null Beeld

100 beste films

82: 'Breathless' (Jim McBride, 1983)

Humo's filmjournalist Erik Stockman presenteert: de 100 beste films aller tijden! Of liever: een hoogstpersoonlijke, dwarse hitparade van films die, althans volgens (es), de blikkerende tand des tijds hebben doorstaan. Een onconventioneel rariteitenkabinet waarvan de deuren telkens op woensdag, vrijdag en zondag wijdopen zwaaien. Vandaag: 'Breathless' van Jim McBride. Licht, camera, actie!

Erik Stockman

In de jaren 80 kwam Quentin Tarantino als bediende aan de bak in een videotheek in Manhattan Beach, California. En toen wij vier of vijf jaar geleden tijdens een interview eens aan de cineast vroegen of hij in die tijd al wist dat hij ooit zélf wilde regisseren, begon hij heftig te knikken en ging hij nog wat meer rechtop zitten.

‘Zes of zeven jaar voor ik films begon te maken, wist ik al dat ik iets speciaals te bieden had. Ik verzwolg stápels films, maar meestal dacht ik: ‘Als ik ooit de kans krijg, dan doe ik het anders.’ Ik zag niet de films die ik wilde zien. Slechts héél af en toe zag ik een film met een sfeer en een stijl die ik ook in mijn hoofd had, en als dát gebeurde, barstte ik haast uit mekaar van opwinding. Ik denk bijvoorbeeld aan ‘Breathless’, Jim McBrides remake van ‘À bout de souffle’. Toen ik die film zag, ergens in de jaren 80, dacht ik: ‘Wow! Die regisseur snapt het! He’s on to something! Dát is het soort cinema dat ik wil maken!’

Kom hier dat we je tegen de borst drukken, Quentin. Niet dat wij ooit zelf films zouden willen maken – die drang voelen we echt niet – maar toen wij voor het eerst McBrides ‘Breathless’ zagen, ergens in de late jaren 90 moet dat geweest zijn, voelden wij precies hetzelfde: wow!

Inderdaad, deze film brándt van de stijl, zoals onmiddellijk duidelijk wordt wanneer de autodief Jesse (Richard Gere) in een gestolen Porsche vanuit Las Vegas naar Los Angeles zoeft in een hypergestileerde rode gloed en met de pompende piano van Jerry Lee Lewis – over wie McBride in 1989 trouwens de entertainende biopic ‘Great Balls of Fire’ zou draaien – in de luidsprekers.

En dan die sfeer! De meezwenkende camera, de spetterende soundtrack (The Pretenders! Mink DeVille! Dexys Midnight Runners!) en de tomeloze vrijheidsgeest die je achter elk beeld voelt ademen, geven je soms het gevoel dat je in een onvergetelijke high zit – de high die je voelt wanneer je hand in hand met je meisje door de stad rent.

De film zélf is als een vluchtauto die met heerlijk gierende banden wegscheurt uit het verstikkende keurslijf van de genreconventies. En je voelt de speciale magie van ‘Breathless’ nog het best wanneer Jesse, die wordt gezocht omdat hij een flik heeft doodgeschoten, door de straten rent terwijl McBride de fantastische gitaarrockinstrumental ‘Jack The Ripper’ van Link Wray laat weerklinken – aha, hier heeft Tarantino, de meesterdief, dus de muzikale mosterd gehaald (Tarantino zette enkele nummers van Wray op de soundtrack van ‘Pulp Fiction’. Die geweldige gitaarriffs die je in de achtergrond hoort terwijl Vincent Vega en Mia Wallace in Jack Rabbit Slims restaurant milkshakes zitten te slurpen? Link Wray!).

Een groot stuk van de fun – en ook dát moet Tarantino een wow-shock hebben toegediend – vloeit ook voort uit het plezier dat McBride erin schept om je er aldoor aan te herinneren dat je naar een film zit te kijken. Dat overdreven gebaar waarmee Gere zijn brandende sigaret wegknipt vlak voordat hij zijn meisje kust: zoiets zie je alleen maar in de cinema. Veel mensen hebben Geres manische acteerstijl in ‘Breathless’ als irritant bestempeld, maar wij vinden zijn koortsige motoriek – zijn lijf lijkt vast te zitten in een ziekelijke flux van heupbewegingen en danspasjes – net geweldig. Valérie Kaprisky daarentegen is niet altijd zo denderend als Jesses Franse liefje – soms lijkt ze haar eigen dialogen niet eens te begrijpen – maar wat een stoot, wat een zinnelijkheid!

Ja, McBride was on to something. Maar bijna niemand had het gezien – toen ‘Breathless’ in 1983 uitkwam, kreeg McBride alle gal van de wereld over zich heen omdat hij het had gewaagd de nouvelle-vagueklassieker van Jean-Luc Godard te remaken. Heiligschennis! Alleen Tarantino was iedereen een stapje voor: hij had wél gezien dat McBride, net zoals Godard indertijd, iets speciaals had aangeboord, iets vernieuwends, iets cools. De rocksoundtrack, het groovy nihilisme van de hoofdpersonages (Jesse: ‘De toekomst? Weleens van gehoord. Nooit gezien.’), de lawine van knipoogjes naar de popcultuur, die hyperrealistische atmosfeer: Tarantino zag het, zoog het op, deed er zijn eigen geniale ding mee én boekt er vandaag gigantische successen mee – en dat terwijl Jim McBride nu al twintig jaar geen langspeelfilm meer heeft mogen maken.

Het is wrang om te moeten vaststellen dat de navolgers soms meer furore maken dan de pioniers – maar het vuur van ‘Breathless’ blijft flakkeren.


Bekijk de trailer van 'Breathless':

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234