null Beeld Keith Bernstein, Netflix
Beeld Keith Bernstein, Netflix

seizoen 5 van'the crown'

Critici claimen dat ‘The Crown’ vol onzin zit, maar dit is allemaal wél echt gebeurd

Het nieuwe seizoen van ‘The Crown’ zou vol kwalijke onzin zitten, zeggen critici. Maar er klopt ook veel wel in de Netflix-serie over de Britse koninklijke familie.

Harmen van Dijk

‘Een vat vol nonsens.’ Zo noemt de Britse oud-premier John Major het nieuwe seizoen van ‘The Crown’, de succesvolle Netflix-serie over het Britse koningshuis. Major komt in dit vijfde seizoen uitgebreid als personage aan bod, het verhaal is inmiddels aanbeland in 1991. Maar wat hem in de serie overkomt, heeft in het echt nooit plaatsgevonden, zegt hij.

De oud-premier wist een paar weken geleden al precies wat er ging gebeuren in de eerste aflevering van de serie, die pas op 9 november in première gaat. Prins Charles doet een poging om zijn moeder, koningin Elizabeth, van de troon te krijgen zodat hij zelf koning kan worden. The Queen is te oud en wereldvreemd, zegt hij tegen premier Major tijdens een geheime ontmoeting. Volgens Major beschadigt deze ‘kwaadaardige fictie’ de reputatie van Charles, die na het overlijden van Elizabeth net twee maanden koning is. Dat vindt ook Jonathan Dimbleby, die een tv-documentaire en een biografie over Charles maakte – hij noemt de serie ‘leugens op stelten’.

Actrice Judi Dench riep Netflix op iedere aflevering te beginnen met de mededeling dat de kijker ‘fictief drama’ voorgeschoteld krijgt. ‘Als geste naar een familie in rouw en als een teken van respect naar een vorstin die haar land zeventig jaar trouw gediend heeft.’ Volgens de actrice raken de grenzen tussen fantasie en werkelijkheid steeds troebeler naarmate de serie – die vier seizoenen geleden begon in 1947 – dichter bij de huidige tijd komt.

Die disclaimer staat inmiddels op de website van Netflix. Maar bij de serie – die al te zien is voor de pers – ontbreekt de mededeling vooralsnog. Dench werd trouwens op sociale media meteen bekritiseerd – iedereen weet dat ze goed bevriend is met Camilla, de nieuwe koningin-gemalin. Was ze de spreekbuis van de koninklijke familie die het nu wel gehad heeft met ‘The Crown’?

Imelda Staunton als koningin Elizabeth en Jonathan Pryce als prins Philip in The Crown. Beeld Netflix
Imelda Staunton als koningin Elizabeth en Jonathan Pryce als prins Philip in The Crown.Beeld Netflix

Ongeloofwaardig

Eerlijk is eerlijk, de klagers hebben een punt. De ontwikkelingen in de eerste aflevering van het nieuwe seizoen zijn ook voor een buitenstaander nogal ongeloofwaardig. Als Charles in 1990 zijn 65-jarige moeder echt te oud vond voor het koningschap, waarom is hij nu dan zelf op zijn 73ste koning geworden? Hij had dan beter zijn zoon William, die 40 is, voor kunnen laten gaan. Nee, Charles III lijkt, net als zijn moeder, te geloven in een koningschap tot de laatste ademtocht.

Je mag het gerust een misser noemen van schrijver Peter Morgan. Maar is de rest van de serie ook één en al leugenachtigheid? Dat blijkt wel mee te vallen als je alle tien afleveringen gezien hebt. Het is eerder zoals Morgan het zelf zegt: veel feiten kloppen wel degelijk, hij fantaseert er alleen bij hoe de familie daar achter gesloten deuren op reageert.

Zeker voor dit seizoen waren er veel feiten beschikbaar, domweg omdat in de jaren negentig het nieuws op straat lag. Met name prinses Diana hing de vuile was buiten. Eerst nog stiekem, door schrijver Andrew Morton informatie toe te spelen voor het boek ‘Diana, her true story’. Later deed ze dat openlijk, in het geruchtmakende interview met Martin Bashir op de BBC.

Beide verhalen komen uitgebreid aan bod. Als de serie begint is Diana nog getrouwd, maar ze wordt door Charles en de familie genegeerd. Ze leeft geïsoleerd in haar appartement in Kensington Palace en ze wil haar treurige verhaal met de wereld delen. ‘Mensen zullen nooit begrijpen hoe het voor mij was’, zegt ze. Ze neemt cassettebandjes op die een vriend doorspeelt aan schrijver Morton – feitelijk helemaal juist.

De serie laat ook zien hoe BBC-journalist Martin Bashir Diana met valse informatie overhaalt om het interview te geven waarin ze onder andere de beroemde zin uitspreekt: ‘We waren met zijn drieën in dit huwelijk’. Bashir maakt Diana wijs dat de Britse geheime dienst mensen in haar omgeving betaalt om informatie over haar privéleven te lekken. De bankafschriften die dat moeten bewijzen heeft hij zelf in elkaar geknutseld. Diana gelooft hem en is zo boos dat ze instemt met het interview. Ook dit klopt allemaal, bleek vorig jaar uit een kritisch onderzoeksrapport over de werkwijze van Bashir.

Jonathan Pryce als prins Philip en Natascha McElhone als Penny Knatchbull in The Crown. Beeld Netflix
Jonathan Pryce als prins Philip en Natascha McElhone als Penny Knatchbull in The Crown.Beeld Netflix

Frustratie

De familie is uiteraard woedend over Diana’s acties. Hier werkt de aanpak van scenarist Morgan uitstekend – laten zien wat er mogelijk achter de schermen gebeurde: Charles krimpt ineen van frustratie, de Queen bevriest en haar echtgenoot Philip loopt briesend door het paleis. Je krijgt bijna met ze te doen.

Echt medelijden voel je met Charles en Camilla als hun intieme telefoongesprek wordt afgeluisterd en in een tabloid belandt: ‘Ik zou in je broek willen leven’, fluistert Charles zijn minnares toe. Om daarna verder te fantaseren dat hij wel een tampon zou willen zijn. Charles kan deze vernedering, zeer begrijpelijk, niet verdragen – er knapt iets bij hem. Camilla sluit zich op in huis en durft de gordijnen niet meer open te doen. En ach, de jonge prins William lijdt natuurlijk het meest onder alle gênante ontwikkelingen rond zijn ouders.

Ontroerend is de scène waarin Charles en Diana, eindelijk officieel gescheiden, elkaar thuis opzoeken. Twee gekwetste mensen, laverend tussen opluchting, wederzijds begrip en intense woede, proberen samen een ei te bakken omdat ze ook gewoon honger hebben. Het is waarschijnlijk nooit echt gebeurd, maar dit menselijke tafereel kan de reputatie van Charles onmogelijk schaden.

Wat eigenlijk ergerlijker is dan de verzinsels, is het weglaten van personages. Een kijker die de Britse royals redelijk heeft gevolgd raakt ervan in de war; het lijkt wel of koningin Elizabeth maar drie kinderen heeft. Naast Charles speelt prinses Anne een redelijke rol, maar de jongste zoon Edward wordt volkomen genegeerd. Prins Andrew, vanwege zijn rol in het seksschandaal rond Jeffrey Epstein inmiddels zeer bekend, komt maar heel even in beeld. En dat terwijl hij volgens ingewijden de favoriete zoon van Elizabeth is.

Andrew vertelt zijn moeder dat hij gaat scheiden van Sarah Ferguson. Zij komt echter niet in beeld – of het moet de roodharige vrouw zijn die voorbij zwiert op de dansvloer van het Schotse kasteel Balmoral. Het is gek dat zij niet in de serie voorkomt, Fergie zorgde voor het nodige vuurwerk in de jaren negentig. We zien uiteindelijk alleen de foto’s in een tabloid, waarop aan haar tenen wordt gesabbeld door haar ‘financieel adviseur’.

Jonny Lee Miller als premier John Major in The Crown. Beeld Netflix
Jonny Lee Miller als premier John Major in The Crown.Beeld Netflix

‘Het systeem’

Het was best interessant geweest Fergie ‘achter gesloten deuren’ te leren kennen. Dat had kunnen helpen de situatie van Diana beter te begrijpen. Het lukt de onzekere en lichtelijk paranoïde Diana niet een plek te veroveren in ‘het systeem’, zoals de familie zichzelf omschrijft. Maar ook de uitbundige Fergie, die een goede klik had met de royals, redde het uiteindelijk niet. Voor partners die iets van hun eigen persoonlijkheid willen behouden en uitdragen, is de koninklijke familie blijkbaar een onneembare vesting – dat ondervond ook Meghan Markle. Er was best ruimte geweest voor een extra verhaallijntje – sommige afleveringen zijn redelijk lang uitgesponnen.

In eerdere seizoenen deed ‘The Crown’ ook al stof opwaaien met de suggestie dat prins Philip buitenechtelijke affaires had – allemaal nooit bewezen, overigens. Ook in dit seizoen gaat de echtgenoot van The Queen weer aan de haal met een knappe, veel jongere vrouw – de adellijke Penny Knatchbull, vrouw van Philips petekind Norton Knatchbull. Deze verhaallijn berust dan weer volledig op feiten. Philip en Penny deelden een hobby, het racen met koetsen en paarden. Ze werden veelvuldig samen gefotografeerd.

Hun hechte band en de gevoelens die koningin Elizabeth daarover heeft, worden geloofwaardig en smaakvol behandeld. Onlangs bleek wel dat Elizabeth op goede voet stond met Penny: ze was één van de genodigden op de uitvaart van prins Philip, waar vanwege strenge coronamaatregelen maar dertig mensen aanwezig mochten zijn.

Imelda Staunton als koningin Elizabeth in The Crown. Beeld Netflix
Imelda Staunton als koningin Elizabeth in The Crown.Beeld Netflix

The Queen zelf komt er eerlijk gezegd wat bekaaid vanaf dit seizoen. Het enige waar ze zich werkelijk druk om maakt is het dreigende verlies van haar privéschip de Royal Yacht Britannia en de grote brand in kasteel Windsor, haar favoriete verblijf even buiten Londen. De echtscheidingen van drie van haar kinderen lijkt ze vooral een probleem te vinden omdat ze ook hoofd van de Anglicaanse kerk is. Ze zit verkrampt in haar functie en mist zelfs gevoel voor humor. Dat spoort niet met de grappige filmpjes die we van haar zagen met James Bond en Beertje Paddington. Maar wie weet bouwt het verhaal op naar een karakterverandering in het volgende seizoen, na de dood van Diana.

De verrassendste aflevering gaat over de familie Al-Fayed. Zoals we allemaal weten hadden Dodi Al-Fayed en Diana een relatie toen ze verongelukten in Parijs. De serie laat zien hoe Dodi’s vader Mohamed zijn hele leven probeert in de buurt te komen van de Britse koninklijke familie. Uit het niets bouwt de Egyptenaar een miljoenen-imperium op. Maar hij wordt niet geaccepteerd door de heersende klasse, beter gezegd, hij wordt keihard gediscrimineerd. Daarin hoopt hij verandering te brengen door zich te gaan gedragen als een Britse gentleman.

Dominic West als prins Charles in The Crown Beeld Netflix
Dominic West als prins Charles in The CrownBeeld Netflix

Huisknecht

Om te leren hoe het hoort, huurt hij Sydney Johnson in. Johnson was dertig jaar de huisknecht geweest van de hertog van Windsor, de koning die afstand deed van de troon om met Wallis Simpson te kunnen trouwen. Kijkers van ‘The Crown’ zullen blij zijn hem weer even te zien in een flashback. Al-Fayed koopt ook de Franse villa van de Windsors na het overlijden van Wallis. En hij wordt eigenaar van Harrods, het prestigieuze Londense warenhuis waar ook de royals hun inkopen doen. Allemaal waar gebeurd. In één van de grappigste scènes van de serie zien we hoe Mohammed Al-Fayed eindelijk naast Diana komt te zitten op de tribune bij een of andere paardenrace.

Helaas valt deze mooie introductie van de familie Al-Fayed een beetje in het luchtledige, omdat de serie stopt vlak voor de zomer waarin Diana en Dodi een relatie krijgen. De dramatische ontwikkelingen die daarop volgen wilden de producenten blijkbaar tot de volgende serie bewaren – de opnames zijn nu in volle gang. Daardoor gaat dit verder uiterst onderhoudende seizoen een beetje als een nachtkaars uit. De fans zullen minstens een jaar geduld moeten hebben voor de zesde – en allerlaatste – reeks te zien is.

Allemaal nieuwe gezichten

Het is even wennen voor de trouwe fans, alle bekende personages in ‘The Crown’ zien er opeens heel anders uit. Het complete acteurs-ensemble is vervangen. Dat deden de producenten na de eerste twee seizoenen ook al, om oudere acteurs de rollen van de ouder wordende royals te laten spelen.

Dat heeft net als de vorige keer een wisselend resultaat. Imelda Staunton is als de nieuwe Elizabeth nogal stijfjes. Het script biedt haar niet veel om mee te werken. Haar voorgangster, de immer geweldige Olivia Colman, mocht The Queen langzaam laten veranderen van een wat wereldvreemde maar goed gemutste jonge vrouw in een geharnaste monarch. Dat karakter erft Staunton, en er verandert vervolgens maar weinig.

Haar man Philip daarentegen leeft weer helemaal op in de imponerende vertolking van Jonathan Pryce. Hij maakt van Philip een man met twee gezichten: de ene keer een gevoelige, wijze oude man, dan weer een barse pater familias.

De uiterlijke gelijkenis tussen prinses Diana en actrice Elizabeth Debicki is verbluffend – dat heeft ze al mee. Daarnaast kan ze heel goed schakelen tussen een lamgeslagen Diana achter de schermen en de stralende ster die ze voor publiek en camera’s bleef.

Dominic West, de nieuwe prins Charles, speelt zijn rol vaardig, maar minder subtiel dan zijn voorganger Josh O’Connor die de prins, ondanks zijn woede-aanvallen en overspel toch heel zacht en menselijk wist te maken. Camilla mag daarentegen niet klagen. Actrice Olivia Williams maakt van haar een aangename no-nonsens-dame die in een versleten tweedjasje door het leven banjert.

Oud-premier John Major, die zware kritiek uitte op de serie, komt er zelf heel goed vanaf. Jonny Lee Miller speelt hem als een toonbeeld van rust en rede, een betrouwbare leider. Kom daar in de huidige Britse politiek nog maar eens om.

(Trouw)

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234