null Beeld FIFA/Courtesy of Netflix
Beeld FIFA/Courtesy of Netflix

Televisie★★★½☆

‘FIFA Uncovered’ op Netflix vertelt het verhaal waarvan de uitkomst bij voorbaat vaststaat: de FIFA is corrupt

Wie wil begrijpen waarom een als sportland nietsbetekenend Qatar het op één na grootste sportevenement van de planeet - het WK voetbal - mag organiseren, heeft een goede vriend aan de vierdelige Netflix-documentaire ‘FIFA Uncovered’. Daarin wordt haarfijn ontrafeld hoe de corruptie haar intrede deed in de wereldvoetbalbond en zelfs haar raison d’être werd.

Jan Hauspie

Over wat er allemaal fout is aan Qatar - van mensenrechtenschendingen tot klimaatkwesties - is alles wel gezegd ondertussen. De emir vindt het niet leuk meer en gelijk heeft hij: veel van wat zijn ministaatje kan worden aangewreven, ging ook op voor de vorige WK-organisatoren - Rusland, Brazilië en zelfs Zuid-Afrika. Daklozen werden uit het straatbeeld geveegd, oppositiepartijen het zwijgen opgelegd en witte olifanten gebouwd. In ‘FIFA Uncovered’ wordt dat ‘sportswashing’ genoemd: een nieuwe trend waarbij de sportwereld zich laat kopen door regimes die de sport gebruiken om hun twijfelachtige imago op te poetsen. Nazi-Duitsland deed het al met de Olympische Spelen van 1936, en kreeg navolging in 1978 toen het Argentinië van generaal en dictator Jorge Videla de World Cup mocht organiseren.

Dat WK was het eerste van João Havelange, de Braziliaan die in 1974 voorzitter van de FIFA was geworden. Havelange was de eerste die doorhad dat de stemmen van de vele behoeftige voetbalbonden in Afrika doorslaggevend waren in een voorzittersverkiezing. Dat de stem van elk klein Afrikaans land even zwaar woog als die van een voetbalgrootheid als Duitsland, en dat het dus belangrijk was hen aan zijn kant te krijgen. Met Havelange deed ook de commercie haar intrede in het internationale voetbal. Onder zijn voorzitterschap leverde de FIFA zich voor veel geld over aan Adidas, dat vervolgens zowat zijn zin deed met FIFA’s enige inkomstenbron: de World Cup. Architect achter de schermen van die constructie was de door Havelange als secretaris-generaal binnengehaalde Sepp Blatter. Een slijmbal, zo leert de documentaire ons, maar wel één met een stevige portie ambitie.

Toen Blatter ontdekte dat Havelange steekpenningen aannam van Adidas - de ene keer dat zo’n onderhandse betaling per ongeluk op de rekening van de FIFA werd gestort, had Blatter het gezien - wist hij zich zegezeker. In 1998 schoof hij de betrapte Braziliaan galant aan de kant en greep zelf de macht. Daar zou hij bijna twee decennia aan vasthouden. Blatter leidde de FIFA als een staatshoofd, zot van glorie, en schoof aan bij de groten der aarde. Hij reisde de wereld rond als een slimme ontwikkelingswerker, de lessen van Havelange indachtig. Dat leverde hem enkele herverkiezingen op, maar ook een reputatie als godfather aan het hoofd van een maffiafamilie

‘FIFA Uncovered’ laat Blatter uitgebreid aan het woord. We zien een oud, maar allerminst gebroken mannetje sinds de FBI-inval in een Zwitsers hotel de hele FIFA-top, inclusief Blatter, in 2015 ten val bracht. Zeer recent nog noemde hij de keuze voor Qatar een fout, en dat was niet eens gelogen. Zelf had Blatter niet voor Qatar gestemd. Dat het emiraat het toch haalde, was ironisch genoeg het logische gevolg van de verrotte cultuur die hij zelf had gecreëerd, en die teerde op het maken van beloftes en uitdelen van bruine enveloppen. Zo groot was het monster geworden dat zowat alle FIFA-bobo’s zich ervan bedienden en het systeem aan Blatters controle dreigde te ontsnappen. Zelf is Blatter er nog altijd van overtuigd alleen maar in het belang van het voetbal te hebben gehandeld.

‘FIFA Uncovered’ vertelt het verhaal waarvan de uitkomst bij voorbaat vaststaat: de FIFA is corrupt. Geen steen wordt niet omgekeerd en het rijtje hoofdrolspelers voor de camera is behoorlijk indrukwekkend, al zijn ze niet allemaal even sterk. Blatter grossiert in platitudes en wordt niet echt op de rooster gelegd. En ook de Qatarezen mogen bij monde van Hasan Al Thawadi makkelijk alles ontkennen wat hen voor de voeten wordt geworpen. Ook de grote geopolitieke deals die als bij wonder na de uitverkiezing van Qatar in 2010 op diverse regeringsniveaus werden gesloten. ‘Laat de sport de sport zijn en de politiek politiek’, is altijd de mantra geweest van Michel D’hooghe, de Belg die als jarenlange FIFA-bobo mee aan de touwtjes van het wereldvoetbal trok en ook kort opdraaft in de documentaire. ‘FIFA Uncovered’ ontmaskert die mantra: door dictaturen te steunen bedrijft de FIFA net de ergste vorm van politiek.

Helaas, net die conclusie is de achilleshiel van de documentaire. Dat de FIFA corrupt is, is een Europese conclusie die buiten Europa nauwelijks gedeeld wordt. Daar heeft men geen boodschap aan een Angelsaksische wereld die zich beroept op zogenaamd universele mensenrechten en democratie als hoogste goed. Sinds Havelange speelt er zich in de hoogste echelons van het wereldvoetbal een machtsstrijd af tussen het oude continent en de rest van de wereld, die genoeg heeft van de Europese superioriteit. Dat Qatar de aanhoudende kritiek op haar WK-organisatie afdoet als onverholen racisme, is geen toeval. Die noodzakelijke context schetst ‘FIFA Uncovered’ niet.

Rest de vraag of er sinds 2015 iets ten goede veranderd is bij de FIFA. Het antwoord op die vraag is simpel. Enkele maanden na de FBI-inval promoveerde Gianni Infantino als onbeschreven secretaris-generaal van de Europese voetbalbond UEFA naar het voorzitterschap van de FIFA, als opvolger van de gedesavoueerde Blatter. Dat hij de emir onlangs bijtrad en opriep om tijdens het WK niet meer over mensenrechtenkwesties te reppen, zegt alles over de kant die hij gekozen heeft. Verrassend is dat niet: een jaar geleden is Infantino naar de Qatarese hoofdstad Doha verhuisd. Case closed.

Reageren op een artikel, uw mening ventileren of een verhelderend inzicht delen met de wereld

Ga naar Open Venster

Op alle artikelen, foto's en video's op humo.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar redactie@humo.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234