100 beste films

#67: 'Wake in Fright' (Ted Kotcheff, 1971)

Humo's filmjournalist Erik Stockman presenteert: de 100 beste films aller tijden! Of liever: een hoogstpersoonlijke, dwarse hitparade van films die, althans volgens (es), de blikkerende tand des tijds hebben doorstaan. Een onconventioneel rariteitenkabinet waarvan de deuren telkens op woensdag, vrijdag en zondag wijdopen zwaaien. Vandaag: 'Wake in Fright' van Ted Kotcheff. Licht, camera, actie!

Een leraar met een schietgeweer, de Australische outback en véél kangoeroes: zet u schrap voor de krankzinnigste trip uit uw leven.

Een panning shot van 360 graden onthult een overrompelend natuurlandschap: outback, overal rond je, zover het oog reikt. Een onmetelijke, stofbruinige vlakte die meer een gevoel van dreiging oproept dan van schoonheid.

In een aftands schoolgebouwtje zit iedereen op het verlossende belsignaal te wachten – de leraar, John Grant (Gary Bond), zelfs nog met meer ongeduld dan de leerlingen. Het rinkelen van de bel betekent voor hem een ware bevrijding: de kerstvakantie is begonnen. Eindelijk kan hij dat vervloekte gat in de woestijn, dat desolate boerenstadje waar hij diep vanbinnen met een groot misprijzen op neerkijkt, achter zich laten en terugkeren naar Sydney, naar de grootstad, naar de beschaving. En terwijl Grant de schooldeur afsluit, zijn zonnebril opzet en door een stofwolk naar het treinstationnetje stapt, begint de titelmuziek te lopen – zo’n catchy deuntje dat je achteraf niet meer uit je hoofd krijgt. En je voelt tot in de toppen van je tenen: die kerel gaat nooit in Sydney geraken.

Eén uur en 48 minuten later heeft John Grant de krankzinnigste trip van zijn leven meegemaakt, en u ook. We zweren het op de staart van Walibi: wanneer op het eind dat catchy deuntje opnieuw weerklinkt, zult u als van de donder geslagen in uw zetel zitten, en u zult verbijsterd denken: ‘Jezus Christus, wat voor een geflipte, buitensporige, ziekelijke film heb ik zojuist gezien? En waarom vond ik het zo fantastisch?’

Eerst nog even terug naar de plot. Door omstandigheden dient de leraar te overnachten in Bundanyabba, een door de brandende zon uitgebleekt mijnstadje van waaruit hij de volgende dag hoopt door te vliegen naar Sydney. ‘Uw eerste keer in Yabba?’ vraagt de taxichauffeur. ‘Spijtig dat u maar één dag blijft. Er valt hier zoveel te zien.’ Wat Grant op dat moment nog niet weet, is dat hij méér van Yabba te zien zal krijgen dan hem lief is.

De vreemde Lynchiaanse gebaren waarmee de hotelreceptioniste zich wentelt in de luchtstroom van de ventilator, vormen alvast een omineus voorteken. In een drukkend warm café, waar een hoop mannen in blote bovenlijven luidruchtig bier staat te zuipen, maakt hij een praatje met de sheriff, die hem vertelt dat de politie niet veel werk heeft in het stadje: ‘Er zijn alleen veel zelfmoorden. We denken dat het aan de hitte ligt.’ Intussen begint ook de leraar goed door te drinken – in ‘Wake in Fright’ wordt meer bier verzet dan op de doorsnee studentenfuif.

Tijdens een bizar gokritueel in de achterzaal van een steakrestaurant speelt de leraar zijn laatste cent kwijt, en vanaf dat moment begint regisseur Ted Kotcheff, die in 1982 het allereerste Rambo-avontuur ‘First Blood’ zou regisseren, de waanzin steeds verder te drijven. Het delirium waarin de leraar terechtkomt, culmineert in een even schokkende als surrealistische scène waarin hij in het gezelschap van drie dronken rednecks (u herkent de fantastische Donald Pleasence) in het midden van de nacht met een zoeklicht de outback oprijdt en voor de lol tientallen kangoeroes begint af te knallen: let op de genotzuchtige grijns op zijn smoel, en let vooral op de rood en wit oplichtende ogen van de kangoeroes.

Tijdens de beruchte kangoeroejacht toont ‘Wake in Fright’ z’n ware smoel: dit is géén horrorfilm over een onschuldige man die – zoals de kanovaarders in ‘Deliverance’, of zoals het koppel in ‘Straw Dogs’ – ten prooi valt aan sadistische hillbillies, dit is integendeel een krankzinnig koortsdromerig portret van een zogenaamd beschaafde man – een onderwijzer, of all people – die de sadistische hillbilly in zichzélf ontdekt. Na de kangoeroejacht begint de hoofdfiguur trouwens pas écht te ontaarden.

Bijna was dit schitterend vertolkte, prachtig gefotografeerde en onvergetelijke Australische meesterwerkje voorgoed verloren gegaan. Op het filmfestival van Cannes werd de film indertijd met lof overladen, maar in thuisland Australië moesten de mensen niks weten van de macabere spiegel die ‘Wake in Fright’ hen voorzette: de legende wil dat tijdens één van de allereerste screenings een toeschouwer woedend rechtveerde en ‘That’s not us!’ brulde, waarna iemand terugriep: ‘Sit down, mate. It is us!’

In de jaren daarna belandde de film in de vergeetput: ‘Wake in Fright’ stond heel lang bekend als ‘Australia’s great lost film’. In 2009 redde de monteur, Anthony Buckley, de laatste originele print van ‘Wake in Fright’ letterlijk uit de vuilnisbak, waarna de film werd gerestaureerd en opnieuw uitgebracht: eerst in de zalen, daarna op dvd en blu-ray in The Masters of Cinema Series.

Het donkerste gif zit in de staart: in plaats van het vertrouwde ‘No animals were harmed’ krijgt u op het eind een disclaimer te zien waarin staat dat ‘the hunting scenes depicted in this film were taken during an actual kangaroo hunt’. No way? Way! Blijkt dat Ted Kotcheff en zijn cameraman voor de gelegenheid een nachtje zijn opgetrokken met enkele Australische jagers die er plezier in scheppen om elke nacht honderden kangoeroes af te schieten, waarna Kotcheff de beelden van die slachtpartij naadloos (en mét de toestemming van alle Australische dierenrechtenorganisaties!) in zijn film verwerkte. Eén ding is zeker: na ‘Wake in Fright’ zult u Australië nooit meer kunnen zien als het land van de vrolijke ‘throw another shrimp on the barbie’-mentaliteit.

‘The best and most terrifying film about Australia in existence,’ aldus Nick Cave. ‘It left me speechless,’ aldus Martin Scorsese. Daar heeft deze jongen niets aan toe te voegen.


Bekijk de trailer van 'Wake in Fright':

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234