100 beste films

#25. After Life (Hirokazu Koreeda, 1998)

Humo's filmjournalist Erik Stockman presenteert: de 100 beste films aller tijden! Of liever: een hoogstpersoonlijke, dwarse hitparade van films die, althans volgens (es), de blikkerende tand des tijds hebben doorstaan. Een onconventioneel rariteitenkabinet waarvan de deuren telkens op woensdag, vrijdag en zondag wijdopen zwaaien. Vandaag: After Life

Een groot administratief gebouw in een herfstig bos. Enkele mannen en vrouwen stappen door de deur naar binnen, melden zich aan bij de loketbeambte, en nemen plaats in de wachtzaal. Vervolgens worden de bezoekers één voor één naar een spreekkamer geroepen, waar ze worden ontvangen worden door een vriendelijke bediende: ‘Goedemorgen. U mag uw jas daar ophangen.’

Aldus begint ‘After Life’, een Japanse film die zo betoverend mooi is dat het wel lijkt alsof de aarde twee uur lang stopt met roteren. Wat is die plek, wie zijn die bezoekers? Komen ze zich inschrijven in het gemeentehuis? Een aanvraag indienen voor een nieuwe reispas? In de spreekkamer worden eerst nog enkele formaliteiten afgehandeld (‘Naam? Geboortedatum?’), en dan komt het: ‘U zult de situatie wel begrijpen,’ aldus de bediende, ‘maar voor de zekerheid leg ik het u nog eens uit. U bent gisteren overleden. Mijn innige deelneming.’

Blijkt dat we niet bij de bevolkingsdienst van het gemeentehuis zitten, maar in een transitzone tussen de aarde en het hiernamaals: ‘U blijft een week bij ons, en u krijgt allemaal uw eigen kamer.’ En in die week (u hoort hier overigens geen spoilers: we vatten gewoon even de eerste vijf minuten van de film samen) is er slechts één ding dat van de bezoekers wordt verwacht: ze dienen uit hun leven één herinnering te kiezen; de herinnering die hun het meest dierbaar is. Eens gekozen, mogen ze overgaan naar het hiernamaals, waar ze tot in de eeuwigheid in die ene herinnering verder mogen leven.

Hola. Neem nu eens een minuutje de tijd om deze magnifieke premisse te laten bezinken. Dit is veel méér dan zomaar een goed idee of een originele ingeving; dit is een lumineuze, van een prachtige verbeeldingskracht getuigende, in vervoering brengende vondst – die eigenlijk toch heel eenvoudig is. En hij komt uit de koker van Hirokazu Koreeda, de ultrabegaafde regisseur van onder meer ‘Maborosi’, ‘Distance’, ‘Nobody Knows’ en ‘Still Walking’.

Nog even terug naar de plot. De bezoekers krijgen drie dagen bedenktijd, en de meesten onder hen kunnen die periode best gebruiken. Sommigen blikken niet graag terug op hun leven, omdat ze alleen maar nare herinneringen hebben: ‘Even kijken,’ zegt een oude man, ‘mijn leven is niet gelopen zoals ik het had gewenst.’ Iseya, een jongen van 21 die kwaad en opstandig is omdat hij te vroeg uit het leven werd weggerukt, wíl eenvoudigweg niet kiezen. De meesten kiezen iets uit hun jeugd: ‘Mijn leven was niet zo opwindend, maar als ik iets moet kiezen, dan uit mijn jeugd. Dat was voor mij de beste tijd.’ U zult merken – indien u méé bent tenminste – dat bijna elke scène, elke dialoog, een soort prikkel vormt voor uw eigen herinneringsvermogen; klanken en beelden van vroeger komen ineens naar boven drijven; het is alsof er in uw onderbewustzijn ineens hele fotoalbums openzwaaien. Voor melancholische zielen moet ‘After Life’ de ultieme film zijn; een film die je meetrekt in een oceaan van weemoed; een film die maakt dat je weer een beetje de blijheid en de verwachting voelt die je als kind voelde. Het is trouwens heel opvallend dat de meeste bezoekers uiteindelijk kiezen voor een kleine herinnering, niet voor een grote gebeurtenis. De koelte van de wind op de tram, een lui dagje in het park, het geluid van een belletje aan de tas van een meisje, rijstbollen eten in het bamboebos, de geur van je moeder. Het doet een beetje denken aan wat Richard Linklater probeerde te zeggen met ‘Boyhood’ – dat het niet de mijlpalen in ons leven zijn die ons het meest bijblijven, maar de kleine momenten; de kleine scènes waarvan we niet eens begrijpen waaróm we ze onthouden. U moet er trouwens eens op letten hoe simpel Koreeda de zaken houdt. De bezoekers bevinden zich zoals gezegd niet in een hemels, door paviljoenen en prieeltjes omringd kasteel op een zee van witte wolken, maar in een spartaans ingerichte barak; en de begeleiders zijn geen engelen in witte gewaden, maar hardwerkende beambten die weleens durven te mopperen over hun cliënten. Mensen naar het hiernamaals begeleiden: voor hen is het een job als een ander. Het punt is: doordat Koreeda zijn verhaal zo sober en zo herkenbaar houdt, wordt ‘After Life’ nooit zweverig of esoterisch of klef – alleen maar ontroerend.

En daar blijft het niet bij.

Wanneer de herinnering is gekozen, doen de begeleiders hun uiterste best om die in scène te zetten en op film vast te leggen. ‘Op zaterdag laten we u die film zien in een projectiezaal. Zodra u het gekozen moment opnieuw beleeft, gaat u naar het hiernamaals, waar u zult voortleven met alleen die herinnering.’ Het is echt prachtig om te zien hoe de begeleiders met allerlei artisanale middelen – voor digitale effecten is in ‘After Life’ geen plaats – de geselecteerde herinneringen proberen waar te maken: met een eenvoudige ventilator bootsen ze het briesje op de tram na; enkele grote wattenbollen op een draadje vormen een wolkendek. En zo bloeit ‘After Life’ ineens open tot een wondermooi eerbetoon aan de cinema zélf; nog nooit klonken de woorden ‘We gaan draaien!’ zo ontroerend. En nóg blijft het daar niet bij: pas na anderhalfuur begint ‘After Life’ pas écht naar de essentie te gaan; pas na anderhalfuur kom je oog in oog te staan met datgene waar het leven écht om draait – de Liefde.

De meeste films uit de Top 100 zouden we elke week opnieuw kunnen bekijken, maar deze niet; naar deze film durven we niet vaak te kijken, omdat hij ons té fel aangrijpt; omdat hij té dichtbij komt. En voor de rest kunnen we alleen maar met hart en ziel hopen dat het straks precies zo zal gaan als in ‘After Life’: dat we naar een spreekkamer zullen worden geroepen, en dat iemand dan zal zeggen: ‘Goedemorgen. U mag uw jas daar ophangen.’


Bekijk de trailer:

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234