Vivien Leigh en Hattie McDaniel in 'Gone with the Wind'.Beeld RTL

Racisme in films

Een aparte wc voor de vrolijke slavin: waarom filmklassieker ‘Gone with the Wind’ plots zo gevoelig ligt

HBO haalt ‘Gone with the Wind’ tijdelijk van het scherm omdat de filmklassieker slavernij zou verheerlijken. De streamingdienst wil de film voortaan alleen vertonen met een historische toelichting waarin slavernij wordt veroordeeld. Maar wat precies maakt ‘Gone with the Wind’ zo fout?

Met een witte doek om haar hoofd en een keukenschort om haar middel hangt Mammie uit het keukenraam. Ze is één van de slaven van de familie O’Hara en roept de stoute Scarlett moederlijk na dat ze haar sjaal om moet doen.

Als er ooit een stereotype was van de zwarte vrouw in de film, dan is het wel deze goeiige, mollige moeke uit ‘Gone with the Wind’, een personage voor wie de slavernij eerder een zorgeloos dienstverband lijkt dan een moorddadig en onderdrukkend systeem. Vanwege die goedkeurende houding en de racistische vooroordelen biedt de Amerikaanse streamingdienst HBO Max de klassieker voorlopig niet meer aan.

‘Gone with the Wind’ (1939), gebaseerd op de bestseller van Margaret Mitchell, vertelt het verhaal van de roomwitte Katie Scarlett O’Hara, die rond 1860 in het zuiden van de Verenigde Staten op de weelderige plantage van haar rijke familie woont. Haar enige zorg is dat de man die ze op het oog heeft, verloofd is met een andere vrouw. Wanneer de Amerikaanse Burgeroorlog uitbreekt, raakt ze alles kwijt: haar familie en haar rijkdom. De noordelijke Yankees zijn overigens de schoften in de film, de zuidelijke staten voeren hier een terechte strijd voor onafhankelijkheid en het recht om slaven te houden. Scarlett blijft niet bij de pakken zitten – ze is tenslotte een daadkrachtige zuidelijke vrouw – en bouwt een nieuw imperium op.

De slaven in ‘Gone with the Wind’ lijken de totale onderwerping wel prima te vinden. En ook al won Hattie McDaniel als eerste zwarte actrice een Oscar voor haar rol als Mammie, op de set moesten de acteurs net als in de rest van de Amerikaanse samenleving naar gescheiden wc’s. Overigens totdat, zo gaat het verhaal, acteur Clark Gable eiste dat er een eind kwam aan de segregatie op de set, omdat men anders op zoek kon naar een nieuwe hoofdrolspeler.

Dezelfde wc of niet, de rollen van de zwarte personages zijn ‘pijnlijk stereotiep’, schreef scenarioschrijver John Ridley van ‘12 Years a Slave’ deze week in de Los Angeles Times. Mammie is de bolle, goedlachse, quasistrenge mamafiguur, Pork de slungelige, ietwat simpele huisslaaf en Big Sam de grote, vriendelijke landslaaf. Ze worden goed behandeld en stuk voor stuk zijn het goedlachse ‘kleurlingen’ die loyaal zijn aan hun welwillende meesters, dankbaar voor het goede leven dat ze op de plantage krijgen. En waarom zouden ze een salaris en rechten willen? Ze krijgen van de meester toch een zakhorloge als ze braaf zijn geweest? Op de slaven van andere plantages die later in de film wél vertrekken om elders vrij te kunnen leven, wordt neergekeken.

In ‘Gone with the Wind’ wordt letterlijk één zin over de moraliteit van de slavernij uitgesproken: een personage zegt dat hij geen geld wil verdienen aan de ‘dwangarbeid van anderen’. Dat de slavernij uiteindelijk verdwijnt in de film, is niet omdat men tot andere, meer humane inzichten komt, maar is te danken aan de overweldigende druk van de noordelijke staten. ‘Gone with the Wind’ is gedrenkt in wat de mythologie van de Geconfedereerde Staten wordt genoemd; het idee dat de zaak waar die staten voor vochten – een economie gebaseerd op slavernij – rechtvaardig en heroïsch was.

(Trouw)

Oproep: Wat vindt u van de tijdelijke terugtrekking van ‘Gone with the Wind’ door HBO? Laat het ons weten via onderstaand formulier.

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234