100 beste films

#34: 'McCabe & Mrs. Miller' (Robert Altman, 1971)

Humo's filmjournalist Erik Stockman presenteert: de 100 beste films aller tijden! Of liever: een hoogstpersoonlijke, dwarse hitparade van films die, althans volgens (es), de blikkerende tand des tijds hebben doorstaan. Een onconventioneel rariteitenkabinet waarvan de deuren telkens op woensdag, vrijdag en zondag wijdopen zwaaien. Vandaag: 'McCabe & Mrs. Miller' van Robert Altman. Licht, camera, actie!

Het openingsshot van dit westernmeesterwerk van Robert Altman behoort tot de Mijn-Heer-wat-is-dit mooi-categorie: de camera glijdt voorbij een oceaan van droef wuivende dennenbomen, een man op een paard sjokt in de striemende regen door het gure landschap, en terwijl de titels lopen, horen we het diep melancholische, door de ijskoude wind gedragen ‘The Stranger Song’ van Leonard Cohen weerklinken: ‘It’s true that all the men you knew were dealers / who said they were through with dealing...’ Een magnifieke ouverture.

De in een indrukwekkende pelsmantel – zo één waar ze vijfhonderd zeehondjes voor hebben moeten doodkloppen – gehulde reiziger, McCabe is zijn naam, houdt halt in het stadje Presbyterian Church, een triest, door huilende winden en ijskoude sneeuwvlagen omgeven samenraapsel van houten barakken dat zich op de rand van de beschaving lijkt te bevinden – u bekijkt deze film, die volledig op locatie werd opgenomen in het barre British Columbia, maar beter zélf met een warme pelsmantel aan.

McCabe (Warren Beatty), die er de smakelijke gewoonte op nahoudt om een rauw ei in zijn dubbele whisky te gooien en het goedje vervolgens in één keer in te zwelgen, is een zakenman die naar Presbyterian Church is afgezakt om rijk te worden: binnen de kortste keren stampt hij er een bordeel, een badhuis, een saloon en een casino uit de modder, en laat hij een legertje lichtekooien naar het stadje overkomen, onder wie Mrs. Miller (Julie Christie), een hoerenmadam met wie hij een partnership aangaat.

In het zog van McCabe vinden ook een heleboel technologische moderniteiten hun weg naar het stadje: er verschijnt een rammelend stoomvoertuig in de straten, de stofzuiger maakt zijn intrede, en in één van de mooiste scènes staan twee koppeltjes te dansen rond een klingelklangelende muziekdoos. De zaken gaan goed voor McCabe & Mrs. Miller, maar wanneer McCabe een overnamebod van een groot mijnbouwbedrijf weigert, beginnen zich doemwolken boven zijn hoofd te verzamelen.

Van alle juweeltjes die Robert Altman (1925–2006) heeft gesneden (en het zijn er veel: ‘The Long Goodbye’, ‘Nashville’, ‘A Wedding’, ‘Short Cuts’, ‘The Player’, ‘Gosford Park’), vinden wij ‘McCabe & Mrs. Miller’ zijn beste, zijn ontroerendste, zijn meest ‘Altmaneske’; dit is de film waarin zijn unieke stijl, die een jaar eerder was ontkiemd in ‘M*A*S*H’, het mooiste floreert. Liever dan alleen het hoogstnodige te tonen in een scène, of de acteurs alleen het hoogstnodige te laten zeggen, zoals in de meeste Hollywoodfilms gebeurt, opteert Altman ervoor om zijn scènes zo spontaan mogelijk – als in een jamsessie – te laten doorlopen.

Zo laat hij de camera geregeld heel rustig – alsof hij alle tijd van de wereld heeft – door de flauw verlichte saloon dwalen (ze hadden nog geen tl-lampen in die dagen), waarbij we flarden van gesprekken oppikken; waarbij af en toe wordt ingezoomd op de verkreukelde kop van één of andere tooghanger of op een loner die op een bankje op een ukelele zit te spelen; en ineens begint er weer één van die mooie liedjes van Leonard Cohen; tot er een soort halfdocumentair, halfdromerig tableau ontstaat van muziek, gezichten, dialogen, en indrukken. Die jazzy, freewheelende manier van werken, waarbij de beelden écht lijken te ademen en je het leven voortdurend voelt binnensijpelen – dát is Altman op z’n best.

In 1971 werd Altmans stijl als revolutionair beschouwd, en ook vandaag is het nog steeds een geweldige verademing om eens een film te zien die eerder drijft op een los vibrerende atmosfeer dan op een netjes afgelijnde plot. Als ‘The Searchers’, ‘Stagecoach’ en ‘High Noon’ de westernkunstwerken zijn van klassieke dirigenten, dan is ‘McCabe & Mrs. Miller’ een melancholische ballad van een weemoedige singersongwriter.

Het dient wel gezegd dat Altman op de set flink wat hulp kreeg van de legendarische cameraman Vilmos Zsigmond, die in ‘McCabe & Mrs. Miller’ de schilderijtjes aan elkaar rijgt (die man die in het oranjerood van de ondergaande zon een kruis op de spits van de kerktoren plaatst!). Het verhaal gaat dat Zsigmond na de opnamen een telefoontje kreeg van Stanley Kubrick: die wilde absoluut weten hoe hij dat magnifieke shot van McCabe die op de touwbrug z’n sigaar aansteekt – met dat vlammetje dat heel even in de schemering opgloeit – precies voor elkaar had gekregen.

Verder is het smullen van de dialogen (‘Niks beter te doen dan je af te trekken?’ klinkt hier als ‘Nothing better to do then to play with Mary Five Fingers?’), van het even hilarische als dreigende gesprek tussen McCabe en de door de fantastische Hugh Millais vertolkte huurmoordenaar (een scène die we zouden willen omschrijven als het Duel van de Pelsmantels) én van de grandioze Warren Beatty – mis vooral het moment niet waarop hij per ongeluk een fles whisky van de tafel stoot, de fles in één beweging weer opvangt, en aan zijn lippen zet; een take die vijftig keer moest worden overgedaan!

En dan is het nu tijd voor een dubbele whisky met een rauw ei.


Bekijk de trailer:

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234