100 beste films

#53: 'The Day of the Jackal' (Fred Zinnemann, 1973)

Humo's filmjournalist Erik Stockman presenteert: de 100 beste films aller tijden! Of liever: een hoogstpersoonlijke, dwarse hitparade van films die, althans volgens (es), de blikkerende tand des tijds hebben doorstaan. Een onconventioneel rariteitenkabinet waarvan de deuren telkens op woensdag, vrijdag en zondag wijdopen zwaaien. Vandaag: 'The Day of the Jackal' van Fred Zinnemann. Licht, camera, actie!

Dreigend tromgeroffel verwekt al in de eerste seconden een zee van kippenvel; en tegen dat drie minuten later in gitzwarte letters de titel verschijnt, voel je al, neen, wéét je al met duizend procent zekerheid dat je in een meesterwerk zit.

Een beschaafde voice-over weerklinkt: ‘Augustus 1962 was een onrustige tijd voor Frankrijk. Veel mensen vonden dat President Charles de Gaulle het land verraden had door Algerije onafhankelijkheid te geven. Extremisten, voornamelijk uit het leger, zwoeren hem uit wraak te doden. Ze verenigden zich in een ondergrondse beweging en noemden zichzelf de OAS.’

De toon is gezet: dit wordt een ernstige, gesofisticeerde, coole thriller waarin de personages elkaar niet met ‘You son of a bitch!’ aanspreken, maar met ‘Meneer’. Een film waarin de held zich niet in een tank voortbeweegt, maar in een elegante Alfa Romeo.

In het begin van de film gaan de leiders van de bovenvermeldde OAS – schimmige heren die zich op zweterige onderduikadressen schuilhouden – op zoek naar iemand die De Gaulle kan vermoorden: ‘We hebben een buitenstaander nodig, een buitenlander. Een huurmoordenaar. Een man zonder strafblad, een man die officieel niet bestaat en kan gaan waar hij wil.’ Ze vinden hun mannetje in een elegante, messcherp in het pak gestoken Brit (Edward Fox) die zich de Jakhals laat noemen. Zijn cv oogt alvast verdienstelijk: ‘Hij heeft die vent in de Congo vermoord.’ Er hoeft met andere woorden niet verder te worden gezocht naar de moordenaar van Lumumba: ’t was de Jakhals!

Fox, een uitmuntende acteur, speelt de rol van de Jakhals met een fascinerende mengeling van ijskoude dreiging, aristocratische zwier en coole onthechting; er kleeft voortdurend een sigaret op zijn onderlip, en wanneer hij geen das draagt, draagt hij een stijlvol halsdoekje. ‘Wilt u van De Gaulle af?’ vraagt hij aan zijn broodheren terwijl hij de as van zijn sigaret tikt. ‘Het is mogelijk. Met genoeg tijd en planning.’

‘The Day of the Jackal’, gebaseerd op de debuutroman van thrillerauteur Frederick Forsyth, is in wezen het uitgebreide relaas van die planning. Stap voor stap, handeling na handeling, detail na detail, volgen we de meticuleuze voorbereiding van de Jakhals: van het vervalsen van een paspoort (uiteraard met de sigaret tussen de lippen) over de aankoop van een sluipschuttergeweer (schitterende scène!) tot de aankoop van een potje haarverf (voor wanneer hij zich zal moeten vermommen).

Simultaan volgen we de Franse topspeurder Lebel (de magistrale Michael Lonsdale), die op basis van enkele summiere aanwijzingen de identiteit van de Jakhals bij elkaar probeert te puzzelen (zijn chef: ‘Vind hem, voor hij De Gaulle vindt’). Pittig detail: de politie heeft die paar summiere aanwijzingen verkregen door foltering van een opgepakt OAS-lid! Ook de flikken roken trouwens de hele tijd als Turken – de helft van het budget moet in sloffen sigaretten zijn gekropen.

En zo begint een razend spannende wedren tegen de tijd; een adembenemend kat-en-muisspel; een ongelooflijk boeiend schaakspel tussen twee absolute grootmeesters. In de loop van het verhaal zijn er twee of drie momenten dat het net zich definitief rond de huurmoordenaar lijkt te sluiten, maar de Jakhals, een doodkalme, vernuftige man, glipt er telkens ijskoud doorheen. De film stort je van de weeromstuit in een behoorlijk schizofrene situatie: je zit te duimen voor de Jakhals, én je zit te supporteren voor Lebel en zijn mannen.

Regisseur Fred Zinnemann leverde na ‘High Noon’ opnieuw een voldragen meesterwerk af; zowel op het vlak van montage, beeldregie als opbouw van suspense is ‘The Day of the Jackal’ een schoolvoorbeeld van absolute virtuositeit. Zinnemann brengt de operatie van de Jakhals in beeld zoals een documentairemaker de handelingen van een Zwitserse horlogemaker zou filmen; geen enkele scène, geen enkel onderdeeltje, geen enkel detail voelt overbodig, misplaatst of ongeloofwaardig aan; elk shot staat perfect op z’n plaats. Op geen enkel moment wordt de zich met een onverbiddelijke logica ontvouwende plot onderbroken door shoot-outs of achtervolgingen; ‘The Day of the Jackal’ speelt zich meestentijds af onder gloeilampen, in kantoren, in hotelkamers en in vergaderruimtes waar mannen in hemdsmouwen zitten te paffen en te telefoneren; je ruikt hun okselvijvers.

En hoe dichter de Jakhals bij De Gaulle komt; en hoe dichter Lebel bij de Jakhals komt; hoe ondraaglijker de spanning wordt. Tot u in de allerlaatste minuten dan toch – in een felle, adembenemende opstoot van geweld – uw welverdiende shoot-out krijgt. Voor die witte tweezits-Alfa Romeo waarin de Jakhals zich door Europa beweegt, zouden wij trouwens maar al te graag een huurmoord begaan. En we hebben niet eens een rijbewijs!


Bekijk de trailer van 'The Day of the Jackal':

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234