s opnemen of later bekijken, maar dat blijft onpraktisch. Ik kijk alleen nog wanneer er een interessante gast in ‘Terzake’ opduikt, of wanneer er Champions League-voetbal is. Om op de hoogte te blijven van de actualiteit check ik mijn tijdslijn op Facebook. Daar zie ik nieuwsfragmenten van de BBC of van CNN, en er passeren opiniestukken en andere duiding van door mij gekozen vrienden of pagina’s. Daar voel ik me goed bij omdat het mijn keuze is. Ik lees ook dagelijks de krant, maar daar moet ik me schikken naar de meningen die de krantenmaker voor mij heeft samengeraapt.»

HUMO Durven jullie je naasten al eens film-, boeken- en andere tips op te dringen?

Abou Jahjah «Dat doe ik voortdurend. Mijn vrienden en ik hebben bijvoorbeeld een WhatsApp-groep waarin we praten over politiek, voetbal, boeken of series. Ideaal om hen van mijn laatste ontdekkingen te overtuigen.»

Op de Beeck «Ik wil niemand bekeren. Wat voor mij van betekenis is, kan voor een ander totaal oninteressant zijn. Maar ik vind het wel prettig om enthousiasme te delen. Wanneer ik iets goeds heb gelezen of gezien, dan hoop ik dat heel veel mensen dat ook zullen doen.»

HUMO En mogen ze dan van mening verschillen?

Abou Jahjah «Het liefst wel. Een gesprek wordt pas interessant wanneer men van mening verschilt.»

Op de Beeck «Een ex-lief van mij werd bijna agressief als ik niet exact hetzelfde boek las of zijn smaak niet deelde. Dat was buitengewoon beklemmend. Soms is het net boeiend om een gesprek te voeren over waarom iemand iets níét wil zien, voelen of denken. Net dan geven mensen zich het meest bloot.»


Grote meneer

HUMO Het programma ‘Zomergasten’ en zijn gasten vallen na de uitzending traditioneel ten prooi aan een nationale discussie. Meneer Abou Jahjah is het intussen al gewend. Mevrouw Op de Beeck, bent u voorbereid op een lawine van commentaar?

Op de Beeck «Ik heb er vanaf het begin van mijn schrijverscarrière een gewoonte van gemaakt geen recensies of commentaren te lezen, noch positief, noch negatief. Een boek schrijven is sowieso al één van de engste ondernemingen waar je je aan kunt wagen. Je werkt je krom en vervolgens mag werkelijk iedereen er zijn mening over verkondigen. Ik wéét dat er negatieve commentaren over mij en mijn boeken bestaan, maar ik ga niet googelen om die te lezen. Ik word makkelijk onderuitgemept door het stoere clubje dat per definitie wantrouwig naar elk goed verkopend boek kijkt, of door de kritiek van mensen die ik bewonder. Na ‘Zomergasten’ zal ik hooguit de redacteur eens vragen wat de algemene teneur is.»

HUMO In de kijkcijfers van vorige jaren ontdekte ik een eigenaardige trend: bij schrijvers is er veelal een dip en bij politieke figuren een piek. Wat kunnen we daaruit afleiden?

Op de Beeck «Dat ik me alvast zal verontschuldigen bij de programmamakers (lacht). Ze wisten mij te vertellen dat de aankondiging van mijn deelname het meest gedeeld werd op Facebook. Hopelijk is dat een aanwijzing dat ik geen laagterecord zal vestigen.»

Abou Jahjah «Ik denk dat burgers politici zien als acteurs in een rol. Door zulke programma’s krijgen ze de kans om een andere kant van hun persoonlijkheid te ontdekken. Van schrijvers heb je sneller het gevoel dat je hen al kent omdat je hun boeken hebt gelezen, en dus ben je misschien minder nieuwsgierig. Het beste voorbeeld: toen de redactie van ‘Zomergasten’ me vroeg of ik ter voorbereiding een oude aflevering wilde zien, vroeg ik meteen die met Guy Verhofstadt

HUMO U bedoelt de Guy Verhofstadt die in het parlement om uw arrestatie vroeg?

Abou Jahjah «Ik haat die man niet. Ik was gewoon heel benieuwd naar de persoon achter de façade. Hij heeft tenminste iets te vertellen. Het is niet omdat we een verleden hebben, dat ik het op bepaalde punten niet met hem eens kan zijn. Al wordt het weleens tijd dat hij zich na al die jaren excuseert. Dan is hij pas écht een grote meneer.»

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234