22 JuliBeeld NRK

Televisie★★★½☆

‘22 Juli’ op lumiereseries.com: Hoe Anders Breivik Noorwegen voor altijd veranderde

Enkele schoten in de verte en gsm’s die rinkelen in vertrappelde tentjes: veel meer krijg je in de sobere maar beklijvende Noorse serie ‘22 Juli’ niet te zien van de slachtpartij die Anders Behring Breivik negen jaar geleden aanrichtte op Utøya.

Over de aanslagen van 22 juli 2011, toen Breivik eerst een autobom liet ontploffen in het centrum van Oslo en daarna op het eilandje Utøya 69 weerloze jongeren neermaaide, zijn al twee films gemaakt: ‘Utøya 22. Juli’, dat het bloedbad op Utøya laat zien door de ogen van een (fictief) slachtoffer, en ‘22 July’, waarin Paul Greengrass probeert na te gaan wat Breivik  bezield heeft. Ook al is de insteek verschillend, voor beide geldt dat elk normaal mens de scènes op het eiland, waar ontzetting, angst en wanhoop ruim 70 minuten lang regeerden, moeilijk kan uitzitten. De nieuwe Noorse serie ‘22 Juli’ zet daarentegen bijna geen voet op Utøya, brengt slachtoffers noch dader in beeld en toont Breiviks wreedheden enkel via een omweg, bijvoorbeeld in een scène waarin agenten enkele uren na de schietpartij lichamen moeten gaan tellen en stoten op een veld van tentjes waarin gsm’s liggen te rinkelen, of in een optocht van begrafenisauto’s die het ziekenhuis Oslo binnenrijden, waar lijkschouwers in geïmproviseerde mortuaria hun werk moeten doen. Het zijn momenten van terughoudendheid die het drama des te harder laten aankomen.

De zesdelige reeks volgt vooral enkele gewone Noren die zijdelings bij de gebeurtenissen zijn betrokken: het personeel van het ziekenhuis dat de gewonden opvangt; een politieagent uit een dorpje vlak bij Utøya; journalisten van de krant ‘Aftenposten’, die verslag uitbrengen; en een extreemrechtse blogger die door Breivik genoemd wordt als inspiratiebron. De personages zijn weliswaar verzonnen maar hun verhalen werden samengesteld aan de hand van de ervaringen van echte getuigen. ‘22 Juli’ is echter meer dan een reconstructie van die noodlottige dag en de nasleep ervan vanuit een ander perspectief, de serie lijkt ook te willen laten zien dat Noorwegen toen een stuk van zijn naïviteit en zelfvertrouwen is verloren. Ook voor Breivik zijn eerste schot loste, was er namelijk al iets rot in ‘het beste land ter wereld’, zoals het radionieuws bij het begin trots meldt op basis van een nieuw VN-rapport.

De spoedafdeling die zo’n goed werk verricht, krijgt een maand voor de aanslagen te horen dat ze, met het oog op meer efficiëntie, wegbezuinigd wordt: dat de schoonmakers het operatiekwartier op 22 juli nauwelijks proper kunnen houden, komt doordat het gros van dat team al ontslagen is. Het Noorse overheidsapparaat laat  ernstige steken vallen: belangrijke tips worden te laat  doorgegeven en getreuzel bij de politie kost mensenlevens. En de opvang van de nabestaanden verloopt evenmin zoals het moet. Een van de meest indrukwekkende scènes komt er enkele maanden na de aanslagen, bij het begin van het nieuwe schooljaar. Wanneer het broertje van een slachtoffer in de klas meermaals zijn tranen niet kan bedwingen, is de oplossing van de directie om hem gewoon met zijn verdriet af te zonderen in een ‘stiltekamer’ - weinig meer dan een opberghok met een eenzame lessenaar. Om het jongetje echt te helpen is er geen budget.

Het getuigt misschien van net te veel ambitie om zo’n verhaal vol personages uit verschillende lagen van de samenleving te willen vertellen in nauwelijks zes afleveringen, zeker als je een groot deel van het eerste uur ophangt aan een plotlijn die enkel symbolisch verbonden is met alles wat erna gebeurt. Sommige thema’s komen minder uit de verf, het evenwicht is hier en daar zoek - er gaat heel veel aandacht naar twee koppige journalisten die tegen de zin van hun collega’s blijven graven naar fouten - en de aanloop naar Breiviks proces wordt op een drafje afgehandeld. Maar los daarvan is ‘22 juli’ sterke televisie, en misschien ook een goed voorbeeld voor scenaristen bij ons die de gebeurtenissen van 22 maart 2016 in een serie willen gieten.

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234