null Beeld

100 beste films

#36: 'Touch of Evil' (Orson Welles, 1958)

Humo's filmjournalist Erik Stockman presenteert: de 100 beste films aller tijden! Of liever: een hoogstpersoonlijke, dwarse hitparade van films die, althans volgens (es), de blikkerende tand des tijds hebben doorstaan. Een onconventioneel rariteitenkabinet waarvan de deuren telkens op woensdag, vrijdag en zondag wijdopen zwaaien. Vandaag: 'Touch of Evil' van Orson Welles. Licht, camera, actie!

U staat aan de toog, of u doolt door de stad, of u zit in de trein van Gent-Sint-Pieters naar Brussel-Centraal, en ineens valt uw oog op een meisje of op een jongen, en whám! Plots staat de tijd stil en is het alsof al het licht van de wereld op het gelaat van die ene persoon valt, en in één oogverblindende witte flits beseft u: ‘Dit is het, dit is ware liefde.’ Ooit meegemaakt, zo’n coup de foudre total? Iets gelijkaardigs overkwam ons toen we voor het eerst ‘Touch of Evil’ van Orson Welles zagen.

Het zijn die iconische, verbluffende eerste drie minuten en twintig seconden van dit meesterwerk die het ’m deden: een close-up van een tikkende tijdbom trapt een fabuleus tracking shot op gang waarbij de camera in één vloeiende beweging boven de daken uitstijgt, opnieuw neerdaalt, en als in een briljant gechoreografeerd ballet door de bruisende nachtelijke straten van een Mexicaans grensstadje zweeft. Wow, wat een binnenkomer, wat een kick! Alleen de intro van ‘Gimme Shelter’ van de Stones valt ermee te vergelijken. Ook in ‘Boogie Nights’, ‘Children of Men’, ‘Goodfellas’, ‘The Player’ en in alle films van De Palma vind je zulke lange, opwindende, ononderbroken camerabewegingen terug, maar die in ‘Touch of Evil’ is en blijft de indrukwekkendste; het is de moeder van alle tracking shots. En daarna begint het pas!

Voor de goede orde geven we u mee dat het verhaal, dat zich bijna helemaal in en rond dat grensstadje afspeelt (onvergetelijke oneliner: ‘Grensstadjes brengen altijd het slechtste in een land naar boven’), draait rond de grimmige rivaliteit tussen twee flikken. Aan de ene kant: Hank Quinlan (onvergetelijke rol van Orson Welles himself), een groteske, door en door corrupte, half kreupele, ongeschoren ouwe rot die graag knoeit met bewijsmateriaal en de verdachten recht in hun smoel slaat – hij is de láátste man die u tijdens een lange vliegtuigreis in het zitje naast u wil hebben. Aan de andere kant: Mike Vargas (Charlton Heston), een Mexicaanse agent die de dader van de bomaanslag uit het begin van de film op de juiste manier wil opsporen. Voor de plot moet u evenwel niet naar ‘Touch of Evil’ kijken, wel voor de broeierige mood, en voor de jazzy, bijna experimentele filmstijl.

Terwijl het gros van de films uit netjes afgelijnde scènes bestaat, heeft ‘Touch of Evil’ iets van het vloeiende van een stream of consciousness: er is altijd iets aan het gebeuren; de acteurs staan soms doodleuk door elkaar te praten; we springen fluks heen en weer tussen drie plotlijnen; Welles speelt als een tovenaar met close-ups, kikkerperspectieven en expressionistische schaduwen; en intussen storten de speakers aldoor een potpourri uit van deuntjes en liedjes die afkomstig zijn van autoradio’s, cafés, en jukeboxen; ’t alsof we continu door allerlei radiofrequenties rollen. Soms heb je het gevoel dat je naar een prettig gestoorde chaos zit te kijken, maar natuurlijk is het allemaal door Welles tot in de fijnste puntjes georkestreerd.

Om dít voor de eerste keer mee te maken; om met een schok te beseffen dat een film niet altijd een braaf verhaaltje moet vertellen maar ook echt een trip kan zijn: het was me wat. Alsof we van een doods plattelandsdorpje ineens naar de bruisende grootstad waren verhuisd, waar alles nieuw en opwindend en elektriserend is. En zeggen dat ‘Touch of Evil’ uit 1958 dateert, toen David Lynch en Martin Scorsese nog een korte broek droegen!

In ‘Touch of Evil’ zit ook een donkerte die zelfs vandaag nog enorm verontrustend overkomt: wanneer de echtgenote van Vargas (Janet Leigh) door die nozems in het motel Mirador wordt gemolesteerd (‘Pak haar benen!’), voel je een ijskoude wind in je nek blazen. En iedereen heeft het altijd maar over de douchemoord uit ‘Psycho’, maar die moordscène in kamer 18 van het Ritz Hotel in ‘Touch of Evil’ is verdorie ook niet mis. Alleen de studiobonzen van Universal zagen de briljantie niet: zij waren als van de donder geslagen, namen de film van Welles af, monteerden de zwik opnieuw, en dumpten hem in de zalen als tweede helft van een double bill – een diepe vernedering. ‘Touch of Evil’ was de laatste film die Welles in Hollywood regisseerde: de woorden die Marlene Dietrich in de film tot hem spreekt, ‘Your future’s all used up,’ bleken profetisch.

In 1998, Welles was toen al twaalf jaar dood, kwam ‘Touch of Evil’ opnieuw uit, deze keer in de montage zoals de meester die oorspronkelijk had bedoeld, en het is díe versie die u moet opsporen alsof uw leven ervan afhangt. Geinig om te weten is dat ‘Touch of Evil’ in 1958 werd vertoond op een filmfestivalletje in het kader van de Wereldtentoonstelling in Brussel, de Expo 58, waar hij door juryleden François Truffaut en Jean-Luc Godard prompt tot beste film werd uitgeroepen. Na de Expo begon Truffaut aan ‘Les quatre cents coups’, en Godard aan ‘A bout de souffle’, en de wereld van de cinema zou nooit meer hetzelfde zijn. Of hoe de nouvelle vague eigenlijk onder het Atomium is ontstaan!


Bekijk de trailer:

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234