null Beeld

100 beste films

#42: 'Le Cercle Rouge' (Jean-Pierre Melville, 1970)

Humo's filmjournalist Erik Stockman presenteert: de 100 beste films aller tijden! Of liever: een hoogstpersoonlijke, dwarse hitparade van films die, althans volgens (es), de blikkerende tand des tijds hebben doorstaan. Een onconventioneel rariteitenkabinet waarvan de deuren telkens op woensdag, vrijdag en zondag wijdopen zwaaien. Vandaag: 'Le Cercle Rouge' van Jean-Pierre Melville. Licht, camera, actie!

Konden we maar in de teletijdmachine van Professor Barabas stappen, en ons doorheen tijd en ruimte laten terugflitsen naar Parijs anno 1970. Dan zouden we eens een bezoekje kunnen brengen aan de prachtige nachtclub waar meesterdief Corey (Alain Delon, de handen onmetelijk diep in zijn regenjas) en ex-flik Jansen (Yves Montand) elkaar voor het eerst ontmoeten in het meesterwerk ‘Le Cercle Rouge’.

Een sigarettenmeisje gaat rond met een dienblad vol rookwaren, de obers dragen epauletten, en op het podium slaan enkele danseressen in Moulin Rouge-stijl hun benen uit terwijl een livejazzband – en dus geen saaie dj achter een draaitafel – van jetje geeft: het is eens iets anders dan dat vuige kot waar wij nu onze zaterdagnachten doorbrengen (de Charlatan in Gent). Of we zouden de koffiebar kunnen binnenstappen waar Corey koffie staat te drinken – uit een écht kopje. Bestel in ónze wereld een koffie, en ze drukken je verdorie een kartonnen beker en een houten spatel in je handen.

Delon in zijn regenjas in de koffiebar: ziedaar onze ultieme definitie van cool. Die van Magnus zouden bij die scène eens een deuntje moeten verzinnen, het nummer ‘Delon’s here’ moeten noemen en vervolgens de still als hoes gebruiken (‘Someone turned Delon on, baby/Someone turned Delon on’). Wij zeggen u: het is bergaf beginnen te gaan met de wereld sinds de Citroën DS uit het straatbeeld is verdwenen. Maar ‘Le Cercle Rouge’ is uiteraard veel méér dan een schitterend feest van regenjassen, jazzbands, houten dashboardbekledingen en biljartzalen die ‘Académie de Billard’ heten (entrée libre); het is bovenal één van de beste misdaadfilms van één van de beste misdaadfilmers die we kennen.

De grote Jean-Pierre Melville (1917 – 1973) verrijkte het indrukwekkende Franse misdaadfilmgenre met een machtig kwartet: ‘Le Doulos’ (1962), ‘Le Samouraï’ (1967), ‘Le Cercle Rouge’ (1970) en ‘Un Flic’ (1972). Als Tarantino en Scorsese de wonderkinderen zijn van de misdaadfilmtraditie, dan is Melville één van hun vaders. Geinig detail: in ‘Le Cercle Rouge’ dient Corey met zijn coole zwarte Plymouth op een bepaald moment halt te houden voor een wegblokkade. Op de voorgrond rollen de flikken in de gietende regen een spijkermat uit, in de achtergrond staat een grote gedenkmuur met daarop de tekst: ‘Nicéphore vond in dit dorp in 1822 de fotografie uit.’ Het is alsof Melville hier zegt: ‘De fotografie en de cinema zijn prachtige uitvindingen, maar ik doe er mijn eigen ding mee: ik maak films over flikken en boeven.’

Maar hij deed veel méér dan zomaar misdaadfilms maken: hij schiep hele misdaadkosmossen, wereldruimtes waarin de gangsters én de flikken volgens welbepaalde erecodes leven. In die kosmossen zijn de flikken en de gangsters niet zomaar tegenstanders die een kat-en-muisspel met elkaar spelen, maar deelnemers aan hetzelfde schaduwspel, dat zonder veel woorden wordt gespeeld. In Amerikaanse films hebben de personages nogal eens de neiging om bij alles wat ze doen uitleg te geven, om hun emoties verbaal uit te spellen. De gangsters van Melville daarentegen hullen zich doorgaans in stilzwijgen en verbergen hun emoties meestal achter een stalen pokerface. Melville laat liever het getik van hun gelakte schoenen op het trottoir horen dan wat ze te zeggen hebben. Sommigen hebben de films van Melville precies om die reden koud en afstandelijk genoemd, maar het is zoals Tony Soprano ooit vroeg aan zijn psychiater: ‘Wat is er eigenlijk mis met het zwijgzame type?’ Het antwoord: niets, natuurlijk – zwijgzame types zijn net ongelooflijk fascinerend.

Het dient gezegd dat vrouwen in het universum van Melville slechts een secundaire rol spelen: zij zijn niet meer dan bloedmooie wezens die rondfladderen aan de buitenkant van de cirkel. Melville maakte mannelijke films over mannelijke mannen, en wij houden het meest van ‘Le Cercle Rouge’, waarin Corey, Jansen en Vogel (Gian Maria Volonté) samen een overval beramen op een juwelierszaak op de Place Vendôme; Bourvil vertolkt de commissaris die een net rond hen tracht te spannen.

De eigenlijke heist komt pas na een uur op gang, maar het zou verkeerd zijn om het eerste uur te omschrijven als een ‘aanloop’ waarin ‘de pionnen op hun plaats worden gezet’. Voor Melville is de opbouw even belangrijk als de pay-off: de eerste helft is namelijk het gedeelte waarin de banden tussen de personages worden gesmeed. Neem nu de ontmoeting tussen Corey en Vogel: zodra Corey aan de voortvluchtige Vogel – die eerder uit de klauwen van de politie is ontsnapt door (in een schitterende scène!) uit een voortrazende trein te springen – kenbaar maakt dat ook hij een bewoner is van de onderwereld, gloeit er tussen hen prompt een soort onuitgesproken camaraderie op, een soort vertrouwelijkheid die zelfs dieper gaat dan de band tussen twee beste vrienden, of twee broers. De overval zélf is een briljant gefilmd meesterstuk waarin opnieuw geen woord wordt gezegd.

Het is grinniken geblazen wanneer commissaris Mattei tijdens het bestuderen van de bewakingstapes droogjes opmerkt dat de overvallers ‘niet bepaald spraakzaam zijn’. Ja, ‘Le Cercle Rouge’ is een fantastische prent, en Melville is de Man. Maar waar woont Barabas?


Bekijk de trailer:

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234