De Tand Des Tijds: 'Double Indemnity' (Billy Wilder, 1944)

, door (es)

14

Frank en Claire Underwood uit ‘House of Cards’ mogen dan ijskoude moordenaars, machtsbeluste meester-manipulatoren en gepatenteerde aartsleugenaars zijn, wat betreft cinema hebben ze een duivels goeie smaak. Zo zitten ze in de vierde aflevering van het zesde seizoen tijdens de verkiezingsnacht in het bioscoopzaaltje van het Witte Huis samen gezellig te kijken naar ‘Double Indemnity’, het film noir-meesterwerk van Billy Wilder en niet toevallig een verhaal over moord, bedrog en verraad. Ze schijnen de film zelfs zógoed te kennen dat ze de dialogen zo uit het hoofd kunnen meelippen: way to go, Underwoods!

De intrige van ‘Double Indemnity’ vangt aan wanneer verzekeringsagent Walter Neff (de perfect gecaste Fred MacMurray) in de ban raakt van Phyllis Dietrichson (Barbara Stanwyck), een dame die buiten medeweten van haar echtgenoot een ongevallenverzekering wil laten afsluiten. Neff heeft haar meteen door: ‘Je wil ‘m koud maken, hé?’ Neff trekt er snel tussenuit – ‘Ik moest die roodgloeiende pook laten vallen voor ik me eraan verbrandde’ – maar hij blijft zich tot Phyllis aangetrokken voelen, als nikkel door een magneet. En uiteindelijk wordt de verleiding om mee in het complot te stappen te sterk voor hem. Blondines: verzet is onmogelijk, zeker wanneer ze een sexy enkelbandje dragen. En waarom zou hij ook niet meedoen?

Als verzekeringsagent kent hij alle fraudetrucs, net zoals elke croupier elk barstje in het roulettewiel kent. En net zoals elke croupier denkt élke verzekeringsagent er weleens aan om die kennis te gebruiken om de boel te belazeren. Het is trouwens Neff die met de suggestie komt om Mr. Dietrichson te laten omkomen in een bizar ongeval, bijvoorbeeld op een trein.

Want wanneer iemand om het leven komt in een raar ongeluk, treedt de zogenaamde dubbele uitkeringsclausule in werking, waarna er dubbel zoveel geld kan worden opgestreken. Geen wonder dat de Underwoods wild zijn van deze film: de uitgekooktheid van het plan, en de werktuiglijke meedogenloosheid waarmee Neff en Phyllis het uitvoeren, is helemaal op hun eigen doortrapte lijf geschreven.

Maar pas op: want zoals Neff aan den lijve zal ondervinden, en zoals ook Frank in ‘House of Cards’ ervaart, lopen blondines altijd rond met hun eigen plannen! Wat vandaag opvalt is het verrassend snedige tempo dat Wilder in z’n film heeft gelegd. Eens het raderwerk van de intrige in werking is gezet, denderen we onhoudbaar en onvermijdelijk af op de noodlottige ontknoping; straight down the line. In één van de merkwaardigste scènes zien we hoe Neff zich niet op z’n gemak voelt wanneer hij ‘s nachts naar zijn flat terugstapt: ‘Het is raar, maar ik hoorde mijn eigen voetstappen niet. Het was de tred van een dode.’ Waarna we Neff, in een bijna surrealistische scène, daadwerkelijk over het trottoir zien stappen zonder dat we zijn voetstappen horen weerklinken.

Het is maar één van de talrijke scènes die heel goed de staat van paranoïa weergeven waarin Neff langzaamaan terechtkomt; het gevoel dat iedereen het op je heeft gemunt, ook al doet iedereen volstrekt normaal tegen je. Maar het beste aan ‘Double Indemnity’ blijft toch het spetterende verbale vuurwerk tussen Neff en Phyllis, zoals in die scène waarin ze hem waarschuwt dat hij haar iets te hard probeert te versieren: ‘De maximumsnelheid hier is 70 km/u.’ ‘Hoe hard ging ik, agent?’ ‘Ik denk zo’n 140!’ ‘Waarom schrijft u geen bon uit?’ ‘Stel dat u er met een waarschuwing afkomt?’ ‘Stel dat die niet aanslaat?’ ‘Dan zal ik moeten slaan.’

Sla ons, Phyllis, sla ons! Verder vragen we ons ook af uit wiens koker fantastische zinnetjes afkomstig zijn als – we kunnen ze meelippen - ‘Het was een warme middag en ik herinner me de naar kamperfoelie geurende straat. Hoe kon ik weten dat moord soms naar kamperfoelie ruikt...’: uit die van James M. Cain, de hardboiled schrijver op wiens roman de film is gebaseerd, of uit die van Raymond Chandler, die – meestal in een staat van dronkenschap – samen met Wilder het scenario neerpende.

Tenslotte geeft ‘Double Indemnity’ u een waardevolle levensles mee: net als je denkt dat het leven een makkie wordt, komt er geheid iets op je weg dat als een blok beton op je maag komt te liggen (in ons geval: de vileine reacties op onze review van ‘Black Panther’). Zo, schatje, dat is dat. Tijd om de laptop dicht te klappen. Het is bijna 4u30. Het is koud, het maanlicht sijpelt door de jaloezieën en in de lucht hangt de geur van kamperfoelie. Nog één dingetje: voor deze film, zo weten ook Frank en Claire, volstaat slechts één klein woordje: onverslijtbaar.

Humo's tv-tips in je Facebook-nieuwsfeed?

U bent wellicht ook hierin geïnteresseerd: