David Lynch (een beetje) ontrafeld: 'Hij is een feminist'

, door (ld)

154
a1

HUMO David Lynch weigert steevast om zijn films uit te leggen omdat hij beweert dat beeldtaal niet te vertalen valt naar spreektaal. Is het dan niet een soort van godslastering om zijn films te analyseren?

Geldhof «Lynch geeft inderdaad heel weinig prijs over zijn motieven. Over ‘Eraserhead’ zei hij ooit nog dat niemand de titel van zijn film juist geïnterpreteerd had. Telkens als er een nieuwe analyse uit de bus kwam, was hij ‘not convinced’. Daardoor wordt zijn werk natuurlijk heel raadselachtig. Maar goede kunst is een beetje zoals een goede grap: als je die te veel uitlegt, gaat het effect ervan verloren.

»Anderzijds denk ik wel dat je heel veel uit zijn films kunt halen zonder ze te overinterpreteren. Als je goed naar de beelden kijkt, en goed luistert, dan is het interpreteren zelfs niet zo moeilijk. In die zin zie ik het niet als godslastering.»

HUMO Voor de meeste kijkers is interpretatie ook onvermijdelijk. Zijn films zijn enigma’s, waar het verschil tussen realiteit en droom heel vaag is.

Geldhof «'Lost Highway' is daar zo’n voorbeeld van. Daar heeft Fred een slecht functionerende relatie met Renee, die extra bemoeilijkt wordt door mysterieuze videocassettes die hij toegestuurd krijgt. Die cassettes tonen hem dat hij bekeken wordt van buitenaf en leren hem dingen over zijn relatie die hij eigenlijk helemaal niet wil weten.

»‘Lost Highway’ bestaat uit drie delen: het eerste deel is de realiteit, daarna schakelt Lynch over naar een droomsequentie en uiteindelijk keren we terug naar de realiteit. Zulke dingen vertelt Lynch niet, je moet het zelf construeren. Het is iets wat vaak terugkeert in zijn films: hij speelt met het verschil tussen fantasie en werkelijkheid, zonder het zelf uit te leggen. Dat maakt de films ook vaak zo moeilijk om te bekijken.»

HUMO Dat spelen met fantasie keert vaak terug in Lynch' films. In ‘Lost Highway’ presteert Fred ondermaats in bed, tot hij transformeert tot Pete, die wel seksueel bekwaam is. Maar die dromen blijken meestal fragiel te zijn: uiteindelijk gaan die personages toch ten onder.

Geldhof «Ik zou eerder zeggen dat Lynch ons toont dat er een uitweg is. Aan het einde verzoent Fred zich met zijn tekortkomingen door de confrontatie met de mystery man aan te gaan. Die man is als het ware een representatie van zijn eigen onderbewuste, waarmee hij aanvankelijk niet geconfronteerd wilde worden. Het is ook hij die de cassettes over zijn tekortkomingen stuurt naar hem. Dat zijn dan berichten uit Freds onbewuste. In zijn fantasie als Pete probeert Fred die gebreken te compenseren door zichzelf voor te stellen als een seksueel compotente man die in staat is om de fantastisch knappe vrouw Alice van Mr. Eddy af te pakken. Maar hoe meer hij op de vlucht slaat, hoe meer de mystery man hem op de hielen zit. Pas als Alice hem'you will never have me' toefluistert, keert hij terug naar de realiteit waar de mystery man plotseling wel aan zijn kant staat omdat Fred vrede heeft genomen met zijn tekortkomingen.»

HUMO De man-vrouwverhoudingen worden in Lynch' werk vaak ambivalent bekeken: enerzijds zijn er heel wat sterke vrouwelijke protagonisten – Laura Palmer, Dorothy Vallens, Diane Selwyn – maar die krijgen steeds met buitensporig geweld te maken. Zit er een vrouwonvriendelijk trekje in Lynch? 

