100 beste films

#62: 'The Matrix' (Andy en Lana Wachowski, 1999)

Humo's filmjournalist Erik Stockman presenteert: de 100 beste films aller tijden! Of liever: een hoogstpersoonlijke, dwarse hitparade van films die, althans volgens (es), de blikkerende tand des tijds hebben doorstaan. Een onconventioneel rariteitenkabinet waarvan de deuren telkens op woensdag, vrijdag en zondag wijdopen zwaaien. Vandaag: 'The Matrix' van Andy en Lana Wachowski. Licht, camera, actie!

Pabàm! Pabàm! Pabàm! Pabàm! Pabàm! Onze hartdreun ging nogal tekeer toen we in 1999 de Brusselse bioscoop verlieten waar we zopas ‘The Matrix’ hadden gezien – het luide gebons in onze borstkas deed de huizenhoge glasramen van de Kinepolis in hun voegen trillen.

Die martialartsduels, die shoot-outs, die stunts, die outfits: zoiets hadden we op dat moment nog nooit gezien; zo’n orgiastische adrenaline-uitspatting (met bijbehorende versnelde ademhaling, vergroting van de pupillen en zwetende handpalmen) hadden we nog maar zelden meegemaakt.

En als we vandaag ‘The Matrix’ nog eens in de player schuiven, dan ervaren we nog steeds exact dezelfde opzwepende fysieke reactie als toen: pabàm! Pabàm! Pabàm! Pabàm!

Al in de allereerste minuten dienen de Wachowski’s je de eerste ophitsende efedrineopstoot toe: het in magisch infragroen weergegeven logo van Warner Brothers; de onheilspellende muziek van Don Davis; de inval in kamer 303 van het Heart ‘O The City Hotel; en dan de belaagde Trinity (Carrie-Anne Moss), die als een kraanvogel de lucht inzweeft, waarna het beeld bevriest en de camera met high speed 180 graden rond haar sprongtrappende strakke lijf spint – een verbijsterende visuele truc die sindsdien duizend keer werd gekopieerd (tot in ‘Scary Movie’ en ‘Shrek’ toe).

Cut naar Neo (Keanu Reeves), een ietwat onwezenlijke jongeman – overdag een anonieme beambte, ’s nachts een beruchte computerhacker – die al een tijdje de indruk heeft dat de wereld rond hem iets onechts heeft: ‘Je kunt het niet uitleggen, maar je voelt het. Je weet niet wat het is, maar je voelt dat er iets mis is.’

Die laatste woorden komen van Morpheus (Laurence Fishburne), de mythische rebellenleider die de sluier voor Neo’s ogen zal wegtrekken en tevens de man die de Matrix – de virtuele droomwereld die ons onder controle moet houden – uitlegt. Het ‘doceergedeelte’ blijft ook na al die jaren een beetje de achillespees van de plot (‘De mentale projectie van je digitale zelf’? Hm, dat stukje hebben we nog steeds niet goed begrepen), maar eens we de legendarische rode pil goed en wel verteerd hebben, zijn we vertrokken voor een trip zonder weerga – Alice door de konijnenpijp achterna.

Wanneer Neo voor het eerst sinds zijn ‘ontwaken’ terugkeert naar de Matrix voor zijn ontmoeting met het Orakel, voel je het verschil tussen illusie en werkelijkheid gonzen in je hoofd: ineens zien de straten, de huizen en de mensen er op één of andere manier ánders uit; als iets uit een droom.

De meesterzet van de Wachowki’s is dat ze hun film inpluggen in een gevoel dat we allemáál wel een keer hebben – ‘Heb je weleens het gevoel dat je niet weet of je wakker bent of droomt?’ Hell yes, Neo! Maar de állergrootste vondst van de Wachowki’s is natuurlijk dat ze ín het universum van de Matrix, ín die uitdagende mindfuck die ze ons serveren, nog een ándere wereld binnenbrengen: die van de martial arts.

De gevechtstraining (‘Jiu-jitsu? Ga ik jiu-jitsu leren?’), de kungfuduels, de zwaartekracht tartende lijf-aan-lijfgevechten in Hong Kong-fighting style: ongelooflijk wat de acteurs en de stunt doubles hier onder leiding van de legendarische Chinese martialartschoreograaf Yuen Woo-ping allemaal laten zien. In de spetterende tweede helft ontketenen de Wachowski’s de weergaloze actieregisseurs in zich: absoluut hoogtepunt blijft die heerlijk lange shoot-out in de lobby van het militaire bolwerk waar de agents Morpheus gevangenhouden. Hoe Neo en Trinity daar übercool binnenstappen met hun lange zwarte mantels en zonnebrillen; hoe Neo zich schietend, knallend en saltospringend door dat in slow motion rondtollende gruis beweegt: dit is pure actiepoëzie; fantastische neurokinetica.

Maar de Wachowski’s schudden ook geregeld minder opvallende, maar daarom niet minder schitterende beeldcomposities uit hun mouw: check de scène onder de brug bij Adamo Street, waar Trinity Neo in de prachtig neerzijgende regen komt oppikken. Persoonlijk krijgen we ook niet genoeg van Smith (Hugo Weaving), de altijd deftig articulerende agent die zelfs ’s nachts een zonnebril draagt: ‘Human beings are a disease, the cancer of this planet. And we are the cure.’ Heerlijk!

De allerlaatste scène – Neo als vliegende Messias – laat de adrenaline nog één keer opspatten, maar kondigt tegelijk al een beetje de pretentieuze mumbo jumbo aan waar de twee sequels zich finaal in zouden verliezen. Maar de eerste ‘Matrix’ is en blijft een machtig stuk cinema. Pabàm! Pabàm! Pabàm! Pabàm!


Bekijk de trailer van 'The Matrix':

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234