'63 Up': het ultieme bewijs dat het Britse klassensysteem nog altijd niet volledig aflijvig is

, door ()

16
vrijbeeld

‘De toekomst van Groot-­Brittannië ligt bij deze kinderen,’ sprak Apted op de oorspronkelijke beelden uit 1964, die ook in ‘63 Up’ verwerkt zaten. Klaroengeschal op de achtergrond, dat in 2019 beduidend lulliger overkwam dan toen, moest zijn woorden het nodige gewicht geven. ‘The Up Series’ was namelijk bedacht als sociaal experiment. Om na te gaan of al die verschillende sociale achtergronden ook een op voorhand uitgestippelde levenswandel inhielden, zou Apted om de zeven jaar zijn proefpersonen opnieuw opzoeken om te kijken wat ze zoal uitgevreten hadden, en of, wie weet, één van hen domweg het geluk tegen het lijf gelopen was in deze of gene klasse.

Zo’n 55 jaar later was het zomaar 2019 geworden, en drong de editie ‘63 Up’ zich op. ­Tony, geboren in de Londense East End, rooide het nog altijd als taxichauffeur: een rol die hij met verve neerzette, vanuit het raampje van zijn black cab foeterend op gezichtsloze moderniteiten als Uber. De in volkomen juiste kringen geboren John was nog altijd advocaat, en vond al terugkijkend dat upper class-lieden het zo mogelijk nog moeilijker hadden dan stakkers uit de working class: volgens hem was er ‘veel meer concurrentie in de hogere kringen’. Hoe gaat dat ook: de rij aan het champagnestandje zal altijd langer zijn dan waar er kraantjeswater geschonken wordt.

In Groot-Brittannië werd na de uitzending van ‘63 Up’ in opiniestukken getoeterd dat dit de editie was die aan het eind quod erat demonstrandum mocht schreeuwen: het ultieme bewijs dat het Britse klassensysteem nog altijd niet volledig aflijvig is. Grote woorden, maar zelfs toekijkend vanop het continent kun je er bitter weinig tegen inbrengen. Geen van de opgevoerde zestigers leek ooit echt ver weggekropen van hun respectieve bakermat.

Geheel volgens de statistiek waren er onder de veertien hoofdrolspelers ook al enkelen die hun leven richting uitgang zagen stormen. Nick, kernfysicus, kampte met keelkanker, die hij, every inch an Englishman, ‘een beet­je een domper’ noemde. Er viel ook al een eerste dode te betreuren: Lynnwas een jaar na de vorige aflevering, ‘56 Up’, overleden aan een bloedvergiftiging, en had zo de twijfelachtige eer als eerste van de veertien aan haar seizoensfinale toe te zijn. Helemaal slikken was het bij Neil, het buitenbeentje in de reeks. Als jongeling wilde hij astronaut worden, maar uiteindelijk belandde hij in een kraakpand.

Vandaag betekende hij iets in de lokale politiek, maar de samenleving was voor hem nog altijd iets waar hij zich met de moed der wanhoop doorheen sloeg. Hij had geprobeerd het licht na te jagen, maar telkens hadden de spoken in zijn hoofd remain gestemd. Het waren veelal persoonlijke beslommeringen, de oudste nog in korrelig zwart-wit, maar tussen de vele schakeringen van behangpapier meende je zowaar een denkoefening over het leven zelf gezien te hebben. Uiteindelijk vond ieder­een dat, jawel, in het kind inderdaad al de volwassene zat, en dat vandaag evenzeer het omgekeerde gold.

Natuurlijk kwam de brexit ter sprake, een late opstoot van puberteit van diezelfde Britse samenleving, maar één sociale omwenteling had Apted al die jaren uit zijn lens gehouden. De 63-jarige ­Jackie herinnerde zich hoe ze als 21-jarige kwaad werd van Apteds vragen over of ze al dan niet zou trouwen en een gezin wilde hoeden. ‘Ons vroeg je niet naar politiek of de toestand van de wereld,’ beet ze hem toe. ‘Je had geen benul van de veranderende rol van Britse vrouwen.’ Dat Apted het verwijt integraal opnam in ‘63 Up’, deed vermoeden dat hij zichzelf, product van zíjn opvoeding, mettertijd misschien ook wel was gaan ontleden in zijn experiment.

Humo's tv-tips in je Facebook-nieuwsfeed?

U bent wellicht ook hierin geïnteresseerd: