De slag om de Schelde Beeld rv
De slag om de ScheldeBeeld rv

film★★½☆☆

‘De Slag om de Schelde’ op Netflix heeft heel veel ambitie, maar heel weinig spanning

Oorlog is hel, maar tijdens de openingsbeelden van ‘De Slag om de Schelde’, één van de duurste Nederlandse films aller tijden, kregen wij niettemin het warme gevoel dat we in een aangename oubollige oorlogsprent waren beland. Terwijl een pancarte ons vertelt dat de Duitsers zich anno 1944 na een hevige strijd in paniek terugtrokken voor de oprukkende Geallieerde troepen, en terwijl we op de geluidsband de trommels dreigend horen roffelen, zien we op de kaart van Europa hoe de nazivlaggetjes worden teruggedrongen door Britse, Amerikaanse en Canadese vlaggetjes: een heldere, leerzame en bovenal héérlijke introductie!

Het daaropvolgende relaas van de Strijd om het schiereiland Walcheren, die werd uitgevochten ten einde de Antwerpse haven vrij te maken voor de Geallieerden, bevat nog meer ingrediënten die in geen enkele zichzelf respecterende oorlogsfilm mogen ontbreken: de nazifiguranten laten de hielen klakken zoals in de grote dagen, op de smoelen van de strijdende soldaten werden precíes de juiste moddervegen aangebracht, en na de zoveelste ontploffing zet de soldaat met het bloederige stompje het op aangeven van de regisseur op precíes het juiste moment op een ijselijk brullen. In het echt zouden we die horror uiteraard niet willen meemaken, maar op het scherm is het altijd weer een genoegen om de nazitanks knarsend en piepend door de straten te zien rollen.

Spijtige vaststelling evenwel: terwijl het aanvankelijk nog genieten is van de strijd tussen de Geallieerden en de moffen, zat de Netflix-ondertitelaar van dienst weer eens te maffen. Zoals in die scène waarin een hoge Britse officier - strenge blik, de armen op de rug gekruist - al heen en weer benend voor een reusachtige kaart van Europa de details van Operatie Market Garden uit de doeken doet: ‘Three airborne divisions, 35 000 men in military aircrafts and gliders, will depart from 24 airfields and land in Holland.’ Cijfers die door de ondertitelaar enigszins werden bijgesteld: ‘Drie luchtmachtdivisies, 35 mannen in militaire vliegtuigen en gliders, vertrekken vanuit 24 vliegvelden en landen in Holland.’ Het ware nog geiniger geweest indien ze van die blunder een running gag hadden gemaakt: ‘Op 6 juni, D-Day, landen we met 47 divisies, 54 mannen in bootjes, op het strand van Normandië!’

Enfin, genoeg gezwanst: het is niet door toedoen van de ondertiteling dat ‘De Slag om de Schelde’ uiteindelijk deels in de modderige wadden valt. Via de klassieke techniek van de parallelmontage spitst het verhaal zich toe op drie verschillende hoofdfiguren: een gecrashte Britse piloot die zich een weg baant doorheen het ondergelopen poldergebied, een Hollands meisje wier broer zich in een lastig parket heeft gewerkt, en een Nederlandse soldaat die vanuit Rusland terugkeert naar zijn vaderland. Die techniek vormt een verdienstelijke poging om het brede oorlogscanvas terug te brengen tot overzichtelijke en menselijke proporties, maar het nadeel is dat het soms abrupte heen-en-weer schakelen tussen de drie personages - zo wordt een spectaculaire vliegtuigcrash té brutaal onderbroken - het tempo, het momentum en uiteindelijk ook de inleving voor een stuk onderuithaalt.

Gaandeweg wordt ook duidelijk dat regisseur Matthijs van Heijningen Jr. die gekruiste verhaallijnen ook hanteert om diverse hete hangijzers uit de Tweede Wereldoorlog te belichten: zo heeft-ie het niet alleen over de Strijd om Walcheren, maar ook over de bittere vetes tussen de collaborateurs en het verzet, over de Hollandse jongens die op het Oostfront in Rusland vochten, over de Britse piloten die door het luchtruim van de Lage Landen zoefden, en zelfs - in de monoloog van de getraumatiseerde nazi die bevend terugblikt op de gruwel in de concentratiekampen - over het schuldgevoel van de Duitsers. En wanneer die getraumatiseerde nazi een berucht citaat van Goebbels aanhaalt, legt de film zelfs een link naar het huidige fenomeen van het fake news.

Het siert de makers dat ze met hun film zo’n breed spectrum willen bestrijken, maar ze betalen er wel een hoge prijs voor. Want hoe luid de dreigende soundscapes ook grommen, hoe beklemmend de basdrums ook klinken, en hoe gretig er ook uit de trommel van filmtechniekjes wordt gegraaid (nu eens slowmotion, dan weer een handgehouden camera), de makers hebben het knap lastig om er een beetje spanning in te krijgen. En dan zie je dat de cineast niet beschikt over het filmische meesterschap van Christopher Nolan: die wist in het superieure ‘Dunkirk’ wél hoe hij drie verschillende tijdslijnen - de piloot tussen de wolken, de soldaten op het strand en de schipper op de boot - moest samenvoegen tot één razend spannend geheel.

In dit geval kunnen we ons niet van de indruk ontdoen dat deze Netflixfilm een stuk meeslepender was geweest indien hij z’n titel had waargemaakt en zich wat meer straightforward had geconcentreerd op de Slag om de Schelde. Van Heijningen is niet toevallig op z’n best wanneer hij ons rechttoe-rechtaan in de actie dropt: het luchtgevecht en de daaropvolgende crash - waarbij ook het klassieke ‘Brace yourself!’ niet ontbreekt - is een ijzersterk staaltje cinema.

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234