null Beeld

100 beste films

De 100 beste films: #97: 'Eureka' (Nicolas Roeg, 1983)

Humo's filmjournalist Erik Stockman presenteert: de 100 beste films aller tijden! Of liever: een hoogstpersoonlijke, dwarse hitparade van films die, althans volgens (es), de blikkerende tand des tijds hebben doorstaan. Een onconventioneel rariteitenkabinet waarvan de deuren telkens op woensdag, vrijdag en zondag wijdopen zwaaien. Vandaag: ’Eureka’ van Nicolas Roeg. Licht, camera, actie!

De geschiedenis zal ‘Performance’ – waarin Mick Jagger en James Fox samen aan de paddo’s gaan en de trip van hun leven beleven – wel altijd blijven aanwijzen als de beste film van Nicolas Roeg, maar wat weet de geschiedenis er eigenlijk van? Wat ons betreft herinnert het opzichtige psychedelische camerawerk in ‘Performance’ er ons nét iets te hard aan dat we naar een experimenteel delirium uit de vroege jaren 70 zitten te kijken. Desondanks hebben wij Roeg innig lief.

In de jaren 70 en 80 was Nicolas Roeg een belangrijke en vernieuwende regisseur die in cinefiele kringen een groot aanzien genoot, maar vandaag zijn er – het lot is bruut en onbarmhartig – nog maar weinig mensen die zijn naam kennen. Roeg stond erom bekend dat hij vaak popsterren in zijn films castte (Mick Jagger in ‘Performance’, Art Garfunkel in ‘Bad Timing’, David Bowie in de merkwaardige sciencefictionprent ‘The Man Who Fell to Earth’), en daarnaast was hij ook de onbetwiste grootmeester van de cross-cutting, een – als het goed gedaan is tenminste – opwindende montagetechniek waarbij twee verschillende scènes in een zinderende beeldstroom in elkaar overvloeien (ook Steven Soderbergh en Christopher Nolan bedienen zich graag van die truc).

Blijven anno 2014 naar ons gevoel het best overeind: ‘Walkabout’, een hypnotiserende, door lyrische muziek van John Barry ondersteunde film over twee kinderen die in de mysterieuze Australische outback op sleeptouw worden genomen door een jonge Aboriginal, en vooral ‘Eureka’, door velen aanzien als de commerciële mislukking die het begin van Roegs creatieve neergang inluidde, maar wat ons betreft zijn beste ooit.

De hoofdfiguur is Jack McCann (Gene Hackman in één van zijn sterkste rollen), een fanatieke goudzoeker die in de sneeuwhel van Alaska – in een werkelijk verbluffende scène – letterlijk in een rivier van goud valt; onmiddellijk gevolgd door een machtig shot dat alleen Nicolas Roeg kan verzinnen: Jack die als een drenkeling oprijst uit zijn gouden springbron.

Eureka, zou je dan denken, maar neen: there will be blood. Dertig jaar later is Jack de rijkste, maar lang niet de gelukkigste man ter wereld: zijn vrouw is aan de fles, enkele duistere gangsters uit Miami – u herkent Joe Pesci en de piepjonge Mickey Rourke – azen op een stuk van zijn tropisch eiland in de Bahama’s, en de enigmatische Claude Maillot Van Horn (een fenomenale Rutger Hauer), de verloofde van zijn dochter (Theresa Russell), heeft het – althans volgens Jack – gemunt op zijn ziel.

Scenarist Paul Mayersberg – tevens de scribent van ‘The Man Who Fell to Earth’ – baseerde het script op het leven van en de verschrikkelijke, nog steeds onopgeloste moord op de Canadese goudzoeker Sir Harry Oakes, maar Roeg, die er uiteraard de man niet naar is om met een conventionele biopic uit te pakken, maakt van ‘Eureka’ een film die je – zoals alle goede films – meer moet ervaren dan bekijken; een duistere allegorie waar een dreigende, bijna occulte kracht van uitgaat.

Zeker het eerste halfuur, waarin Roeg veeleer een droomlogica dan een script lijkt te volgen, is zo bevreemdend en zo indrukwekkend dat je er bijna van in trance raakt. En wanneer de boeven tijdens een lange, vreemde stormnacht Jacks paleis binnendringen – zijn Xanadu – begint één van de gruwelijkste, maar vreemd genoeg ook één van de meest monumentale sequenties die wij ooit op een scherm hebben gezien.

‘You’re alone now,’ mompelt een waarzegster in het begin van de film tegen Jack – alsof ze voorvoelt dat het vinden van de mother lode hem alleen maar in het ongeluk zal storten. And then some. Wat een geheimzinnige film, wat een memorabele trip.


Bekijk de trailer van 'Eureka':

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234