Geldhof «Kort na de première van 'Mulholland Drive' zegden Naomi Watts en Laura Harring dat mensen die het níét uitgierden van het lachen tijdens de film, de film niet begrepen hadden. Die anekdote vind ik heel sprekend. David Lynch toont inderdaad wel geweld op vrouwen, maar hij gaat die scènes heel erg uitvergroten. Niet omdat hij daarvan geniet, maar omdat hij iets wil aantonen: in welke positie worden vrouwen soms gezet door mannen? Het is in die overdrijving dat het geweld grappig wordt, en dat het ook een vraag wordt naar mannen toe over hun gedrag.»

HUMO In ‘Mulholland Drive’ komt dat heel sterk naar voor via Rita en Betty, die iets proberen te bereiken in Hollywood, maar compleet afhankelijk zijn van mannelijke macht.

Geldhof «Voor mij toont ‘Mulholland Drive’ eigenlijk vooral aan dat vrouwen vaak bij mannen een antwoord proberen te krijgen op vragen als: Wat ben ik als vrouw? Wie ben ik? Zie je mij graag of ben ik louter een lustobject? Maar in ‘Mulholland Drive’ gaan vrouwen zich niet alleen richten tot mannen, maar vooral ook tot andere vrouwen.

»In die film gaat het over Rita, die haar identiteit verloren heeft, die niet meer weet wie ze is nadat ze in een ongeval belandde. De eerste vrouw die ze ontmoet na haar ongeluk is Betty, een andere vrouw. Het lijkt alsof zij een zelfhulpgroepje oprichten met twee vrouwen om samen te zoeken naar wat een vrouw nu is. En daarbij sluiten ze mannen uit. Geleidelijk aan gaat Rita zich toch meer richten tot een man, waarop Betty zich bedrogen voelt. Lynch speelt met de vraag in welke mate een man nodig is om je identiteit als vrouw te bepalen.»

HUMO Vonden de vrouwen in 'Mulholland Drive' het antwoord?

Geldhof «Ik denk dat die vraag zelf open blijft. Een markante scène die dat staaft, is die waarin beide vrouwen in Club Silencio naar een optreden kijken. Ze zijn allebei heel bang, klampen zich aan elkaar vast en een man zegt: ‘No hay banda.’ Er is geen band. Ik denk niet dat ik aan het overinterpreteren ben als ik zeg dat die man eigenlijk aan die vrouwen vertelt dat er geen orkest is, geen partituur is om te zeggen wie zij zijn als vrouw. Maar dat betekent niet dat dit hen belemmert om muziek te maken. Net omdat de partituur niet vastligt, swingt het. Vroeger lag die wel vast. We wisten duidelijk hoe een man zich gedroeg, en hoe een vrouw zich gedroeg. Nu is die weggevallen, vandaar dat die vrouwen ook zo veel angst ervaren in Club Silencio.»

HUMO Is David Lynch dan een feminist?

Geldhof «Dat zou ik durven te beweren, ja. Hij is misschien geen feminist in de radicale zin, maar hij heeft wel iets van vrouwelijkheid begrepen. En hij laat dat tot zijn recht komen door te tonen hoe een vrouw zich zowel met als zonder man kan vormgeven.»

HUMO Lynch' laatste film 'Inland Empire' dateert van 2006. Sindsdien legt hij zich vooral toe op zijn schilderwerk. Een verlies?

Geldhof «Zijn schilderwerk is ook boeiend. Het is via het schilderen dat hij begonnen is met regisseren. Zijn allereerste kortfilm ‘The Alphabet’ is gebaseerd op allerlei schilderijen van hem. Daarnaast maakt hij altijd heel duistere schilderijen. Over zijn eerste werken heeft hij ooit nog gezegd dat hij honderd potten zwarte verf gebruikte, tegenover één pot geel of rood. Hij had die duisternis nodig in zijn kunst om erbuiten licht toe te laten. Hij is geen pessimist, maar probeert de inherente duisternis in zijn leven ook een plaats te geven.

»Ik denk dus niet dat het een verlies is. Hij heeft ons al fantastische films gegeven, en misschien is het voor hemzelf genoeg geweest. We mogen al heel tevreden zijn met wat er is.»

De tentoonstelling ‘David Lynch: Someone is in my House’ is nog te bezichtigen t.e.m. 26 april, in het Bonnefantenmuseum in Maastricht.

Humo's tv-tips in je Facebook-nieuwsfeed?

U bent wellicht ook hierin geïnteresseerd: