Zomergasten: Paul Verhoeven

In de loop der jaren heeft de redactie van 'Zomergasten' regisseur Paul Verhoeven, een fenomeen in eigen land én in Hollywood, vijf keer tevergeefs gesmeekt om een stoeltje in hun programma bij te schuiven. Pas de zesde keer hapte hij toe: 'Meewerken aan zo'n aflevering is precies dát: werken.

Je hebt er tijd voor nodig, en dit was de eerste keer sinds lang dat ik in de zomerperiode nog eens drie maanden in Nederland zat.' Vanavond is het zover: drieborstige lichtekooien noch beaver shots op de planning, wél onder meer een uiteenzetting over - ook niet mis - Jezus Christus, met een fragment uit Pasolini's 'Il vangelo secondo Matteo' als leidraad.

Paul Verhoeven «Ik ben zelf nochtans geen christen, hoor: ik ben niet gedoopt, ik ben niks (lacht). Maar ik noem mezelf wél een fan van de historische figuur Jezus. Net zoals ik geïnteresseerd ben in Alexander de Grote en zelfs in Adolf Hitler: omdat dat mensen zijn die de wereldgeschiedenis voor een groot stuk bepaald hebben, maar van wie ik me afvraag hoe ze écht waren, en in welke mate de geschiedschrijvers het beeld gemaakt hebben dat we nu van hen hebben.

»Ik heb ook een boek uitgebracht over Jezus, samen met Rob van Scheers, die eerder al mijn biografie had geschreven. Ik heb eveneens een tijdje op punt gestaan om een film over hem te maken - dat wil ik eigenlijk nog altijd, maar nu even niet. Ik heb me de voorbije vijfentwintig jaar bijna continu in die mens verdiept, nu ben ik even Jezus-moe.

»Pas in 2011 denk ik er terug over na, en dan kijk ik ineens rond of er überhaupt iemand bereid is om geld te steken in mijn, ik mag wel zeggen, provocerende visie op Jezus.»


HUMO Maak je nog deel uit van de Jesus Seminar-groep?

Verhoeven «Ja, maar tegenwoordig kom ik er niet meer zo vaak. Op zich is het wel een interessante kliek: ze kunnen er eindeloos discussiëren over een enkele zin, een enkele uitspraak van Jezus. Dan probeert de groep - telkens minstens een vijftigtal hoogleraren, theologen, een enkele rabbi, veel protestanten, weinig katholieken - tot een consensus te komen over de vraag of Jezus dat bijbelzinnetje precies zó had gezegd, dan wel op een andere manier, of misschien wel helemaal niét.

»Er wordt over gestemd met houten dobbelsteentjes in verschillende kleuren. Het kon me mateloos boeien, maar tegenwoordig zijn ze vooral bezig over Paulus, en laat ik zijn gedachtegoed nu net tot op zekere hoogte verwerpen.»


HUMO Je andere held heet Igor Stravinsky, en die moest ook in 'Zomergasten'.

Verhoeven «Ik ben zelf volstrekt niet muzikaal, ik speel niet eens een instrument, maar naar mijn gevoel is Stravinsky wél de belangrijkste kunstenaar van de twintigste eeuw. Ik heb 'm op mijn vijftiende ontdekt, en sindsdien is er geen dag voorbij gegaan dat ik niet naar z'n muziek geluisterd heb.

»Veel van hem geleerd ook, van die enorme ontwikkeling die hij heeft doorgemaakt. Bewonderenswaardig is dat hij zichzelf nooit wilde herhalen, hij wisselde continu van stijl en was als de dood om de mensen te vervelen met iets dat al 'ns gedaan was. Om die reden heb ik zelf ook nooit een vervolgfilm gemaakt; nooit een 'Basic Instinct 2', nooit 'RoboCop 2 of 3', nooit een tweede 'Total Recall' - een project dat nu in Hollywood trouwens in de steigers staat.

»Ik zei in de eerste film altijd wat ik dacht te moéten zeggen, daarna was het tijd voor iets anders. Dat is eigenlijk - als ik even filosofisch mag worden; op televisie mag dat natuurlijk niét - het existentialisme in een notendop. De visie van de filosoof Heidegger: voortdurend in het ongewisse durven te stappen.

»Verder was de muziek van Stravinsky voor mij ook wat Bach voor veel anderen betekent: zo mooi dat het je bijna in een soort zenstaat brengt. Ik ben zoals gezegd geen christen; noem mij dus maar een Stravinskyan (lacht).»


HUMO Je merkte ooit ook nog een andere overeenkomst op: 'Net als ik had hij continu gezeik aan zijn kop.'

Verhoeven (Lacht) «Ja! Daar stond ik vroeger helemaal niet bij stil. Ik dacht: met zo'n interessante carrière en zo'n goede muziek moet het hem van een leien dakje zijn gegaan. Nee hoor: voor zijn eerste drie gigantische hits - 'De Vuurvogel', 'Petroesjka' en 'Le Sacre du Printemps' - heeft hij bijvoorbeeld nooit royalty's gekregen: omdat hij Russisch was en niet aangesloten bij de internationale auteursrechtenconferentie.

»Stel je voor: drie werken die haast voortdurend uitgevoerd worden, al bijna honderd jaar, geen cént. Later, toen hij al was uitgeweken naar Amerika, heeft hij twee van die drie werken deels herschreven, zodat hij daar wél auteursrechten op kon claimen. Niet dat het érg veel uitmaakte: als je de oude versie uitvoerde, hield hij er nog steeds niets aan over. Die man heeft moeten véchten om zijn dagelijks brood.

»Bovendien kreeg hij een gigantische lawine van kritiek en verwijten over zich heen telkens als hij een andere richting insloeg. Bij elke nieuwe fase van zijn leven vonden de mensen wat hij daarvóór deed een stuk beter. In Frankrijk is er zelfs ooit een periode geweest dat ze in de zalen riepen: 'Assez de Stravinsky, assez! We hebben er genoeg van, scheer je weg!'»


HUMO Staat geprogrammeerd als je keuzefilm: 'Vera Cruz', een film uit '54 van regisseur Robert Aldrich. Waarom moeten we kijken?

Verhoeven «'t Is een bijzonder goed gemaakte western die de tand des tijds véél beter heeft doorstaan dan de meeste films uit de jaren '50. Neem nu 'High Noon'; destijds door iedereen gezien en geprezen, maar nu onwezenlijk traag. Niet zo 'Vera Cruz', dat ook politiek heel interessant is, wegens de verhaallijn over de juanista's die de macht van keizer Maximiliaan in Mexico trachtten te breken.

»En dan het prachtige contrast tussen die acteurs: Gary Cooper is, als altijd, heel onderkoeld, bijna geen gelaatsuitdrukkingen en emoties, en daartegenover heb je dan de speelse, grappende Burt Lancaster met zijn wittetandengrijns. Ontzettend leuk om te zien.

»'Vera Cruz' is ook een aardige representatie van wat ik zélf heb gedaan in Amerika: het is een opgewaardeerde B-film, net als mijn Hollywood-films. Ga maar na: 'RoboCop', 'Total Recall', 'Basic Instinct', 'Starship Troopers': in wezen zijn dat formuleachtige studioprojecten - B-films dus - die, door de manier waarop ze gemaakt zijn en wat ik er heb ingestopt, boven hun eigen niveau uitstijgen. Al mijn films die een artistieke claim maken - 'Turks Fruit', 'Soldaat van Oranje' of, recenter, 'Zwartboek' - heb ik niet toevallig in Europa gedraaid.»


HUMO Ben je nog steeds op zoek naar een project in Amerika dat in essentie géén B-film is?

Verhoeven «Nee, dat heb ik opgegeven. 'Zwartboek' had ik daar bijvoorbeeld nooit kunnen maken. Die is namelijk precies geworden zoals ik het écht wilde, en als ik in Amerika iets écht wilde had niemand daar ooit oren naar.»

HUMO Over 'Zwartboek' gesproken: oorlog is een thema dat door je hele oeuvre loopt. Vanavond zal het niet ontbreken?


Verhoeven «Natúúrlijk zal ik over de Tweede Wereldoorlog praten. Voor een deel omdat het een bepalende jeugdherinnering is geweest, maar daarnaast wil ik ook aantonen dat jonge mensen - voor wie die periode vaak weinig meer is dan een hoofdstuk uit hun geschiedenisboek - nu helemaal anders met dat thema omspringen dan de generatie van pakweg Gerard Zoeteman, Jan Wolkers, Willem-Frederik Hermans en mezelf.

»Aan 'Inglourious Basterds' kon je al zien dat er tegenwoordig speels kan worden gedaan over nazisme. Aan de horror wordt voorbijgegaan, terwijl er toen toch zo'n 55 miljoen mensen om het leven zijn gekomen, waarvan 25 miljoen Russen. Dat is nogal wat, denk ik dan.

»Collega Oliver Stone is onlangs trouwens zwaar in de problemen gekomen - hij zei: 'We wéten ondertussen wel dat zes miljoen Joden in de oorlog zijn omgekomen, maar we moeten toch ook eens op de 25 miljoen Russen letten.' (Lachje) Geloof me: dáár kunnen ze in Hollywood nog altijd niet mee lachen.»


HUMO Zal u in 'Zomergasten' op uw woorden letten?

Verhoeven «Alleen als ik er niet eerst over gestruikeld ben.»

Bekijk een fragment uit Vera Cruz:

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234