null Beeld

100 beste films

#85: 'Sorcerer' (William Friedkin, 1977)

Humo's filmjournalist Erik Stockman presenteert: de 100 beste films aller tijden! Of liever: een hoogstpersoonlijke, dwarse hitparade van films die, althans volgens (es), de blikkerende tand des tijds hebben doorstaan. Een onconventioneel rariteitenkabinet waarvan de deuren telkens op woensdag, vrijdag en zondag wijdopen zwaaien. Vandaag: 'Sorcerer' van William Friedkin. Licht, camera, actie!

Erik Stockman

Halfweg de seventies surfte regisseur William Friedkin – figuurlijk gesproken dan – op de hoogst mogelijke golf. Zijn urban cop movie ‘The French Connection’ had vijf Oscars gewonnen, en zijn horrormeesterwerk ‘The Exorcist’ was op dat moment de op twee na meest succesvolle film aller tijden. Friedkin, vereerd, verafgood en steenrijk, was the king of the world.

Alleen: wie kan zo’n high aan? Het gevolg was voorspelbaar: net zoals de andere hemelbestormers uit die tijd (Francis Ford Coppola, Peter Bogdanovich, Martin Scorsese) verloor Friedkin de pedalen – zijn gedrevenheid sloeg om in hoogmoed, zijn brein draaide dol, hij waande zichzelf onaantastbaar. Friedkin was, met andere woorden, klaar voor de val.

Hij begon aan zijn lange, diepe neergang, een neergang waar hij nooit meer van zou herstellen, in 1976, toen hij in de jungle op de Dominicaanse Republiek ‘Sorcerer’ ging opnemen, zijn remake van de Franse klassieker ‘Le salaire de la peur’ van Henri-Georges Clouzot (yep: dit was nog de tijd dat men voor een opname echt naar het oerwoud trok, in plaats van een beroep te doen op digitale decors). In Friedkins versie vinden de vier hoofdpersonages – vier voortvluchtige criminelen die worden vertolkt door Roy Scheider, Bruno Cremer, Francisco Rabal en Amidou – elkaar terug in een hellegat in Zuid-Amerika, in een uit krotten bestaand stadje waar de kinderen naakt in de modder spelen. In ruil voor een pak geld neemt het viertal een waanzinnige opdracht van een oliemaatschappij aan: twee trucks vol glycerine – één schokje en het zaakje ontploft – door de jungle naar een driehonderd kilometer verderop gelegen fabriek rijden. De eigenlijke dodenrit – in camions waar zelfs Mad Max zijn neus voor zou ophalen – begint overigens pas na een uur: Friedkin is één van die cineasten die weten dat opbouw álles is.

Nu stond Friedkin in Hollywood al jaren bekend als een kort lontje – op de set van ‘The Exorcist’ noemden ze hem achter zijn rug Wacky Willy – maar op de set van ‘Sorcerer’ begon hij echt te flippen. Hij ontsloeg de ene assistent na de andere, liet de opnamen maandenlang aanslepen, gooide honderdduizenden dollars over de balk en gedroeg zich als een regelrechte dictator. Maar, zoals ze dat zo mooi zeggen in de taal van William & Kate: there would be hell to pay. ‘Sorcerer’ flopte en werd door de critici neergesabeld – en Friedkin zag tot zijn eigen verbijstering zijn golf uiteenspatten.

Wie ‘Sorcerer’ vandaag bekijkt, ziet een majestueuze, in een donkere doemsfeer badende actieprent die vol steekt met machtige beelden. De rit over de touwbrug, boven een kolkende rivier en in een helse tyfoon, behoort zelfs tot de adembenemendste, visueel indrukwekkendste scènes die wij ooit hebben gezien. De omineuze elektronische score van Tangerine Dream geeft aan het geheel een magische vibe, en ook de zichtbare overgave waarmee de vier hoofdacteurs zich in de jungle storten, voorziet ‘Sorcerer’ van een enorme intensiteit.

In de eindafrekening schiet de prent weliswaar tekort (zeker het slotkwartier stelt teleur), maar dat doet er eigenlijk niet toe. Het is net in het nét ernaast grijpen, in het nét-niet op de top raken, dat dit gerateerde meesterwerk z’n grandeur vindt. ‘Sorcerer’ is, net als Coppola’s ‘Apocalypse Now’, een schitterend voorbeeld van een machtige filmervaring waarbij je de energie, de koorts, de vreugde, de pijn, de ambitie en de hoogmoed van de cineast bijna letterlijk van elk beeld kunt zien spatten.

Hierna was Friedkins lot bezegeld: zijn krediet was opgebruikt, Hollywood keerde zich van hem af, Satan kwam zijn deel van de deal opeisen. Hoe sterk sommige van zijn latere films ook mogen zijn (en ‘To Live and Die in L.A.’ en ‘Killer Joe’ zíjn geweldig sterk), in zekere zin eindigde zijn rit op de Dominicaanse Republiek.

Friedkin verbrandde zijn vleugels aan ‘Sorcerer’, maar het vuur leverde tenminste een weergaloos spektakel op.


Bekijk de trailer van 'Sorcerer':

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234