De Tand Des Tijds: 'Angst' (Gerald Kargl, 1983)

, door (es)

20

In de filmgeschiedenis wemelt het van de weergaloze films over seriemoordenaars: ‘The Silence of the Lambs’, ‘Manhunter’, ‘Henry, Portrait of an Serial Killer’, ‘Se7en’, ‘C’est arrivé pres de chez vous’. Eén van de allerbeste is het door Gaspar Noé en Darren Aronofsky aanbeden ‘Angst’, een uit 1983 daterende Oostenrijkse cultklassieker die is gebaseerd op de gruweldaden van seriemoordenaar Werner Kniesek, die in 1980 in Sankt Pölten binnendrong in een villa en de drie bewoners folterde en afslachtte. Achteraf verklaarde Kniesek dat hij had gehandeld uit pure moordlust en dat hij een kick kreeg van de doodsangsten van zijn slachtoffers.

In ‘Angst’ begint het verhaal wanneer K., na tien jaar achter de tralies te hebben gezeten voor de moord op die oude vrouw, opnieuw op vrije voeten komt. Terwijl hij door de gevangenispoort naar buiten wandelt, komt de innerlijke drang om te martelen en te doden alweer in alle hevigheid opzetten. ‘Ik moet alleen de gunstige gelegenheid vinden,’ zo horen we hem offscreen zeggen. ‘En dan zal alles wel vanzelf gaan.’ Na een mislukte moordpoging op een vrouwelijke taxichauffeur vlucht hij de bossen in, waar hij op een afgelegen villa stoot die wordt bewoond door een oud besje, een knappe dochter en een gehandicapte zoon in een rolstoel. Waarna we getuige zijn van een orgie van folteringen, moord en seksueel grensoverschrijdend gedrag met een lijk.

‘Angst’ doet iets met de kijker wat die andere films die we hierboven aanhaalden niet of nauwelijks doen, namelijk u onderdompelen ín de sadistische fantasieën van de psychopaat. ‘Ik weet niet waarom ik uitgerekend dat huis uitkoos,’ zo horen we K. zeggen. ‘Ik had geen plan of geen motief. Ik had alleen het gevoel dat er iets moest gebeuren.’ De meeste cineasten gebruiken de voiceover alleen maar als een lapmiddel om ten behoeve van de idioten in het publiek nog eens extra uit te spellen wat er op het scherm aan het gebeuren is. In ‘Angst’ dient de voiceover een ander doel: u meetrekken in de chaotische onrust in het brein van de misdadiger. Wat u te horen krijgt – bijvoorbeeld dat K. als kind de kop van een zwaan afsneed - zijn overigens letterlijke citaten uit de bekentenissen van échte seriemoordenaars.

De horror in ‘Angst’ is vaak misselijkmakend, maar het gekke is dat de hypnotiserende synths van Klaus Schulze (bekend van de elektronische muziekgroep Tangerine Dream) en het sensationele camerawerk van de Poolse rockvideocineast Zbigniew Rybczynski (die ook meeschreef aan het script) aan het geheel iets betoverends geven, iets tranceverwekkends. Je bent klaarwakker, en toch zit je gevangen in een kwade droom. Je eigen hersengolven trillen mee op de onrustwekkende denkpatronen van de psychopaat, in je lijf voel je een mengeling van mokerende onrust en onverklaarbare opwinding, en je wordt meegezogen in de begeerte van de seriemoordenaar; een begeerte die zo hevig is dat hij er gek van wordt.

Ja, er zit veel bloederige gruwel in ‘Angst’, maar die gruwel glijdt voorbij als iets irreëels. K. wordt met een aangrijpende intensiteit vertolkt door Erwin Leder, de acteur die in ‘Das Boot’ de rol van Johann speelt, de machinist die op een bepaald moment begint te flippen maar later toch het lek in het ruim weet te dichten (‘Gut, Johann. Sehr gutt’). ‘Angst’ is de eerste en de enige film van regisseur Gerald Kargl. Kargl financierde zijn film zelf en ging door problemen met de distributie en de censuur bankroet, maar de man mag troost putten uit het feit dat er maar weinig cineasten zijn die zo’n uniek meesterwerk hebben gemaakt. Toegegeven: ‘Angst’ is, vanwege té verontrustend en té beklemmend, niet voor iedereen. Maar wie het aandurft om de bekende paden te verlaten en onder de nachtdonkere hemel het duistere bos te betreden, wacht een sensatie om nooit meer te vergeten.

Humo's tv-tips in je Facebook-nieuwsfeed?

U bent wellicht ook hierin geïnteresseerd: