100 beste films

#61: 'Point Break' (Kathryn Bigelow, 1991)

Humo's filmjournalist Erik Stockman presenteert: de 100 beste films aller tijden! Of liever: een hoogstpersoonlijke, dwarse hitparade van films die, althans volgens (es), de blikkerende tand des tijds hebben doorstaan. Een onconventioneel rariteitenkabinet waarvan de deuren telkens op woensdag, vrijdag en zondag wijdopen zwaaien. Vandaag: 'Point Break' van Kathryn Bigelow. Licht, camera, actie!

De alchemie van deze vreemde actiefilm, zijn wonderlijke kracht, valt maar moeilijk uit te leggen. Om het maar eens heel simpel te zeggen: ‘Point Break’ hééft iets. Klinkt oppervlakkig, we weten het wel, en toch hebben we er het volste vertrouwen in dat er op dit eigenste moment heel veel zielen zijn onder u die precìes weten wat we bedoelen. ‘Point Break’ heeft geen fans, ‘Point Break’ heeft volgelingen – en deze jongen is er één van.

De plot is oerklassiek: Johnny Utah (Keanu Reeves) – geweldige naam – is een arrogant FBI-groentje (‘Young, dumb and full of cum’) dat wordt gedetacheerd naar Los Angeles, afdeling bankovervallen. De stad wordt al een tijdje geteisterd door een bende vermetele bankovervallers die zich vermommen als de voormalige Amerikaanse presidenten Carter, Reagan, Nixon en Ford: ‘Wij zijn de ex-presidenten! We naaien jullie al jaren, dus deze paar seconden kunnen er nog wel bij!’ In drie jaar tijd hebben ze 27 banken leeggeroofd, ze zijn binnen en buiten in negentig seconden, en meteen na de overval verdwijnen ze in het niets, net als geesten. Wie zijn die durfals?

Agent Pappas (de fantastische Gary Busey) houdt er een gedurfde, door de rest van het bureau smakelijk weggelachen theorie op na: de ex-presidenten zijn surfers. ‘Ze slaan alleen toe in de zomer,’ aldus Pappas, ‘en dan zijn ze weg; ze leven van het geld en reizen de golven achterna.’ Nog meer overweldigende bewijslast: beelden van een bewakingscamera onthullen dat er over de billen van één van de bankovervallers een prachtige tan line loopt.

Johnny, de enige die Pappas gelooft, schaft zich prompt een surfplank aan, begint de vervuilde Californische stranden af te dweilen – we zitten niet langer in het mooi gewaxte California van de The Beach Boys, maar in het gewelddadige, door luchtverontreiniging en watervervuiling getroffen Los Angeles van de jaren negentig – en doet zijn best om te infiltreren in het surfmilieu.

Geen makkelijke klus: hij ondervindt al snel dat die surfers een erg gesloten, nogal agressieve gemeenschap vormen, met eigen codes en een eigen taal, een soort stam bijna. Tijdens zijn speurtocht raakt Johnny in de ban van Bodhi (Patrick Swayze), een enigmatische strandgoeroe voor wie surfen bijna een religie vormt. Bodhi wacht al zijn leven lang op de ultieme golf, en hij hoopt hem te vinden in de mythische vijftigjarige storm die er volgend jaar aankomt: ‘Twee keer per eeuw laat de zee ons weten hoe nietig we zijn,’ aldus Bodhi. Nu hij het zegt: ineens schiet ons te binnen dat er tussen de grote watersnood in Nederland en de apocalyptische tsunami in de Indische Oceaan precies een halve eeuw ligt. Bodhi sprak geen onzin!

Voor sommigen in de cast en de crew bleek ‘Point Break’ een cruciale film – in goede en kwade zin. Kathryn Bigelow, die het project cadeau kreeg van haar toenmalige echtgenoot James Cameron (tevens de executive producer), scoorde haar eerste grote hit en bewees dat het stijlvol regisseren van kinetische actie niet alleen een voorrecht is van mannelijke regisseurs. Keanu Reeves, tot dan toe alleen bekend als die irritante komiek uit ‘Bill & Ted’s Excellent Adventure’, wierp zich voor het eerst op als actieheld. Patrick Swayze, in 1991 op het toppunt van zijn roem, liet in ‘Point Break’ nog één keer zien dat hij star quality in overvloed had, waarna zijn carrière langzaam maar zeker in elkaar begon te zakken. Swayze stierf in 2009 – adios, amigo, we zien jou in het volgende leven.

De knappe acteurs, de gloeiende romantiek, de stralende Californische zon, de overrompelende surfscènes, de knetterende shoot-outs, de adembenemende, met handgehouden camera gefilmde achtervolging door de achtertuintjes van Los Angeles: alles en iedereen oogt oneindig cool, maar dat verklaart natuurlijk nog niet waarom ‘Point Break’ door de jaren heen is uitgegroeid tot een absolute cultfilm – het geheel is altijd meer dan de delen. Om Morpheus uit ‘The Matrix’ maar eens te citeren: ‘Je kunt het niet uitleggen, maar je voelt het.’

Eigenlijk is de hele film zélf zoals een steile, aanrollende golf: ofwel rijd je erop en voel je zijn drijfkracht, ofwel helemaal niet. Wie de golf nìet te pakken heeft, zal een entertainende actieprent zien over enkele stoere adrenalinejunkies die op zoek zijn naar de ultieme rush – en alleen maar dat. Wie daarentegen echt méé is, zal vanaf de eerste minuten iets wonderlijks ervaren, iets onwerkelijks – laten we het gemakshalve maar het ‘Point Break’-gevoel noemen. Je voelt hét bijvoorbeeld heel goed tijdens de nachtelijke ‘stealth-missie’, wanneer Bodhi en Johnny, die intussen zelf verslaafd is geraakt aan de adrenalinerush, in de schemering staan te surfen: de golven in de nacht, het geraas van de branding, die schitterende score van Mark Isham... En, komt er al wat?

Je voelt het nog beter tijdens de beroemde skydivingscène: op dat moment wéten Bodhi en zijn trawanten al dat Johnny voor de FBI werkt, en Johnny wéét dat Bodhi het weet, maar wanneer ze daar allemaal samen in de staalblauwe lucht hangen, doet die kennis er héél even niet toe: nog één keer zitten ze samen in het moment; nog één keer mag die muziek van Isham in alle glorie weerklinken; nog één keer vinden ze elkaar, strengelen hun handen zich in elkaar en vormen ze in volle vrije val een perfecte cirkel. Daarna laten ze elkaar los – ‘Uit elkaar!’ – en is het allemaal voorbij; de golf is gebroken; de rest van de film is routineuze afwikkeling.

‘Surfen is een geestestoestand,’ horen we Bodhi ergens zeggen, ‘Je verliest jezelf en vindt jezelf.’ En precies hetzelfde kan worden gezegd over ‘Point Break’: het is een geestestoestand. Om Bodhi nog maar eens te citeren: ‘Voel wat de golf doet. Accepteer die energie. Pas je eraan aan, en ga mee met de golf.’ We voelen het, Bodhi.


Bekijk de trailer van 'Point Break':

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234