Beeld uit de Netflix-docu 'The Social Dilemma'.Beeld Exposure Labs/Netflix

Silicon Valley

‘Facebook en co. zijn digitale Frankensteins’: zegt Tristan Harris uit ‘The Social Dilemma’

Hij was ooit een Apple-fanboy, tegenwoordig probeert Tristan Harris (36) de grote jongens van Silicon Valley een geweten te schoppen. In de razend populaire Netflix-docu The Social Dilemma waarschuwt hij voor de groeiende almacht van de techplatformen. ‘Facebook en co. zijn digitale Frankensteins geworden.’

Dat de grote technologiebedrijven steeds nadrukkelijker om onze aandacht jengelen, kan iedereen met een smartphone in de broekzak bevestigen. Met een constante stroom van posts, likes en shares lokken ze gebruikers naar hun platformen. Daar worden ze dan zo lang mogelijk vastgehouden in een poging hen zo veel mogelijk commerciële boodschappen door de strot te rammen. De gevolgen daarvan kennen we ondertussen. Onze aandachtsspanne overstijgt amper nog die van de doorsneegoudvis. We scrollen en swipen ons met z’n allen een smartphoneduim. En onze schermtijd neemt een steeds grotere hap uit onze dag.

Maar het gaat veel verder dan dat, waarschuwen een aantal techinsiders met wroeging in de Netflix-docu The Social Dilemma. Zij koppelen ook stijgende zelfmoordcijfers, de toenemende polarisatie in de samenleving en de opkomst van het populisme aan de manier waarop bedrijven als Facebook, Pinterest en Twitter misbruik maken van de zwaktes in de menselijke psyche. Een van de luidste stemmen in het debat is die van Tristan Harris. De ex-Google werknemer staat aan het hoofd van het Centre for Humane Technology. Die non-profitorganisatie ijvert voor een make-over van het technologielandschap, zodat die technologie de menselijke zwakheden voortaan compenseert in plaats van exploiteert.

Tristan Harris werkte in een vorig leven voor Google: 'Nadenken over manieren om Gmail minder dwingend te maken? Dat gebeurde nooit.'Beeld Exposure Labs/Netflix

Nochtans was Harris ooit een fervent believer van alles wat technologie betrof. Als kind vult hij zijn dagen met pogingen tot programmeren op zijn Macintosh-computer en het schrijven van fanmail aan Steve Wozniak, die samen met Steve Jobs Apple uit de grond stampte. Dat hij een paar jaar later besluit om computerwetenschappen te studeren aan de Stanford-universiteit is dan ook allesbehalve een verrassing. En dat hij een stage weet te versieren bij Apple ligt ook al in de lijn der verwachtingen.

Pop-upvenster

Inmiddels ogen Harris’ pogingen tot programmeren steeds professioneler. Dat levert een toepassing op die de naam Apture krijgt en die het mogelijk maakt om in teksten op sites of blogs pop-upvensters te doen verschijnen. Voor Harris is dat meteen ook een eerste kennismaking met de dark side van de techwereld. Terwijl hij Apture ontwikkelde als een middel om in zo’n tekst extra info te verwerken, worden zijn pop-upvensters in de praktijk vooral gebruikt om bezoekers zo lang mogelijk op bepaalde websites te houden.

In 2011 wordt Apture aan Google verkocht. Ook Harris gaat bij het bedrijf aan de slag.  Maar een gelukkig huwelijk wordt het nooit. “Ik werd ingeschakeld in het Gmail-team”, vertelt hij in The Social Dilemma. “Daar discussieerden we wel over hoe de inbox er uit moest zien en welke kleuren we zouden gebruiken. Maar nadenken over manieren om zo’n mailtoepassing minder dwingend en verslavend te maken? Dat gebeurde nooit.”

Harris giet zijn frustratie in een presentatie van 144 slides met als titel  A Call to Minimize Distraction & Respect Users Attention. Daarin roept hij op te stoppen met pogingen om de aandacht van gebruikers te monopoliseren. Zijn ideeëngoed verspreidt zich als een lopend vuurtje door het bedrijf en belandt ook in de mailbox van toenmalig CEO  Larry Page. Harris mag op de koffie bij de hoofdkaas en wordt gebombardeerd tot designethicus en productfilosoof. In die rol moet hij zich buigen over de impact die Google-producten op de eindgebruiker hebben. Die job blijkt al snel volledig opgetrokken te zijn uit hoogdravende woorden en holle slogans, en Harris stapt teleurgesteld op bij Google.

Overdosis

Sindsdien is hij de luis in de pels van Silicon Valley die de plaatselijke techgiganten onvermoeibaar op hun verantwoordelijkheden wijst. Een boodschap die steeds meer weerklank krijgt en bedrijven als Facebook, Google en Apple tot toegevingen dwingt. Smartphones hebben tegenwoordig standaard apps onder de motorkap die schermtijd bijhouden en waarschuwen wanneer een overdosis dreigt. En Facebook maakt van de strijd tegen fake news een van zijn prioriteiten.

Maar dat gaat voor Harris nog lang niet ver genoeg. Hij wil het hele model van de techreuzen op de schop. Digitale Frankensteins, zo noemt hij ze, die er met behulp van supercomputers perfect in slagen in te spelen op de menselijke zwakheden en  zo dreigen om onze samenleving voorgoed te ontwrichten. 

En hij is niet de enige die er zo over denkt, blijkt in The Social Dilemma. De verspreiding van fake news werkt polarisatie in de hand, waarschuwen de ex-Silicon Valley-toppers. En omdat gesofisticeerde algoritmes ervoor zorgen dat iedereen op Facebook een eigen versie van de realiteit te zien krijgt, wordt dialoog stilaan onmogelijk. Om nog maar te zwijgen over de nefaste invloed van onrealistische ideaalbeelden die via sociale media hun weg vinden naar een steeds groter deel van de wereldbevolking. 

Voor Harris is het duidelijk, we hebben nood aan een reset van het systeem. Waarna technologie opnieuw kan doen waar het oorspronkelijk voor bedoeld was: in functie van de mens staan. 

(DM)

Meer over

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234